خلاصه پایان نامه طراحی مرکز گردهمایی و تعاملات فرهنگی با رویکرد گفتگومداری
رساله دریافت درجه کارشناسی ارشد
رشته مهندسی معماری
زمستان 93
چکیده
فرهنگ هر ملت، شناسنامه‌ی آن ملت و تمدن هر عصر هویتنامه‌ی آن عصر به شمار میرود و دلیل اصلی ضرورت هم زیستی فرهنگها، لزوم زیست اجتماعی آحاد بشری است و گفتگو راهیست برای ترک مخاصمه و رسیدن به مفاهمه و همدلی. مضرات عدم این گفتگو و تعامل نیز تمامیت خواهی، برتری‌جویی و توسعه‌طلبی برخی تمدنها و فرهنگها که بزرگ‌ترین مانع زیست صلح‌آمیز جوامع بشری است، میباشد. مسائل امروز جهان، جنگهای موجود و حتی مسائل داخلی کشور خودمان ایران ناشی از همین عدم تعامل و گفتگو و همدلی بین ادیان، مذاهب، فرهنگها و تمدنهای مختلف است.
از دیگر سو، شهر قم شهریست مهاجر پذیر از اقوام مختلف ایرانی و همچنین دارای دانشجویان خارجی از سراسر دنیا با تفاوت های عمیق فکری-فرهنگی زیاد. این خصوصیت شهر نیاز فراوانی به گفتگو و رسیدن به همدلی یا حداقل نزدیکی نظرات دارد که تخلیه شدن افکار در حین گفتگو سبب تلطیف روحیه شهر، آرامش روانی بیشتر در شهر، ایجاد روحیه انعطاف پذیری و انتقاد پذیری بیشتر میشود.
در این رساله راهکار "گفتگو" جهت بهبود عملکرد مراکز گردهمایی فرهنگی، تحلیل میشود و با استفاده از تعریف مفاهیم گردهمایی و گفتگو و تعامل و فرهنگ، به درک روشنی از تاثیر این مقولات بر هم و بر معماری میرسیم و سپس با بررسی روابط بین انسان با محیط مصنوع به این پرسش پاسخ میدهد که فرهنگ و عناصر محیطی چگونه میتوانند در شکل گیری تعاملات اجتماعی و اشاعه فرهنگ موثر باشند. سپس معنای معمارانه تاثیر این عناصر بر ساخت فضایی منطبق بر ویژگیهای عمومی گفتگو را از این پژوهش استنباط کرده به آن تجسد می بخشیم. آنچه در این روند بیش از همه مورد توجه قرار گرفت، مبانی معماری ایرانی و شیوه های انتقال معانی از طریق تجسد بخشی به مفاهیم عالیه بصورت غیر مستقیم خصوصا از طریق هندسه مقدس بوده است که در طرح نیز پیاده شد. بنابراین روش تحقیق عبارتست از مطالعه اسنادی، توصیفی و میدانی.
فصل اول:
شناخت
شامل:
الف: مسئله
بیان مسئله
سوالات تحقیق
اهداف و فرضیه های تحقیق
ضرورت طرح
مروری بر تحقیقات انجام شده
روند تحقیق
ب: تعاریف، ریشه ها، سوابق
گردهم آیی
گفتگو
فرهنگ
هویت
محیط
فضا
فرم
زمان
معماری ایران
ج: نتیجه گیری
مسئله
بیان مسئله
جامعه از تلاقی متلاطم آحاد انسان‌ها پدید می‌آید و زادگاه فرهنگها نیز نقطه‌ی تماس و تلاقی آدمیان است. در همان اوان خلقت آدمی، به محض آنکه برای نخستین بار انسانی با انسانی دیگر به گفت‌وگو پرداخت، «فرهنگ» نیز زاده شد.
فرهنگ را میتوان مجموعه ای پیچیده از دانشها ، باورها، هنر و آداب و رسوم یک جامعه دانست[1] که مبتنی بر ارزشهایی ست که گروهی بر ان پایبندی دارند و در ساختار اجتماعی از آن پیروی می کنند.[2]
بطور خلاصه فرهنگ هر ملت، شناسنامه‌ی آن ملت و تمدن هر عصر هویتنامه‌ی آن عصر به شمار میرود و دلیل اصلی ضرورت هم زیستی فرهنگها، لزوم زیست اجتماعی آحاد بشری است[3] و گفتگو راهیست برای ترک مخاصمه و رسیدن به مفاهمه و همدلی. مضرات عدم این گفتگو و تعامل نیز تمامیت خواهی، برتری‌جویی و توسعه‌طلبی برخی تمدنها و فرهنگها که بزرگ‌ترین مانع زیست صلح‌آمیز جوامع بشری است، انحصارگرایی، خود را حقّ مطلق انگاشتن و دیگران را باطل محض پنداشتن، فقدان شناخت اصحاب فرهنگها و تمدنها از یکدیگر و سوءتفاهم‌های ویرانگری که مایه‌ی تیرگی فضای تفاهم بین ادیان و فرهنگها شده و فرصت نگاه شفاف را از واحدهای انسانی سلب کرده است و در نهایت برخورد تمدنها که از نظریان آقای هانگتینتون است همه و همه نشان میدهد که عدم تعامل و تساهل تا چه حد خطرناک و ویران کننده است. مسائل امروز جهان، جنگهای موجود و حتی مسائل داخلی کشور خودمان ایران ناشی از همین عدم تعامل و گفتگو و همدلی بین ادیان، مذاهب، فرهنگها و تمدنهای مختلف است.
شهر قم شهریست مهاجر پذیر از اقوام مختلف ایرانی و همچنین دارای دانشجویان خارجی از سراسر دنیا با تفاوت های عمیق فکری-فرهنگی و دینی زیاد. این خصوصیت شهر نیاز فراوانی به گفتگو و رسیدن به همدلی یا حداقل نزدیکی نظرات دارد که تخلیه شدن افکار در حین گفتگو سبب تلطیف روحیه شهر، آرامش روانی بیشتر در شهر، ایجاد روحیه انعطاف پذیری و انتقاد پذیری بیشتر میشود.
در دنیای امروز یکی از مکانهای شکل گیری فرهنگ، مراکز گردهمایی و تجمع شهر هستند اما با توجه به وضعیت کنونی جامعه متوجه میشویم که این مراکز درصورت تک صدایی و متکلم وحده بودن، نمیتوانند نقش خود را به خوبی ایفا کنند. با سخنرانی و وعظ و خطابه به فرهنگسازی نمیتوان رسید بلکه فرهنگ باید ذره ذره در جان مردم رسوخ کند و در زندگی آنان جریان یابد. یکی از راهکارهای اشاعه فرهنگ، پرهیز از تک صدایی و گفتگو و تعامل مابین فرهنگها ست. مراکز گردهمایی فرهنگی تا هنگامی که محلهایی برای مباحثه و دیالوگ فرهنگی نشوند راه به جایی نخواهند برد و تنها با سخنرانی و مجالس وعظ و خطابه و یک سویه صحبت کردن نمیتوان فرهنگ را بارور کرد و نشر و گسترش داد.
بنابراین سعی میشود در این تحقیق راهکار "گفتگو" جهت بهبود عملکرد مراکز گردهمایی فرهنگی، تحلیل شود.
سوالات تحقیق
1- چگونه مراکز گردهمایی میتوانند نقش اشاعه فرهنگ را به نحو بهتری اجرا کنند؟
2- چگونه میتوان با استفاده از عناصر محیطی و طراحی معماری در یک مرکز گردهمایی به افزایش تعاملات فرهنگی کمک کرد؟
اهداف و فرضیه های تحقیق
1-1-3-1- فرضیه ها:
· گفتگوی بین فرهنگها ، سبب کمترشدن مخاصمات و کمک به آرامش روانی میشود.
· با طراحی فضاهای درجه بندی شده از سطوح گوناگون گفتگو، میتوان به افزایش تعاملات اجتماعی و فرهنگی در یک مرکز گردهمایی، کمک کرد.
· تعامل فرهنگی هنگامی اتفاق می افتد که فقط فضاهایی متکلم وحده مانند سالن همایش طراحی نکینم و به فضاهای ارتباط جمعی و گفتگو اهمیت بیشتری دهیم در اینصورت عملکرد مراکز گردهمایی فرهنگی بالا میرود.
· استفاده از عناصر معماری ای که زبان مشترک فرهنگها هستند برای رسیدن به همدلی ، یکی از راههای گفتگوی ذهنی است که یکی از عناصر زبان مشترک مابین فرهنگها، "هندسه" است.
1-1-3-2- اهداف:
· بهره گیری از عناصر آشنای معماری و نمادهای فرهنگی برای ایجاد حس امنیت و قرابت جهت گفتگو و تعامل.
· کمک به کم رنگ کردن مخاصمه و درگیری با گفتگوی مسالمت آمیز و محترمانه.
· بهبود عملکرد مراکز فرهنگی در جهت اشاعه فرهنگ با استفاده از عناصر کالبدی معماری.
· استفاده از متغیرهای محیطی جهت ایجاد مکانهای گفتگو و همزیستی مسالمت آمیز.
ضرورت طرح
علل و دلایل بسیاری در تعیین و تحقق عینی نسبت میان یک فرهنگ و تمدن با فرهنگ و تمدن دیگر دخیل است؛ امّا عمده دلایل امکان و ضرورت هم زیستی فرهنگها، همان علل و دلایل توجیه کننده‌ی لزوم زیست اجتماعی آحاد بشری است. به گونه‌ای گذرا به برخی از این علل و دلایل با تأکید بر عناصر عصری آنها اشاره میشود:
1-1-4-1- دلایل بایستگی همزیستی فرهنگها
از نظرگاه قرآن همه‌ی انسان‌ها از یک مرد و زن آفریده شده‌اند، تنوع و تکثّر ملل و اقوام عارضی است و نزد خداوند تنها تقوی، ارزش حقیقی قلمداد میشود . پر واضح است که تقوی که عامل فروتنی و باعث محبت نسبت به بندگان خداست، هرگز موجب برتری جویی، کبر و نخوت نمی‌شود.
به رغم تنوع فرهنگها و بالطبع وجود تفاوت‌ها و حتّی تعارض‌های بسیار میان آنها، مشترکات و مشابهات میان آنان بسی بیشتر از مفترقات و اختلافات است. از ریشه‌ی واحد بشریت که بگذریم، ارزشهای مشترک انسانی، احساسات مشابه آدمیان، عقاید دینی هم‌سان - به‌ویژه در میان پیروان ادیان ابراهیمی - بستر و بهانه‌ی کارسازی برای گفت و شنود و زندگی توأم با صلح و صفا است. عدالت‌طلبی، خیرخواهی، کمال‌جویی و امنیت گرایی که آرمان‌های مشترک بشری اند، تنها و تنها در سایه‌ی ترابط و تفاهم انسان‌ها به دست آمد. وانگهی میدان‌های فارغ از ارزش و ایدئولوژی، مانند قلمرو علوم محض نیز کم نیست که بشریت بتواند در آنها به داد و ستد، تعامل و تعاون بپردازد.
همان علل و دلایلی که زیست اجتماعی آحاد بشری را از آغاز خلقت ضروری کرده است، هنوز و همچنان به مثابه‌ی علل و دلایلی کارساز، بر امکان و ضرورت همزیستی بشر معاصر تأکید می‌ورزند؛ چه آنکه نیازمندی‌های انسان‌ها در گذشته به فراخور بساطت زندگی جمعی انسان بسی بسیط و ابتدایی بود. اکنون که نیازمندی‌های بشر پیچیده‌تر شده است، نیاز به روابط استوارتر و داد و ستد افزون‌تر احساس میشود.
فراورده‌های فکری و علمی بشری، ملک مطلق هیچ قوم و قریه‌ای نیست. حکمت و معرفت و علم و صنعت، میراث مشترک فرزندان آدم است و باید میان آنان مبادله شود و همه مشترکاً از آن استفاده کنند. هر پدیده‌ی علمی برایند فرایند طولانی و پیچیده‌ای است. اگر امروز یک دانشمند با تحقیق و تأمل به اکتشافات حقیقی نایل میشود یا به اختراع صنعتی دست می‌یازد، وامدار تأملاّت و تحقیقات هزاران عالم دیگر از میان اقوام و ملل مختلف در گذشته است. دانشمند امروز، خود از فراورده‌های تاریخ علم است که دست همه‌ی بشریت آن را آفریده است. استمرار و حیات علم و اندیشه و تکامل آن به ترابط و تعامل آن بسته است. بخل علمی و انحصارطلبی صنعتی غرب معاصر برخلاف مروّت بشری است و همین انحصارطلبی و بخل نیز او را از پای در خواهد آورد. تاریخ گواهی میدهد که غرب باستان وامدار شرق باستان است و غرب مدرن نیز مدیون شرق جدید است، که با ظهور و گسترش اسلام پدیدار شد.
ABSTRACT
The culture of the nation, its people and civilization identity Hvytnamhy any time of the day is the main reason for the necessity of coexistence of cultures, human beings need social environment and a way for truce talks and reach understanding and empathy .The disadvantage of this dialogue and engagement as well as lack of totalitarianism, hegemony and expansionism of civilizations and cultures that the biggest obstacle to peaceful life of human societies is high. Issues of world wars and even our country's internal problems caused by the lack of interaction and dialogue and harmony among religions, cultures and different civilizations.
On the other hand, the city of Qom, a city of immigrants are of ethnicities as well as foreign students from around the world with a deep intellectual-cultural differences too. This feature is in great need for dialogue and communion or at least close to the discharge of public comments during talks led to soften the spirit of the city, mostly in the city of mind, spirit and flexibility is more critical.
In this paper, the strategy of "dialogue" to improve the performance of cultural centers, analyzing and using the definition of the concept of meeting and dialogue and interaction and culture, a clear understanding of the impact of these issues on both the architecture and the relationship between man approached with the question of the culture of the built environment and how environmental factors can affect the formation of social interaction and culture. The impact of these elements make sense of architectural space of dialogue based on common characteristics of this research has concluded it is our embodiment. So the research is to study the documents, descriptive and field.
منابع و ماخذ
تایلور، به نقل از کورز، لوئیس آلفرد، 1378، نظریه های بنیادی جامعه شناسی ترجمه ی فرهنگ ارشاد. تهران نشر نی
گیدنز، آنتونی، 1379، جامعه شناسی ، ترجمه ی منوجهر صبوری، تهران نشر نی
کابک خبیری- گفتگوی تمدن ها چارچوب تئوریک – نشریه گفتمان شماره 3
رشاد، علی اکبر، 1384، مبانی و موانع هم زیستی فرهنگها، تهران، انتشارات بین المللی الهدی،
بدیعی ناهید- معماری دیپلماتیک- پایان نامه ارشد
لزلی جانسون، منتقدان فرهنگ، ترجمه ضیاء موجود، تهران، طرح نو، 1378.
مصاحب غلامحسین، دایره‌المعارف، تهران، امیرکبیر، 1374.
مقاله انسان شناسی- محمد مهدی میرلو- روزنامه جام جم 14 مرداد 1387
آشوری، داریوش (1386)، تعریف‌ها و مفهوم فرهنگ، چاپ سوم، نشر آگه، تهران.
راپاپورت، آموس (1388)، انسان‌شناسی مسکن، چاپ اول، نشر حرفه هنرمند، تهران.
قصری،م ، خسروی، م، مقاله فرهنگ ایران زمین در آینه معماری و شهرسازی.
ابل ،ک،1387، حبیب،ف ، معماری و هویت، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی تهران،چاپ اول.
فکوهی،1388، فصلنامه معماری و فرهنگ، گروه کتاب و رسانه ویژه بافت در معماری، شماره 38.
خلاصه مقاله تاثیر معماری و شهر بر ارزشهای فرهنگی. دکتر محمد نقی زاده. نشریه 11 تابستان 81
فکوهی، ناصر،1383، انسان شناسی شهری، تهران، نی
Zukin, Sharon, Cultures of Cities, Cambridge, Mass.; Oxford: Blackwell, c1995
Rapoport, Amos,(2005) Culture Architecture and design, Locke science publishing company, Inc, Chicago, USA.
فهرست پایان نامه طراحی مرکز گردهمایی و تعاملات فرهنگی با رویکرد گفتگومداری
چکیده
شناخت مسئله
بیان مسئله ..........................................................................................................2
سوالات تحقیق ...................................................................................................3
اهداف و فرضیه های تحقیق ..............................................................................3
ضرورت طرح .......................................................................................................3
مروری بر تحقیقات انجام شده ...........................................................................6
روند تحقیق ........................................................................................................7
تعاریف، ریشه ها، سوابق
1-2-1- گردهم آیی .............................................................................................................8
1-2-2-گفتگو .....................................................................................................................11
1-2-3- فرهنگ ................................................................................................................14
1-2-4- هویت ...................................................................................................................22
1-2-5- محیط ..................................................................................................................23
1-2-6- فضا ......................................................................................................................25
1-2-7- فرم ......................................................................................................................27
1-2-8- زمان .....................................................................................................................30
1-2-9- معماری ایران .......................................................................................................31
نتیجه گیری............................................................................................................33
مبانی نظری
2-1- مبانی فرهنگ ایران و تاثیر آن بر معماری..............................................................35
2-1-1- مفهوم سیر از ظاهر به باطن در معماری ایران....................................................37
2-2- نحوه ابراز افکار و اندیشه ها با هندسه..................................................................38
2-2-1- هندسه ........................................................................................................38
2-2-2- هندسه مقدس: استعاره نظم جهانی...............................................................40
2-2-3- هندسه در معماری ایرانی .............................................................................40
2-2-4- تناسب زرّین (طلایی) ....................................................................................42
2-2-5- رشد فراگستر و آفرینش مارپیچها ..............................................................45
2-3- امر قدسی و تجلی آن در تقدس بخشی به فضای معماری ..................................49
2-3-1- مفهوم امر قدسی .........................................................................................50
2-3-2- الوهیت .......................................................................................................51
2-3-3- شیوه های تجلی امر قدسی در هنر معماری ................................................52
2-4- کاربرد رنگ ، اعداد و اسطوره ها در معماری ........................................................53
2-4-1- رنگ در معماری ...........................................................................................53
2-4-2- اسطوره و صورتهای سمبولیک ....................................................................54
2-4-3- متافیزیک صورت های سمبولیک ................................................................55
2-4-4- رنگ و نور ...................................................................................................55
2-5- زمان و رابطه آن با پویایی در فضای معماری .........................................................56
2-5-1- حرکت از نگاه فلسفه ...................................................................................56
2-5-2- حرکت از دیدگاه معماری .............................................................................56
2-5-3- عناصر القا کننده حرکت در معماری ............................................................57
2-6- گفتگوی میان فرهنگها ...........................................................................................59
2-6-1- شاخصهای ارتباطات میان فرهنگی ..............................................................59
2-6-2- ویژگیهای عمومی لازم جهت گفتگو مداری ......................................................60
2-7- محیط و تاثیر مولفه های آن بر معماری..................................................................60
2-7-1- ویژگیهای عمومی پاسخ دهی محیط جمعی ......................................................61
2-7-2- استنتاج نتایج پاسخ دهی محیط بر حسب ویژگیهای گفتگومداری................62
تحلیل نمونه ها
3-1- پیشینه مراکز فرهنگی در برخی از کشورهای جهان ............................................64
3-2- پیشینه ی مراکز فرهنگی در ایران ...................................................................... 67
3-3- بررسی نمونه های موردی فرهنگسرا( ایرانی ) .....................................................68
3-3-1- فرهنگسرای نیاوران ....................................................................................68
3-3-2- مرکز بین المللی فرهنگی اصفهان ...............................................................75
3-3-3- مرکز فرهنگی دزفول ...................................................................................76
3-4- بررسی نمونه فرهنگسرای خارجی ........................................................................77
3-4-1- مرکز فرهنگی تی جی بائو .............................................................................77
3-5- نتیجه گیری ............................................................................................................81
مطالعات جغرافیایی، جمعیتی، اقلیمی شهر قم
4-1- حدود طبیعی استان ...............................................................................................83
4-2- جغرافیای طبیعی استان ........................................................................................83
4-3- اقلیم استان و تاثیر آن بر ساختمان .....................................................................84
4-3-1- بارش ..............................................................................................................84
4-3-2- دما .................................................................................................................85
4-3-3- باد .................................................................................................................87
4-3-4 - انتخاب جهت مناسب ساختمانها ................................................................87
4-4- نتایج و پیشنهادات کلی ........................................................................................88
4-4-1- جدول نتیجه گیری .......................................................................................89
4-4-2- راهکارهای طراحی اقلیمی استفاده شده در طرح .........................................90
نتایج حاصل از پژوهش
5-1- راهکارهای طراحی ..................................................................................................92
5-1-1- معیارهای طراحی .................................................................................................92
5-2- نظام طراحی ............................................................................................................92
5-3-معنای معمارانه مفاهیم گفتگوی فرهنگی در قالب طراحی مرکز همایش و گفتگوی فرهنگی .............................................................................................................................93
5-4- فضاهای مورد نیاز ...................................................................................................94
5-4-1- گفتگو ..........................................................................................................95
5-4-2- فضای اداری .......................................................................................................96
5-4-3- فضاهای تاسیساتی ............................................................................................96
5-4-4- فضای عرضه محصولات فرهنگی ......................................................................96
5-4-5- فضای آموزشی ...................................................................................................96
5-4-6- فضای خدمات عمومی ........................................................................................96
5-5- طراحی فضاها
5-5-1- فضای گفتگو .......................................................................................................96
5-5-2- فضای اداری .......................................................................................................101
5-5-3- فضاهای تاسیساتی ...........................................................................................102
5-5-4- فضای عرضه محصولات فرهنگی .....................................................................102
5-5-5- فضای آموزشی ..................................................................................................102
5-5-6- فضای خدمات عمومی ......................................................................................102
تحلیل سایت
6-1- مطالعات میدانی ......................................................................................................104
6-1-1- موقعیت کلی سایت در شهر ...............................................................................104
6-1-2- کاربری اراضی ....................................................................................................105
6-1-3- دید و منظر سایت .............................................................................................105
6-1-4- همسایگی سایت ................................................................................................106
6-1-5- وضعیت ترافیک و خیابانهای اطراف .................................................................106
6-1-6- دسترسیها به و از سایت ....................................................................................107
6-2- تحلیل اقلیم سایت ................................................................................................108
6-3- مکانیابی طرح .......................................................................................................108
روند طراحی و توجیه طرح
7-1- روند طراحی ............................................................................................................110
7-1-1-آلترناتیوها ............................................................................................................110
7-1-2- حجم اولیه ...........................................................................................................110
7-1-3- رسیدن به هندسه کار ........................................................................................111
7-2- مبانی نظری ............................................................................................................112
7-3- معرفی طرح ...........................................................................................................114
7-3-1- سازه ...................................................................................................................114
7-3-2- تاسیسات ..........................................................................................................115
7-3-3- تمهیدات زلزله .................................................................................................115
7-3-4- تمهیدات ویژه سالمندان و معلولین ................................................................115
7-3-5- تمهیدات آکوستیکی ........................................................................................116
7-3-6-تمهیدات اقلیمی ................................................................................................117
منابع و ماخذ