پایان نامه تخصیص سفارش به تأمین کنندگان به کمک الگوریتم های متاهیوریستیک در شرکت صنایع برق زاویر

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد

رشته مهندسی صنایع گرایش صنایع- صنایع

اسفند 90

چکیده

امروزه با توجه به پیشرفت در تکنولوژی، جهانی‌شدن بازارها، تنوع­طلبی مشتریان و افزایش رقابت،سازمان­ها برای بقا نیاز به به بهبود فرآیندهای داخلی خود دارند. جلب رضایت مشتریان همزمان با مدیریت هزینه نهایی، سازمان­ها را بر آن داشته است تا تعامل بیشتری با تأمین­کنندگان خود داشته باشند و کیفیت تولید قطعات اولیه را تحت نظر داشته باشند. علاوه بر آن در شرایطی که خریداران تنها به منافع خود بیندیشند نمی­توانند انتظار روابط بلند مدت و رشد دهنده­ای با تأمین­کنندگان داشته باشند. بنابراین لزوم توجه به منافع کل اعضای زنجیره تأمین و تمرکز روی سیاست برنده- برنده برای سازمان­ها و تأمین­کنندگان بیش از پیش احساس می­شود.

در این تحقیق شرایطی مد نظر است که یک خریدار در نظر دارد قطعه­ای را از چند تأمین­کننده تأمین کند ولی با توجه به اینکه همواره درصدی از اقلام دریافت شده معیوب هستند و پذیرش یا رد آن­ها روی روابط بلند مدت تأمین­کننده و خریدار تأثیرگذار است، تصمیم­گیری در این خصوص اهمیت خاصی دارد. در این تحقیق چند روش تصمیم­گیری مختلف در خصوص اقلام معیوب معرفی شده و مدل­سازی بر اساس راه­های مختلف برخورد با این اقلام معیوب انجام می­شود،که نهایتاً منجر به انتخاب بهترین روش تصمیم­گیری با این اقلام معیوب خواهد شد.

کلمات کلیدی:

انتخاب تأمین‌کننده، هماهنگی در زنجیره تأمین، برخورد با اقلام معیوب، منافع مشترک

فصل 1:

فصل1 مقدمه

مقدمه

عنوان این پایان­نامه "تخصیص سفارش به تأمین­کنندگان به کمک الگوریتم­های متاهیوریستیک در شرکت صنایع برق زاویر" است.

با گذر زمان، سازمان‌ها شاهد تغییرات وسیع جهانی به خاطر پیشرفت در تکنولوژی، جهانی‌شدن بازارها، تنوع­طلبی مشتریان و غیره بوده‌اند و با افزایش تعداد رقبا در سطح جهانی، برای باقی‌ماندن در صحنه‌ی رقابت سعی در بهبود بخشیدن به فرایندهای درونی خود داشته­اند.

سازمان‌ها دریافته­اند که برای موفقیت و بقای بلندمدت در بازار جهانی باید در مدیریت همه‌ی سازمان‌هایی که ورودی‌های سازمان (به شکل مستقیم یا غیرمستقیم) را تأمین می‌کنند و همه‌ی سازمان‌هایی که تحویل و ارایه‌ی خدمات پس از فروش به مشتری را برعهده دارند مشارکت داشته باشند و چنین نگرشی باعث پیدایش نظریه‌ی زنجیره‌ی تأمین[1] شده است.

"بطور کلی زنجیره‌ی تأمین، زنجیره­ای است که همه‌ی فعالیت‌های مرتبط با جریان کالا و تبدیل مواد از مرحله‌ی تهیه‌ی ماده‌ی اولیه تا مرحله‌ی تحویل کالاهای نهایی به مشتری را در بر می‌گیرد و در کنار جریان مواد، جریان اطلاعات و جریان منابع مالی هم برقرار خواهد بود"[1].

با توجه به چرخه­ی کوتاه عمر محصول، سازمان‌ها باید همواره جلوتر از مشتریان حرکت کنند و محصول جدید و با کیفیتی را ارایه کنند و هم­زمان هزینه‌های خود را کاهش دهند تا آستانه­ی سود بیشتری داشته باشند. در اغلب صنایع هزینه­ی مواد خام و قطعات مورد استفاده، بخش عمده­ی هزینه‌های محصول را تشکیل می‌دهد که در برخی از موارد این سهم می‌تواند تا 70% باشد و حتی در سازمان­های دارای تکنولوژی بالا تا بیش از 80% از هزینه­ی کل محصول مربوط به هزینه­ی مواد و خدمات خریداری شده است. بنابراین تصمیم­های مرتبط با استراتژی­ها و عملیات خرید، نقش مهمی در سود سازمان ایفا می­کند و تصمیم­گیری برای انتخاب صحیح تأمین­کنندگان اهمیت بیشتری یافته و انتخاب تأمین­کننده­ی مناسب به ­عنوان مهمترین فعالیت بخش خرید مورد توجه قرار گرفته است.

از سوی دیگر، در یک زنجیره تأمین کارا هماهنگی بین تصمیم­های اجزای مختلف زنجیره نقش اساسی در پیشبرد اهداف زنجیره دارد. در واقع نمی­توان مدیریت زنجیره تأمین را مطرح کرد اما انتظار داشت هر یک از اجزا مانند گذشته تصمیم­گیری­های خود را صرفاً براساس منافع سازمان خود اتخاذ نمایند. تفکر برنده- برنده باید بر تمام تصمیم­های اجزا حاکم باشد. بنابراین مفهوم هماهنگی در زنجیره تأمین امروزه به یکی از موضوعات مهم و کلیدی در طراحی و مدیریت زنجیره تأمین تبدیل شده است.

شرکا در یک زنجیره تأمین که شامل تأمین­کنندگان، تولیدکنندگان و توزیع­کنندگان هستند، نمی­توانند بدون در نظر گرفتن منافع یکدیگر فقط در پی حداکثر کردن سود و منافع خود باشند. در این صورت دیگر زنجیره تأمین معنای واقعی خود را از دست خواهد داد. به همین دلیل است که موضوع هماهنگی فرایندهای کسب و کار بین اعضای یک شبکه برای بهبود عملکرد و کارایی شبکه به یکی از مباحث مهم زنجیره تأمین تبدیل شده است.

به­طور کلی هدف این تحقیق کمک به خریدار در انتخاب تأمین­کنندگان و تخصیص سفارش به ­آن­ها است به­شکلی که مناسب­ترین هزینه به سازمان تحمیل شود و در عین حال منافع تأمین­کننده مدنظر قرار گیرد و منافع کل زنجیره همزمان بهینه شود.

این تحقیق به­صورت مطالعه موردی بوده و شرکت مورد مطالعه یک شرکت تولیدکننده کلید فیوز تابلو برق است.

به­طور کلی در فرایند انتخاب تأمین‌کنند‌ه باید به سه سئوال اصلی پاسخ داده شود:

 هدف سفارش دادن چه قطعه­ای است؟

به چند تأمین‌کنند‌ه‌ و به هر کدام چه مقدار سفارش داده شود؟

در کدام دوره سفارش دریافت شود؟

فرایند ارزیابی و انتخاب تأمین‌کنند‌ه از نظر محققان مختلف شامل مراحل متفاوتی است که عبارتند از:

تعریف مسأله‌

فرموله‌کردن معیار (ها)

پیش­ارزیابی[2] تأمین‌کنند‌گان مناسب

انتخاب نهایی[3]

در این تحقیق منظور ما از انتخاب، انتخاب نهایی خواهد بود.

مطالعات پیشین در زمینه انتخاب تأمین­کننده را به طور کلی در دسته های زیر می­توان طبقه­بندی کرد:

تک‌منبعی بودن یا چند منبعی بودن

تک هدفه یا چند هدفه بودن

تک محصولی یا چند محصولی بودن

تک دوره‌ای یا چند دوره‌ای بودن

وجود یا عدم وجود استراتژی تخفیف

قطعی یا غیرقطعی بودن

برای مدل سازی مسأله انتخاب تأمین کننده، از روش های مختلفی استفاه شده است که متداول ترین آن­ها استفاده از برنامه­ریزی ریاضی است. برنامه‌ریزی ریاضی به تصمیم­گیرنده کمک می­کند تا مسأله‌‌ی تصمیم را بر حسب تابع هدف ریاضی فرموله کرده و از طریق تغییر مقادیر متغیرها به اهداف مورد نظر برسد.

بسیاری از نویسندگان از مدل‌های تک هدفه همچون برنامه‌ریزی عدد صحیح و یا خطی استفاده کرده‌اند. در اکثر مدل‌ها هزینه را به عنوان تابع هدف در نظر گرفته‌اند و سایر معیارها (کیفیت، ظرفیت، زمان تحویل و غیره ) را به عنوان محدودیت در نظر گرفته‌اند. دو نقص عمده‌ی روش‌های برنامه‌ریزی ریاضی این است که معیارها با وزن مساوی در محدودیت‌ها قرار می‌گیرند و دیگر اینکه معمولاً معیارهای کمی را در نظر می‌گیرند. برخی از محققین از برنامه‌ریزی ریاضی خطی چند هدفه و یا آرمانی استفاده کرده‌اند. با توجه به اینکه محدودیت­های مختلف از اهمیت یکسانی برخوردار نیستند برای لحاظ کردن این اهمیت در مدل­سازی، استفاده از روش­های وزن­دهی مانند TOPSIS و AHP مورد توجه قرار گرفته است.

در تحقیقات اولیه این حوزه، تنها هزینه ­های خرید لحاظ می­شده است ولی با گذر زمان هزینه­های انبارداری، سفارش­دهی، حمل­و­نقل و بازرسی هم مدنظر قرار گرفته­اند.

لحاظ کردن انواع مدل­های تخفیف در هزینه­ها، هزینه­های جریمه به خاطر کیفیت نامطلوب یا تأخیر در تحویل از گسترش­های بعدی این حوزه بوده است.

برای پوشش دادن شرایطی که  قیمت‌ها با رفتار تصادفی در طول زمان به‌طور متناوب تغییر می‌کنند به استفاده از برنامه‌ریزی خطی و برنامه‌ریزی دینامیک توجه شده است. برای نزدیک شدن مدل­ها به شرایط دنیای واقعی اخیراً با استفاده از مدل­های احتمالی و فازی عدم­قطعیت پارامترها نیز در مدل­ها لحاظ می­شود.

در ادبیات انتخاب تأمین­کننده استفاده از سیستم­های برپایه استدلال هم جای خود را باز نموده­اند، سیستم‌های مذکور در دسته‌ی رویکردهای مشهور به هوش مصنوعی قرار می‌گیرند. اساساً این سیستم‌ها این قابلیت را دارند که به مرور زمان توسط یک متخصص و یا با استفاده از داده‌های تاریخی حالت یادگیری داشته باشند. افراد غیر متخصصی که با موارد مشابه در تصمیم‌گیری‌ها مواجه می‌شوند می‌توانند از آن مشاوره بگیرند.

در اکثر مطالعات صورت گرفته در حوزه انتخاب تأمین­ کننده تنها به منافع خریدار توجه می­شود و هدف برآورده کردن نیاز خریدار است. با توجه به بازار رقابتی موجود، به تأمین­کننده­های مختلف برای جلب نظر خریدار و انتخاب شدن از سوی او شرایط دشواری تحمیل می­شود و بنابراین تأمین­کننده برای اینکه حاشیه سودی برای خود داشته باشد از شرایط کیفی محصول می­کاهد و این مسأله به نفع خریدار هم نخواهد بود. در واقع شرکا در یک زنجیره تأمین نمی­توانند بدون در نظر گرفتن منافع یکدیگر، فقط در پی حداکثر کردن سود و منافع خود باشند. بنابراین بهتر است هزینه­های کل شبکه مینیمم شود تا هم تأمین­کننده و هم خریدار از محاسن آن بهره­مند شوند. امروزه برای پوشش دادن این مسأله مدل­هایی بر اساس مسأله هماهنگی خریدار و تأمین­کننده جای خود را در ادبیات باز نموده­اند.

در خصوص مدل­های برنامه­ریزی ریاضی استفاده از بسته­های نرم­افزاری مانند Lingo، Gams، Excel Solver برای حل گسترش یافته است. اگر مسأله از نوع NP-Hard باشد، تابع هدف محدب نباشد یا استفاده از بسته­های نرم­افزاری برای رسیدن به جواب زمانبر باشد از الگوریتم­های فراابتکاری استفاده می­شود، همچنین برخی از محققان روش­هایی ابتکاری را برای حل مدل­های خود معرفی می­کنند.

معمولاً در زنجیره‌ی تأمین خریداران نسبت به تأمین‌کنند‌گان قدرت بیشتری دارند و تأمین‌کنند‌گان برای فروش قطعات خود سعی در کاهش قیمت نهایی خواهند داشت که این امر روی کیفیت نهایی قطعات تأثیرگذار خواهد بود و قطعات با کیفیت کم، محصولات نهایی بی­کیفیتی را ارائه خواهند داد و بقا در بازار رقابتی را با مشکل مواجه خواهند ساخت. از طرفی تأمین­کننده مورد نظر هم که برای کسب نظر مساعد خریدار و انتخاب شدن از سوی او کمترین قیمت ممکن را پیشنهاد داده، با گذر زمان از عهده مخارج خود بر نیامده و متضرر شده مجبور به متوقف کردن فعالیت خود خواهد شد.

بنابراین تنها توجه کردن به منافع خریدار در بلند مدت به نفع هیچکدام از طرفین نخواهد بود. امروزه سازمان­ها برای موفقیت در بازار رقابتی سیاست برنده- برنده را اتخاذ نموده و با مدنظر قرار دادن کل هزینه­های زنجیره تأمین (نه تنها هزینه­های خریدار) به کاهش هزینه­های یکدیگر کمک نموده و به بهبود عملکرد یکدیگر کمک می­نمایند و بدین ترتیب روابط بلند مدتی با هم خواهند داشت و از مزایای این سیاست بهره­مند می­شوند.

یکی از مشکلات موجود مطلوب نبودن کیفیت همه قطعات ارائه شده است. اگر خریدار تنها به منافع خود بیندیشد این قطعات را مرجوع نموده و هزینه­های حمل­و­نقل را به تأمین­کننده تحمیل می­نماید و ارتباط خریدار و تأمین­کننده پایان خواهد یافت. یافتن یک تأمین­کننده مناسب، تفهیم انتظارات و غیره هزینه و زمان زیادی را از خریدار خواهد گرفت.

تصمیم­گیری در خصوص نحوه برخورد مناسب با این اقلام به شکلی که به نفع طرفین باشد در این تحقیق مد نظر ما خواهد بود.

در این تحقیق ما قصد داریم مدلی را ارائه دهیم که به­طور همزمان منافع خریدار و تأمین­کننده را مدنظر قرار دهد. همانطور که می­دانیم همواره درصدی از قطعات دریافت شده از تأمین­کنندگان از کیفیت مطلوب برخوردار نیستند. مرجوع کردن این قطعات یا تعمیر و استفاده از آن­ها می­تواند از جمله برخوردهای خریدار در خصوص این اقلام باشد. با توجه به اینکه ما قصد داریم منافع خریدار و تأمین­کننده را همزمان بهینه کنیم تصمیم­گیری در خصوص این اقلام نقش تعیین کننده­ای روی هزینه­های دو طرف و روابط آینده آن­ها خواهد داشت.

بنابراین یکی از نوآوری­های این تحقیق لحاظ نمودن روش­های مختلف برخورد با اقلام معیوب و یافتن ترکیب بهینه­ای از این روش­ها به صورتی که منافع خریدار و تأمین­کننده همزمان بهینه شود خواهد بود.

­ساختار پایان­نامه

این پایان­نامه در قالب 6 فصل زیر تدوین شده است:

در فصل 2 مروری بر ادبیات حوزه­ی انتخاب تأمین­کننده و مدل­های هماهنگی در زنجیره تأمین انجام می­شود.

در فصل 3 مدل نهایی برای این تحقیق معرفی می­شود و سپس با در نظر گرفتن اقلام معیوب که نوع آوری ما در این مسأله است مدل را بازنویسی می­کنیم.