پایان نامه بررسی نقش کلاس های تولید محتوای الکترونیکی برگزار شده در شیوه تدریس معلمان مشمول طرح شهرستان چایپاره

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A )

رشته:علوم تربیتی

گرایش : آموزش و پرورش ابتدایی

تابستان/ 1393

چکیده

  هدف از پژوهش حاضر بررسی نقش کلاس های آموزش الکترونیکی بر گزارشده برشیوه تدریس معلمان شرکت کننده در دوره بود. آزمودنی های پژوهش 296نفر بودند که 148نفر آنهارا معلمان ابتدایی آموزش دیده و 148نفر بقیه را معلمان آموزش ندیده شهرستان چایپاره  تشکیل می دادند. آزمودنیها به صورت تصادفی خوشه ای  برحسب جنسیت و شهری و روستایی انتخاب شدند. داده ها به وسیله پرسشنامه 22سوالی محقق ساخته که اعتبار و روایی آن مطلوب برآورد شد، جمع آوری گردید و در یک طرح علی مقایسه ای با آزمون آماری تحلیل واریانس چند متغیری تجزیه و تحلیل شد. یافته های پژوهش نشان دادکه تفاوت معناداری بین روش تدریس معلمان آموزش دیده و آموزش ندیده از نظر انتقال شفاف و واضح مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی، بهره گیری از وسایل کمک آموزشی، سازماندهی، توالی و تنظیم مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی، تعامل با دانش آموزان  با استفاده از رسانه های الکترونیکی و میزان مهارت و تسلط معلمان بر تهیه و کار با رسانه ها وجود دارد. هم چنین میزان تهیه و استفاده از محتوای الکترونیکی در تدریس توسط معلمان مؤنث مؤنث آموزش دیده بیشتر از معلمان مذکر است. تهیه و استفاده از محتوای الکترونیکی نقش تعیین کننده ای در انتقال شفاف مطالب ، تعامل با دانش آموزان در زمینه های مختلف ،سازماندهی و توالی مطالب و تسلط بر مطالب آموزشی دارد، تهیه و استفاده از آن به تمامی آموزشگران عرصه علم و دانش توصیه می شود.

کلید واژه ها: دوره آموزشی ، معلمان، محتوای الکترونیکی، روش تدریس

فصل اول

کلیات تحقیق

1-1- مقدمه

بحث آموزش و فرآیندهای مرتبط با آن در تمامی رشته­ها و رویکرد‌های مدیریتی چه در صنعت و چه در خدمات ،جنبه مهم و با ارزشی پیدا کرده است. در کشورهای پیشرفته کلید اصلی رونق و پیشرفت آنها آموزش است و قفل‌های جدید تنها با کلید آموزش گشوده می‌شود. این همه دلیل بر این ادعا است که آموزش رکن اصلی پیشرفت و ترقی در عرصه رقابت بازارهای جهانی است. بنابراین با این دیدگاه آموزش دیگر صرفاً به عنوان یک الزام سازمانی مطرح نمی‌شود بلکه یک راهبرد و جهت‌گیری کلان سازمان‌هاست تا بتوانند خود را در اهداف و مأموریت ‌های سازمانی موفق و پیشرو ببینند. امروزه دیگر هدف از آموزش ارتقاء شغلی، افزایش ضریب حقوق و دستمزد و پربار نمودن شناسنامه آموزش افراد نیست بلکه هدف از آموزش عبارت است از شناسایی مشکلات و حل آنها با ابزارهای آموزش ،  و در نهایت کمک به پیشرفت و بهبود سازمان و جلب رضایت سهامداران و مشتریان است (خراسانی،1382). با عنایت به موارد بالا سازمانها نیروی انسانی خود را از طرق مختلفی آموزش می‌دهند.

دوره‌های آموزش کوتاه مدت از جمله این روشها محسوب می‌شوند. فلذا امروزه آموزش نیروی انسانی به عنوان یک ابزار راهبردی بهترین خدمت را به جامعه در زمینه همراه کردن افراد با دانش و علوم و فناوری روز می‌نماید. تافلر (1974) در این زمینه می‌گوید: «جهان امروز به دنبال انقلاب‌های کشاورزی و صنعتی موج سومی(فناوری اطلاعات) را که سرآغاز شگفت ‌انگیز تمدن تازه است آغاز کرده است» (مزرعه­لی،1390: 4) . معلمان،کار گزاران اصلی ورود و تعامل موفقیت آمیز فناوری اطلاعات در نظام آموزشی هستند.همان طور که هر معلمی روش خودش را در استفاده از تخنه سیاه یا هر ابزار دیگری در تدریس دارد،چگونگی استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و چگونگی تلفیق فناوری در تدریس،به تجربه و نگرش معلمان بستگی دارد و می تواند در سطوح و انواع مختلف صورت پذیرد(ییلدریم،2000).کارشناسان یونسکو تاکید می کنند که اگر معلمان الگوی کاربرد فن آوری اطلاعات و ارتباطات را درکلاس های خود تجربه نکنند،پرورش نسل جدید معلمانی که بتوانند از ابزار های فاوا به نحو کارآمدی در یادگیری خود بهره گیرند،امکان پذیر نخواهد بود(رستا،2002).به طوری که در پژوهش های مختلف(هم چون رایان،1991،بارون و همکاران 1999،آکپان و آندری،2000،والیس،2001،بلاک و همکاران،2002 و واکسمن و همکاران،2003)به اهمیت بهره گیری فن آوری اطلاعات و ارتباطات(محتوای الکترونیکی) در فرآیند یاددهی و یادگیری و اثر بخشی آن در بهبود یادگیری به واسطه امکان شبیه سازی،شبکه آموزشی،یادگیری به کمک کامپیوتر،آزمایشگاه مجازی،کارگاه های مجازی،هسته های پژوهش،کار گروهی با استفاده از کامپیوتر و اینترنت،جست و جو و پژوهش از طریق وب و تهیه درس و ارزشیابی اشاره نموده اند. وین ایک و همکاران(بی تا،به نقل از شریفی،1390)صلاحیت های فن آوری اطلاعات و ارتباطات(محتوای الکترونیکی) معلم را تحت عناوین استفاده از سخت افزار،استفاده از نرم افزار،استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات در فعالیت فرا گیرنده بر شمرده اند.

1-2-  بیان مساله                   

امروزه مدیران سازمان‌ها، آموزش و توسعه منابع انسانی را از حیاتی‌ترین وظایف خود در راه بهسازی تلقی می‌کنند و با توجه به منافع قابل اهمیت آن در محیط کار سرمایه‌گذاری‌های بسیاری در این جهت به عمل می‌آورند. در حال حاضر بسیاری از سازمان‌ها صرف‌نظر از نوع و میزان تحصیلات رسمی نیروی انسانی خود و با توجه به پویایی‌های موجود در علوم و همچنین نیازمندیهای شغلی، دوره‌های آموزش متنوع و مداومی را  برای آنها تدارک می‌بینند. سازمان‌ها به وسیله آموزش، دانش و مهارت‌های حرفه‌ای نیروی انسانی خود را ارتقاء می‌بخشند و عملکرد شغلی آن‌ها را با اهداف مورد نظر هماهنگ می‌کنند. (کیزر، 1995). در آموزش و پرورش نیز از آموزش­های کوتاه مدت برای آموزش معلمان جهت بهبود کیفیت تدریس آنان استفاده می­شود (باردس[1]، 2008: 43-40) .

پذیرش و کاربرد فناوری اطلاعات (محتوای الکترونیکی )معلمان را دراجرای برنامه درسی وتدریس اثربخش و ایجاد نوآوری یاری می­نماید . بطوریکه ضرورت استفاده از منابع یادگیری غیر از کتاب درسی طی چند دهه اخیر توجه اغلب دست اندرکاران نظام های آموزشی را در کشورهای مختلف به خود جلب کرده است . منظور از منابع غیر درسی هر گونه وسیله‌ای غیر از کتاب درسی اطلاق می‌شود. که در جریان آموزش در بهبود فرایند تدریس و یاددهی نقش مثبت و مفیدی داشته باشد (دادپناه ، 1388: 12).

نتایج اغلب تحقیقات انجام گرفته نشان می­دهد که  متاسفانه بعد از گذشت نیم قرن تجربه و آزمون و خطا و اتخاذ برنامه ها و سیاستهای گوناگون و گاه متضاد و ایجاد سرمایه‌گذاریهای مالی و انسانی هنوز نتوانسته‌ایم که انگیزه و رغبتی حتی در حداقل انتظار برای استفاده جدی و پیگیر  از منابع غیر کتاب درسی در بین معلمان خود ایجاد نماییم ( کرک آبادی، 1373). همچنین نتایج تحقیقات نشان می­دهد که دانش آموزان نیز نسبت به استفاده از منابع غیر درسی برای فراگیری هر چه بهتر بی رغبت هستند . و این در حالی است که  تولید محتوای الکترونیک برای یادگیری هر چه بهتر دانش­آموزان روز به روز فراگیرتر می­شود (داد پناه، 1388: 18) .

ذوفن (1379) معتقدند که استفاده از محتوای الکترونیکی موجب درگیر ساختن دانش‌آموزان با فرآیند یاددهی- یادگیری می‌شود و لذا آنان را به تفکر خلاق و مستقل تشویق می‌نمایند همچنین استفاده از محتوا های الکترونیکی به معلم قدرت می‌دهند تا در محیط‌های یادگیری تغییرات اساسی و مؤثّری در شیوه تدریس خود ایجاد کنند همانطوری که از نتایج تحقیقات داخلی و خارجی بر می‌آید استفاده از منابع غیر کتاب درسی یعنی استفاده از فناوریهای جدید اثرات مفید و قابل توجهی در شیوه تدرس معلمان داشته‌اند .

لوین و وادمانی(2008)با بررسی دیدگاه معلمان در زمینه عوامل موثر در به کار گیری فن آوری(محتوای الکترونیکی) در کلاس درس دریافتند در زمینه استفاده از محتوای الکترونیکی در کلاس،معلمان از الگوی کلی استفاده می کنند:الگوی اول به منشاء تاثیر تطبیق فن آوری توجه دارد و بر عوامل انسانی در این زمینه تاکید می کند و دومی به ماهیت تاثیر استفاده از فن آوری توجه دارد و در این زمینه بر تحول فنی و شناختی تاکید می کند.

فن آوری اطلاعات و ارتباطات به عنوان رویکردی نوین،مکمل آموزش است نه جایگزین آن،هدف از توسعه آن،بهبود و کار آمدتر ساختن منابع آموزش و پرورش،به ویژه منابع انسانی است.گسترش فن آوری اطلاعات و استفاده از ابزار ها و مفاهیم نوین،زمینه بسط اطلاعات و دسترسی آسان و کم هزینه را برای فراگیران اعم از دانش آموزان،دانشجویان و معلمان به روش بر خط فراهم کرده و تبادل سریع اطلاعات و تعاملات فرهنگی را میسر می سازد(اخوان و دوست محمدی1389).در واقع،معلمانی که از محتوای الکترونیکی برای تدریس استفاده می کنند،نسبت به همکاران خود تعامل بیشتری دارند(گلاسر و هانافن،2008).به همین دلیل،امروزه سهم مهمی از چگونگی عملکرد معلمان مدارس،بر اساس میزان توانمندی و قابلیت های آنان در استفاده از محتوای الکترونیکی و فن آوری های نوین،سنجیده می شود.به طوری که معلمان اثر بخش،افرادی شناخنه می شوند که صلاحیت و توانایی استفاده از ابزار های نوین فن آوری را در روش های تدریس خود دارا باشند(شریفی،1390).

فناوری اطلاعات و ارتباطات دارای این پتانسیل است که آموزش را از طریق برنامه درسی حمایت کند،فرصت هایی جهت ارتباطات موثر بین معلم و دانش آموز فراهم آورد و در شیوه های تدریس،تغییر و نوآوری ایجاد کند.

فناوری های نوین آموزشی تاثیر بدون انکاری در آموزش و نظام آموزشی امروز دارد مورد تردید نیست،اما اینکه چگونه بتوان از این امکانات و فرصت های آموزشی بهره کافی را برد،به بررسی و پژوهش نیاز دارد و نظام آموزشی باید تلاش کند تا پیش از به کار گیری این فناوری ها زمینه مساعد ورود آن هارا به نظام آموزشی فراهم نماید.(صیف و بیراوند،1388:194).

لانسی معتقد است،رایانه ها در پیشرفت مهارت های فکری سطح بالا از قبیل تعیین مسایل،تشخیص اطلاعات،حل مسایل و طرح نتایج مناسب موثر بودند (خلیفه سلطانی،24:1390).استفاده از رایانه و محتوای الکترونیکی میتواند به تقویت مهارت آموزشی معلمان و پاسخ دادن به نیاز دانش آموزان برای فعالیت های آموزشی و پرورشی و در نهایت  به ایجاد زمینه های جدید برای خلاقیت در فعالیتهای آموزشی اشاره نمود.

با توجه به مطالب یاد شده و با توجه به اینکه مدت زیادی از ورود محتوای الکترونیکی به عرصه فرآیند یاددهی و یادگیری معلمان و دانش آموزان نمی­گذرد ؛ این سوال ذهن محقق را به خود مشغول نموده است که آیا برگزاری کلاسهای آموزش تولید محتوی الکترونیکی  برای معلمان موجب تحول  در شیوه تدریس آنان شده است؟ و آیا روش تدریس معلمان مشمول طرح آموزش با روش تدریس دیگر معلمانی که در طرح شرکت نکردند، متفاوت است پاسخ به این سوال اصلی تحقیق می­تواند بسیاری از ابهامات مربوط به اثر بخشی فرآیند یادگیری و یاددهی را شفاف نماید .

1-3-  ضرورت و اهمیت اجرای تحقیق :

استفاده از کتب درسی، گچ و تخته سیاه و وایت بردها هنوز مهمترین منابع آموزش معلمان را تشکیل داده و استفاده از روشهای سنتی و کلامی از رایج‌ترین و متداول‌ترین روشهای تدریس می‌باشد. بدیهی است که تداوم چنین وضعی عوارضی از قبیل بی‌علاقگی، خستگی، عدم خلاقیت و مشارکت فعال دانش‌آموزان در جریان تدریس و نیز سطحی‌نگری آنان در امور آموزشی را به دنبال داشته و در نهایت موجب اتلاف سرمایه‌های مادی و معنوی و کاهش سطح کیفی آموزش می‌گردد (فتحیان، 1387).

استفاده از فناوری‌های جدید در فرایند یاددهی- یادگیری معمولاَ اثر بخش‌تر از روشهای سنتی بوده‌اند به کارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات به عنوان یک فناوری جدید منجر به فعالیتهای خلاقانه‌ی تدریس در کلاس و نیز باعث ایجاد باورهای مثبت نسبت به تکنولوژی در معلمان و دانش‌آموزان گردیده است (یانگ و هونگ[2]، 2007)

در روشهای سنتی تدریس معلم به خاطر عدم استفاده از تجهزات آموزشی نمی­تواند مطالب آموزشی را به طور شفاف به دانش­آموزان انتقال دهد ، همچنین آماده سازی کلاس برای تفکر و بحث و سازماندهی و برقراری ارتباط موضوع مشکل می­شود (ظهور ، 1381 )