پایان نامه تأثیر آموزش مهارت های زندگی در سلامت روان افراد

تحقیق تأثیر آموزش مهارت های زندگی در سلامت روان افراد 

تأثیر آموزش مهارت‌های زندگی بر سلامت روان افراد؛ بررسی نقش خودآگاهی، حل مسئله، سازگاری اجتماعی، کنترل استرس و توانایی‌های روانی اجتماعی در ارتقای بهداشت روانی و پیشگیری از بیماری‌های روانی.

مقدمه:

روان‌شناسان در دهه‌های اخیر در بررسی اختلالات رفتاری و انحرافات به این نتیجه رسیده‌اند که بسیاری از اختلالات و آسیب‌ها در ناتوانی افراد در تحلیل صحیح و مناسب از خود و موقعیت خویش، عدم احساس کنترل و کفایت شخصی جهت رویارویی با موقعیت‌های دشوار و عدم آمادگی برای حل مشکلات و مسائل زندگی به شیوه مناسب، ریشه دارد. با توجه به تغییرات و پیچیدگی‌های روزافزون جامعه و گسترش روابط اجتماعی، آماده‌سازی افراد، به‌خصوص نسل جوان، جهت رویارویی با موقعیت‌های دشوار ضروری به نظر می‌رسد. در همین راستا، روان‌شناسان با حمایت سازمان‌های ملی و بین‌المللی، جهت پیشگیری از بیماری‌های روانی و ناهنجاری‌های اجتماعی، آموزش مهارت‌های زندگی را در سراسر جهان و در سطح مدارس آغاز نموده‌اند.

آنچه امروزه تحت عنوان مهارت‌های زندگی مشهود است، تنها حاصل کار پژوهشگران عصر حاضر نیست، بلکه بسیاری از این مهارت‌ها در لابه‌لای تعالیم الهی، به‌خصوص در قرآن و احادیث معصومین، بیان شده است. تلاش برای برقراری ارتباط مفید و مؤثر با دیگران، خودشناسی و توجه به ارزش‌ها که از فصول اساسی درس مهارت‌های زندگی است، به کرات در قرآن، نهج‌البلاغه، صحیفه سجادیه و احادیث منقول از سایر معصومین مورد تأکید قرار گرفته است.

هدف اصلی سازمان بهداشت جهانی از ایجاد طرح مهارت‌های زندگی در زمینه بهداشت روانی این است که جوامع مختلف در سطوح جهان نسبت به گسترش، به‌کارگیری و ارزیابی برنامه آموزش مهارت‌های زندگی اقدام نمایند. این برنامه بر رشد توانایی‌های روانی مانند حل مسئله، مقابله با هیجانات، خودآگاهی، سازگاری اجتماعی و کنترل استرس بین کودکان و نوجوانان متمرکز است. با توجه به نقش مهم مدارس در تأمین بهداشت روانی دانش‌آموزان، برنامه آموزش مهارت‌های زندگی روش مؤثری در جهت رشد شخصیت سالم دانش‌آموزان و تأمین و حفظ بهداشت روانی آنان تلقی می‌شود. بنابراین مدارس به جای اینکه تنها بر افزایش عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان تمرکز نمایند، باید بر تأمین و حفظ روان آنان نیز تأکید کنند.

رشد انسان در زمینه‌های روانی، اجتماعی، جسمانی، جنسی، شغلی، شناختی، الگو یا خود، اخلاقی و عاطفی صورت می‌گیرد و هر یک از این زمینه‌ها نیازمند مهارت و توانایی می‌باشد. تکامل مراحل رشدی وابسته به مهارت‌های زندگی است و زمانی که افراد مهارت‌های زندگی اساسی را کسب نمایند، در عملکرد بهینه خود پیشرفت می‌کنند. آموزش مهارت‌های زندگی نقش اساسی را در بهداشت روانی ایفا می‌کند و زمانی که در یک مقطع رشدی مناسب ارائه شود، نقش برجسته‌تری خواهد داشت. بر اساس مطالب مطرح‌شده در پژوهش، بسیاری از نوروزها و سایکوزها ناشی از نقص در رشد مهارت‌های زندگی اساسی است و آموزش مهارت‌های زندگی نقش درمانی دارد.

رویکرد مهارت‌های زندگی یک چهارچوب سازمان‌یافته برای مراکز مشاوره و بهداشت روانی فراهم می‌کند و یک عنصر آموزشی مهم برای مدارس ابتدایی و دبیرستان می‌باشد. بر همین اساس، پژوهش حاضر به بررسی تفاوت افرادی که آموزش مهارت‌های زندگی را دیده‌اند با افرادی که این آموزش‌ها را ندیده‌اند، در زمینه‌های مختلف می‌پردازد. این زمینه‌ها شامل افسردگی، شکایات جسمانی، وسواس اجبار، حساسیت در روابط بین فردی، اضطراب، پرخاشگری، خوبی، افکار پارانوئیدی، روان‌پریشی و سلامت روان است.

اهمیت بهداشت روانی امروزه در سراسر جهان مورد تأکید قرار دارد و با انجام تحقیقات وسیع و گوناگون، اهمیت و نقش آن در زندگی فردی و اجتماعی آشکارتر می‌گردد. سال ۲۰۰۱ میلادی از طرف سازمان بهداشت جهانی، تحت عنوان سال جهانی «بهداشت روانی» اعلام گردید و شعار «غفلت بس است، مراقبت کنیم» برای آشکارتر ساختن موضوع مطرح شد. یکی از دلایل اهمیت بهداشت روانی، شیوع روزافزون انواع اختلالات روانی در سطح جهان و دلیل مهم دیگر، اهمیت و ضرورت پیشگیری از بیماری‌های روانی است.

عمده‌ترین هدف بهداشت روانی پیشگیری است و از سه نوع پیشگیری که در بهداشت روانی مطرح می‌شود، پیشگیری اولیه مورد توجه بیشتری قرار دارد. در پیشگیری اولیه، جمعیت سالم در جامعه مورد نظر است و تمام اقداماتی که در این حیطه صورت می‌گیرد، در جهت آماده‌سازی افراد و فراهم نمودن شرایط مناسب برای زندگی سالم از تمامی جنبه‌های جسمانی، روانی و اجتماعی می‌باشد. هدف، افزایش آمادگی و توانایی افراد در برخورد صحیح و مناسب با رویدادهای زندگی است. آموزش، اساسی‌ترین روش پیشگیری اولیه است و مهم‌ترین و مؤثرترین دوره سنی جهت آموزش پیشگیرانه، دوره نوجوانی است.

پژوهش‌ها نشان می‌دهند که آموزش مهارت‌های زندگی به ارتقای بهداشت روانی کودکان و نوجوانان در ابعاد مختلف زندگی کمک می‌کند و از اساسی‌ترین برنامه‌های پیشگیرانه در سطح اولیه به شمار می‌رود. سلامتی بخش اصلی یک زندگی شاد است و مدارس نقش مهمی در آگاه ساختن نوجوانان پیرامون مسائل بهداشتی و سلامتی و آموزش علوم زندگی به آنان دارند.

امروزه علی‌رغم ایجاد تغییرات عمیق فرهنگی و تغییر در شیوه‌های زندگی، بسیاری از افراد در رویارویی با مسائل زندگی فاقد توانایی‌های لازم و اساسی هستند و همین امر آنان را در مواجهه با مسائل و مشکلات زندگی روزمره و مقتضیات آن آسیب‌پذیر ساخته است. پژوهش‌های بی‌شمار نشان داده‌اند که بسیاری از مشکلات بهداشتی و اختلالات روانی و عاطفی ریشه‌های روانی اجتماعی دارند. پژوهش در زمینه اعتیاد و سوءمصرف مواد نشان داده است که عزت نفس ضعیف، ناتوانی در بیان احساسات و فقدان مهارت‌های ارتباطی از عوامل مرتبط با سوءمصرف مواد هستند. همچنین بین خودکارآمدی ضعیف و مصرف سیگار و الکل، سوءمصرف مواد، رفتارهای مخاطره‌آمیز و ضعیف عملکرد شناختی رابطه معناداری وجود دارد.

توانایی‌های روانی اجتماعی، گروهی از توانایی‌ها هستند که فرد را برای مقابله مؤثر و پرداختن به کشمکش‌ها و موقعیت‌های زندگی یاری می‌کنند. این توانایی‌ها فرد را قادر می‌سازند تا در رابطه با سایر انسان‌ها، جامعه، فرهنگ و محیط خود مثبت و سازگارانه عمل کند و سلامت روانی خود را تأمین نماید. مهارت‌های زندگی در جهت ارتقای توانایی‌های روانی اجتماعی هستند و در نتیجه سلامت روانی، جسمانی و اجتماعی را تأمین می‌کنند.

آموزش مهارت‌های زندگی فرد را قادر می‌سازد تا دانش، ارزش‌ها و نگرش‌های خود را به توانایی‌های بالفعل تبدیل کند؛ بدین معنا که فرد بداند چه کاری باید انجام دهد و چگونه آن را انجام دهد. مهارت‌های زندگی منجر به انگیزه در رفتار سالم می‌شود و بر احساس فرد از خود و دیگران و همچنین ادراک دیگران از وی مؤثر است. همچنین منجر به افزایش اعتماد به نفس می‌شود. بنابراین، بر اساس متن پژوهش، آموزش مهارت‌های زندگی به طور کلی منجر به افزایش سلامت روان افراد می‌شود و در پیشگیری از بیماری‌های روانی و مشکلات رفتاری نقش مؤثری دارد.