خلاصه پایان نامه بررسی رابطه رهبری تحول آفرین با رفتار شهروندی کارکنان اداره بیمه ایران (مطالعه موردی: اداره بیمه ایران استان اردبیل)
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشددر رشته مدیریت اجرائی
گرایش مدیریت استراتژیک
خرداد 1391
چکیده
هدف از تحقیق حاضر بررسی رابطه رهبری تحولآفرین با رفتار شهروندی سازمانی کارکنان اداره بیمه ایران و شرکتها و نمایندگیهای زیرمجموعه آن در استان اردبیل است. این تحقیق به دنبال این است که آیا بین سبک رهبری تحولآفرین با بعد ابتکارات فردی رفتار شهروندی رابطه وجود دارد؟ یا اینکه آیا بین سبک رهبری تحولآفرین با بعد وظیفه شناسی رفتار شهروندی رابطه وجود دارد؟و یا اینکه آیا بین سبک رهبری تحولآفرین با بعد جوانمردی رفتار شهروندی رابطه وجود دارد؟ پژوهش حاضر بر اساس اهداف پژوهش کاربردی میباشد ضمن اینکه این پژوهش از نقطه نظر گردآوری اطلاعات پژوهش توصیفی همبستگی میباشد.جامعه آماری این پژوهش 244 نفر از کارکنان ادارات و شرکتها و نمایندگیهای بیمه ایران در استان اردبیل میباشد که از بین این تعداد 145 نفر با استفاده از نمونهگیری تصادفی انتخاب شدند و پرسشنامه بین آنها توزیع گردید.و این پژوهش بر اساس دادههای روش نمونهگیری به صورت نمونهگیری تصادفی ساده است برای گردآوری داده های مورد نیاز از دوپرسشنامه سبک رهبری تحولآفرین و پرسشنامه رفتار شهروند سازمانی استفاده شده است. برای تجزیه و تحلیل دادهها در این تحقیق از آمار توصیفی و استنباطی استفاده شده مهم ترین روشهای آماری که در این تحقیق استفاده شده شامل آزمونهایی چون ضریب همبستگی پیرسون، آزمون رگرسیون و تحلیل واریانس یک طرفه می باشد. نتیجه به دست آمده نشان دهنده این بود که بین مؤلفههای رفتار شهروندی سازمانی و رهبری تحولآفرین ارتباط مثبت و معناداری وجود دارد.
واژگان کلیدی: رهبری تحولآفرین، رفتار شهروندی
فصل اول
کلیات پژوهش
1-1 مقدمه
در محیط رقابتی کسب و کار امروز، عمده نگرانی و تکاپوی سازمان ها در جهت بقا و توسعه و پیشرفت فراگیر آنها شکل میگیرد. در راستای این هدف خطیر، مدیران در پی شناسایی و بهرهگیری بهینه از منابع و سرمایه هایی هستند که تحصیل آنها هزینه ها و زحمات فراوانی دارد. پس پیروز این میدان مدیرانی هستند که سرمایه های مذکور را به اثربخش ترین، کاراترین و بهرهورترین طُرق ممکن به کار گیرند. عمده منابع هرسازمانی متوجه منابع انسانی، مالی و فنی آن است که مسلماً سرمایه انسانی تعیین کننده سمت و سوی دیگر سرمایه هاست، زیرا نیروی انسانی است که با توانایی های خود و با برنامه ریزی، دیگر منابع را به خدمت گرفته است. ( باتمان و ارگان[1] ،1983 )
برای اولین بار از اصطلاح رفتار شهروندی سازمانی استفاده کردند و آن را به عنوان اقدامات بخشی از کارکنان برای بهبود بهره وری و همبستگی و انسجام در محیط کاری می دانند که ورای الزامات سازمانی است.از آنجایی که رشته مدیریت هر روز وارد مباحث جدیدتری می شود و حوزه های بیشتری را تسخیر می کند، و بهبود عملکرد در شکل گیری رشته مدیریت اصل خدشه ناپذیر بوده است در مکاتب اولیه مدیریت افراد یک سازمان با رفتارهایی که در شرح شغل و شرایط احراز آن وجود داشت مورد ارزیابی قرار می گرفتند ولی امروزه رفتارهایی فراتر از آن نیز مد نظر قرارگرفته است. امروزه این رفتارها جزء جدایی ناپذیر در مدیریت عملکرد محسوب شده ودر جنبه های مختلف سازمان وارد شده اند وآن را رفتارهای افزون بر نقش یا رفتار شهروندی سازمانی میخوانند. در این فصل ابتدا به بیان مسئله و ضرورت انجام تحقیق پرداختهایم، سپس اهداف و سوالات تحقیق و تعریف نظری و عملیاتی اصطلاحات تحقیق را آوردهایم.
1-2 بیان مسئله
قرن جدید امواج تازه ای از تغییر را با خود به همراه آورده است. محیط پیرامون سازمان
ها پویاتر از قبل شده و باعث گردیده تا سازمانها در پی یافتن پاسخهایی برای این پویاییها باشند. برای موفقیت و حتی بقا در چنین محیطی ضروری است سازمانها به سمت انعطاف پذیری، پویایی و تحول حرکت نموده و از سکون بپرهیزند ( جمشیدیان و یزدانشناس، 1387).
مدیریت و رهبری ساکن و بیتحرک نمیتواند مدت زیادی به طول انجامد، موج یا آن را غرق میکند و یا کشتی این مدیریت و رهبری، در گل فرو رفته باقی میماند دیدگاههای بسیاری از نظریه پردازان حاکی از آن است که سازمانهای امروزی نمی توانند روند و سرعت تغییرات را متوقف سازند، بلکه تنها میتوانند تردیدها، نوسانات و بیثباتیها را به فرصتهایی برای آموختن، تطابق و همخوانی مطلوب تبدیل کنند.
جهت مقابله با این محیط نامطمئن و تغییرات مستمر، نیازبه افرادی درنقش رهبر بشدت احساس می شود. بدیهی است که رهبری سنتی در هزاره سوم ادامه حیات نخواهد یافت و جهان نیازمند رهبرانی تحولآفرین خواهد بود. ( انصاری و تیموری،1385)
رهبری تحول آفرین به دنبال برقراری یک رابطه بین علائق فردی و جمعی است تا به زیردستان اجازه کار کردن برای اهداف متعالی را بدهد.این نوع رهبری برخلاف تئوریهای سنتی که عمدتاً متمرکز برفرآیندهای عقلایی هستند، بر احساسات و ارزشها تاکید میکند و در جستجوی اتصال میان علایق فردی و جمعی میباشد تا از این طریق به زیردستان اجازه دهد برای اهداف متعالی تلاش کنند. رهبری تحولآفرین زمانی تحقق مییابد که رهبر علایق کارکنانش را به کار افزایش دهد و آنان را از هدفها و ماموریتها آگاه سازد و پیروانشان را تشویق کند که فراتر از منابع فردی بیندیشند.
در محیط رقابتی کسب و کار امروز، عمده نگرانی و تکاپوی سازمانها در جهت بقا و توسعه و پیشرفت فراگیر آنها شکل میگیرد. در راستای این هدف خطیر، مدیران در پی شناسایی و بهرهگیری بهینه از منابع و سرمایههایی هستند که تحصیل آنها هزینهها و زحمات فراوانی دارد. پس پیروز این میدان مدیرانی هستند که سرمایههای مذکور را به اثربخش ترین، کاراترین و بهرهورترین طرق ممکن به کار گیرند. عمده منابع هرسازمانی متوجه منابع انسانی، مالی و فنی آن است که مسلماً سرمایه انسانی تعیین کننده سمت و سوی دیگر سرمایههاست، زیرا نیروی انسانی است که با تواناییهای خود و با برنامهریزی، دیگر منابع را به خدمت گرفته است . (باتمان وارگان، 1983)
برای اولین بار از اصطلاح رفتار شهروندی سازمانی استفاده کردند و آن را به عنوان اقدامات بخشی از کارکنان برای بهبود بهره وری و همبستگی و انسجام در محیط کاری میدانند که ورای الزامات سازمانی است. رفتار فردی آگاهانه و با بصیرت که مستقیماً و به صراحت با سیستم پاداش رسمی شناخته نمیشود وبه صورت کلی کارکردهای سازمان را ارتقاء میدهد.منظور از آگاهانه و با بصیرت، رفتاری که لازمه نقش یاشرح شغل توافق شده در قرارداد استخدام باشد، نیست،این رفتار انتخاب آزادانه شخصی است که غفلت از آن تنبیهی در پی ندارد.
این تحقیق به دنبال این است که رابطه رهبری تحولآفرین با رفتار شهروندی کارکنان اداره بیمه ایران در استان اردبیل را بررسی کند و به این سؤال پاسخ دهد که چه رابطه ای بین رهبری تحول آفرین و رفتار شهروندی کارکنان بیمه ایران در استان اردبیل وجود دارد؟ و آیا این رابطه موجب بهبود اثر بخشی کارکنان می شود؟
1-3 اهمیت و ضرورت تحقیق
رهبری تحول آفرین یکی از پارادایمهای رهبری در روانشناسی سازمانی است که مورد تحقیق گستردهای قرار گرفته است . رهبری تحولآفرین ، رضایت زیردستان و اعتماد آنان به رهبری و به علاوه تعهد عاطفی آنان را افزایش میدهد. رهبرانی که رفتارهای تحولآفرین را از خود نشان میدهند مجموعهای از نتایج مثبت را در سازمان ایجاد میکنند. از سویی، عملکرد سازمانی برجسته از طریق تلاش های کارکنان معمولی حاصل نمیشود. یکی از دلایل موفقیت سازمان های بزرگ میشود این است که آنها کارکنانی دارند که فراتر از وظایف رسمی خود تلاش مینمایند، یعنی آنها کارکنانی دارندکه ر فتارهای شهروندی سازمانی را از خود بروز میدهند. تحقیقات نشان داده بین رهبری تحولآفرین و رفتار شهروندی سازمانی ارتباط مثبتی وجود دارد .
مطالعه رفتار افراد در محیط های کاری از دیر باز مورد توجه اندیشمندان علوم مدیریت بوده است و با ظهور رشته رفتار سازمانی در سالهای نخست دهه 1960 این امر جدیت بیشتری یافت .بسیاری از مطالعات صورت گرفته سعی در تقسیم بندی رفتارها و علل بروز آنها داشته اند .مباحثی نظیر؛ ادراک ، انگیزش ، نگرشهای شغلی و غیره از جمله مواردی هستند که به بررسی ریشه بسیاری از رفتارهای آدمی در محیط کار می پردازند. اما بحثی که در دو دهه اخیر مطرح شده است و علاوه بر رفتارشناسان ، توجه روانشناسان و جامعه شناسان را نیز به خود جلب کرده است ، رفتار شهروندی سازمانی نام دارد. رفتار شهروندی سازمانی ، رفتاری اختیاری و فراوظیفهای است که در افزایش عملکرد اثربخش سازمان مؤثر است و به طور مستقیم یا غیرمستقیم بوسیله سیستم پاداش رسمی سازمان سازماندهی نمی شود .با توجه به اینکه افزایش اثربخشی همواره یکی از مسائل و دغدغه های مدیران است، شناخت رفتار شهروندی سازمانی و زمینه های استقرار آن می تواند گام موثر و مفیدی در این مسیر به شمار آید.( طبرسا و همکاران، 1389، ص 2)
بنابرین تحقیق حاضر برآن است تا از یک سو مفاهیم نسبتاً جدید رهبری تحولآفرین و رفتار شهروندی سازمانی را بیان کند و از سوی دیگر رابطه این دو مورد یعنی رابطه رهبری تحولآفرین با رفتار شهروندی سازمانی را تبیین نماید. سپس راهکارهایی را برای افزایش تاثیرگذاری این رابطه در بالا بردن کارایی و اثربخشی کارکنان اداره بیمه ایران در استان اردبیل ارائه نماید.
1-4 اهداف تحقیق
1-4-1 هدف اصلی
مشخص کردن ارتباط بین رهبری تحولآفرین و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان اداره بیمه ایران در استان اردبیل در سال 1391.
1-4-2اهداف فرعی:
1 تعیین ارتباط بین سبک رهبری تحولآفرین با بعد ابتکارات فردی رفتار شهروندی؛
2 تعیین ارتباط بین سبک رهبری تحولآفرین با بعد وظیفه شناسی رفتار شهروندی؛
3 تبین ارتباط بین سبک رهبری تحولآفرین با بعد جوانمردی رفتار شهروندی؛
4 بررسی ارتباط بین سبک رهبری تحولآفرین با بعد رفتارمدنی رفتار شهروندی؛
5 تعیین ارتباط بین سبک رهبری تحولآفرین با بعد نوع دوستی رفتار شهروندی.
1-5 پرسشهای تحقیق
1-5-1 پرسش اصلی تحقیق
آیا بین رهبری تحولآفرین با رفتار شهروندی سازمانی کارکنان اداره بیمه ایران در استان اردبیل ارتباط وجود دارد؟
1-5-2 پرسشهای فرعی
1 آیا بین سبک رهبری تحولآفرین با بعد ابتکارات فردی رفتار شهروندی ارتباط وجود دارد؟
2 آیا بین سبک رهبری تحولآفرین با بعد وظیفه شناسی رفتار شهروندی ارتباطی وجود دارد؟
3 آیا بین سبک رهبری تحولآفرین با بعد جوانمردی رفتار شهروندی ارتباطی وجود دارد؟
4 آیا بین سبک رهبری تحولآفرین با بعد رفتارمدنی رفتار شهروندی ارتباط وجود دارد؟
5 آیا بین سبک رهبری تحولآفرین با بعد نوع دوستی رفتار شهروندی ارتباط وجود دارد؟
1-6 فرضیههای تحقیق
1 بین سبک رهبری تحولآفرین با بعد ابتکارات فردی رفتار شهروندی رابطه وجود دارد.
2 بین سبک رهبری تحولآفرین با بعد وظیفه شناسی رفتار شهروندی رابطه وجود دارد.
3 بین سبک رهبری تحولآفرین با بعد جوانمردی رفتار شهروندی رابطه وجود دارد.
4 بین سبک رهبری تحولآفرین با بعد رفتارمدنی رفتار شهروندی رابطه وجود دارد.
5 بین سبک رهبری تحولآفرین با بعد نوع دوستی رفتار شهروندی رابطه وجود دارد.
1-7 تعریف متغیر ها و اصطلاحات تحقیق:
1-7-1 رهبری
رهبری عبارت است از توانایی اعمال نفوذ یا اثر گذاردن بر یک گروه، در جهت تامین هدف ها، که این اثر می تواند منبع یا منشا رسمی و سازمانی داشته باشد و یا به صورت غیررسمی به وجود آید (حسینی سرخوش، 1389، ص 60).
نحوه استفاده رهبر از قدرت و نفوذ خود را، سبک رهبری می گویند که با عنایت به نوع و ماهیت تئوری های ارایه شده سبک های متعدد و متفاوتی در رهبری ارایه و به وجود آمده است، که برخی از آنها عبارتند از: سبک مشارکتی، سبک مشاوره ای، سبک دستوری یا آمرانه، سبک تفویض کننده اختیار، سبک حمایتی، سبک وظیفه گرا، سبک متقاعد کننده، سبک تحول آفرین (حسنپور و همکاران، 1388، ص 161).
1-7-2 رهبری تعاملگرا
در این سبک به همه چیز از منظر میزان منفعتی که عاید افراد میکند، نگریسته میشود و رابطه رهبر با پیروان سوداگرانه و بر مبنای مبادله یک چیز برای چیز دیگر است (حسینی سرخوش، 1389، ص 62).
1-7-3 رهبری تحولآفرین
فهرست پایان نامه بررسی رابطه رهبری تحول آفرین با رفتار شهروندی کارکنان اداره بیمه ایران (مطالعه موردی: اداره بیمه ایران استان اردبیل)
چکیده ..................................................................................................................... 1
فصل اول: کلیات تحقیق
1-1 مقدمه ............................................................................................................... 2
1-2 بیان مسئله ......................................................................................................... 3
1-3 اهمیت و ضرورت تحقیق ...................................................................................... 3
1-4 اهداف تحقیق ...................................................................................................... 4
1-4-1 هدف اصلی ................................................................................................... 4
1-4-2 اهداف فرعی .................................................................................................. 4
1-5 پرسشهای تحقیق ............................................................................................... 4
1-5-1 پرسش اصلی تحقیق ......................................................................................... 4
1-6 فرضیههای تحقیق ................................................................................................ 5
1-7 تعریف متغیر ها و اصطلاحات تحقیق ....................................................................... 5
1-7-1 رهبری ......................................................................................................... 5
1-7-2 رهبری تعاملگرا ............................................................................................ 5
1-7-3 رهبری تحولآفرین .......................................................................................... 5
1-7-4 رفتار شهروندی سازمانی ................................................................................... 5
1-7-5 ابعاد رفتار شهروندی ........................................................................................ 6
1-7-5-1 اطاعت سازمانی ........................................................................................... 6
1-7-5-2 ابتکارات فردی............................................................................................. 6
1-7-5-3 نوعدوستی .................................................................................................. 6
1-7-5-4وظیفهشناسی ................................................................................................. 6
1-7-5-5 جوانمردی ................................................................................................... 6
1-7-5-6 تعهد سازمانی .............................................................................................. 6
1-8 تعاریف عملیاتی متغیرها ....................................................................................... 6
1-8-1 رهبری تحولآفرین ........................................................................................... 6
1-8-2 رهبری تعاملگرا ............................................................................................. 6
1-8-3 رفتار شهروندی سازمانی ................................................................................... 7
1-8-4 اطاعت سازمانی .............................................................................................. 7
1-8-5 جوانمردی ...................................................................................................... 7
1-8-6 وفاداری سازمانی ............................................................................................. 7
1-8-7 ابتکارات فردی ................................................................................................ 7
1-8-8 نوعدوستی ...................................................................................................... 7
فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه پژوهش
2-1مقدمه ................................................................................................................ 8
2-2 رهبری (مروری بر مفاهیم رهبری) ......................................................................... 8
2-2-1 نظریههای رهبری ............................................................................................ 9
2-2-1-1 نظریههای صفات مشخصه رهبری ................................................................... 9
2-2-1-2 نظریههای سبکهای رفتاری ........................................................................... 9
2-2-1-3 نظریههای اقتضایی ..................................................................................... 10
2-2-1-4 نظریه رهبری تحولآفرین ............................................................................. 10
2-2-2 رهبری مبادلهای ............................................................................................ 13
2-2-3 پاداشهای مشروط .......................................................................................... 13
2-2-4 مدیریت بر مبنای استثناء .................................................................................. 13
2-2-5 مدیریت بر مبنای استثناء( فعال ) .........................................................................13
2-2-6 مدیریت بر مبنای استثناء( منفعل ) ...................................................................... 14
2-2-7 رهبری عدم مداخلهگر ..................................................................................... 14
2-3 رفتار شهروندی ................................................................................................ 14
2-3-1 رفتارهای در نقش و فرانقش ............................................................................. 16
2-3-2 تمام رفتارهای مثبت در داخل سازمان ................................................................. 17
2-3-3 ویژگیهای کلیدی رفتار شهروندی سازمانی ........................................................... 17
2-3-4 ابعاد رفتارهای شهروندی از دید محققین مختلف.......................................................17
2-3-4-1 رفتارهای کمککننده ................................................................................... 17
2-3-4-2 رادمردی .................................................................................................. 18
2-3-4-3 وفاداری سازمانی ....................................................................................... 18
2-3-4-4 اطاعت سازمانی ......................................................................................... 18
2-3-4-5 ابتکارات فردی .......................................................................................... 18
2-3-4-6 رفتار یا فضیلت مدنی .................................................................................. 19
2-3-4-7 توسعه خود ............................................................................................... 19
2-3-5 شاخصهای رفتار شهروندی از دید صاحبنظران مختلف .......................................... 19
2-3-6 عوامل تأثیرگذار بر رفتار شهروندی سازمانی ....................................................... 22
2-3-7 پیامدها و نتایج رفتار شهروندی سازمانی .............................................................. 24
2-4 پیشینهتحقیقات انجام شده مرتبط با موضوع ............................................................... 25
2-4-1 پیشینه تحقیقات انجام شده در ایران ...................................................................... 25
2-4-2 پیشینه تحقیقات انجام شده در خارج ..................................................................... 28
2-5جمعبندی و چارچوب نظری پژوهش ....................................................................... 30
فصل سوم: روششناسی تحقیق
3-1 مقدمه.............................................................................................................. 32
3-2 روش تحقیق ..................................................................................................... 32
3-3 جامعه آماری، حجم نمونه و روش نمونهگیری ........................................................... 33
3-4 قلمرو زمانی پژوهش .......................................................................................... 33
3-5 قلمرو مکانی پژوهش ......................................................................................... 33
3-6 ابزار گردآوری دادهها ....................................................................................... 33
3-7 روایی و پایایی پرسشنامه .................................................................................. 34
3-8 روش تجزیه و تحلیل دادهها ................................................................................. 34
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل دادهها
4-1 مقدمه ............................................................................................................ 35
4-2 آمار توصیفی جمعیتشناختی پاسخگویان ................................................................. 36
4-3 تجزیه و تحلیل دادههای مربوط به فرضیههای تحقیق ................................................... 41
4-3-1 تجزیه و تحلیل دادههای مربوط به فرضیه اول ....................................................... 41
4-3-2 تجزیه و تحلیل دادههای مربوط به فرضیه دوم ....................................................... 41
4-3-3 تجزیه و تحلیل دادههای مربوط به فرضیه سوم ..................................................... 42
4-3-4 تجزیه و تحلیل دادههای مربوط به فرضیه چهارم .................................................... 42
4-3-5 تجزیه و تحلیل دادههای مربوط به فرضیه پنجم ...................................................... 43
4-4 بررسی رابطه بین متغیرها به کمک رگرسیون .......................................................... 43
فصل پنجم: یافته ها ،بحث و نتیجهگیری، و پیشنهادات تحقیق
5-1 مقدمه ............................................................................................................. 45
5-2 یافتههای جمعیتشناختی ...................................................................................... 45
5-3 یافتههای مربوط به فرضیههای تحقیق...................................................................... 46
5-4 بحث و نتیجهگبری از فرضیهها ............................................................................. 46
5-4-1 نتیجهگیری از فرضیه اول ................................................................................ 46
5-4-2 نتیجهگیری از فرضیه دوم ................................................................................ 46
5-4-3 نتیجهگیری از فرضیه سوم ............................................................................... 46
5-4-4 نتیجهگیری از فرضیه چهارم ............................................................................. 46
5-4-5 نتیجهگیری از فرضیه پنجم ............................................................................... 46
5-5 محدودیتهای تحقیق ........................................................................................... 47
5-5-1 محدودیتهای سوابق مطالعاتی .......................................................................... 47
5-5-2 محدودیتهای زمانی و مکانی ........................................................................... 47
5-6 پیشنهادات ........................................................................................................ 47
5-6-1 پیشنهادات پژوهشی ........................................................................................ 47
5-6-2 پیشنهادات اجرایی .......................................................................................... 47
منابع ..................................................................................................................... 49
پیوست ها................................................................................................................ 51
چکیده انگلیسی ........................................................................................................ 67