پایان نامه بررسی عناصر قصه در مثنوی «جمشید و خورشید» سلمان ساوجی

خلاصه پایان نامه بررسی عناصر قصه در مثنوی «جمشید و خورشید» سلمان ساوجی

پایان نامه جهت اخذ مدرک کارشناسی ارشد

رشته: زبان و ادبیات فارسی

چکیده

تاریخ داستان ‏نویسی در ایران سابقه طولانی دارد. هنری که بسیار ارزشمند و بزرگ است و تأثیر اجتماعی چشمگیر و عمیقی به همراه دارد. ادبیات داستانی به آثار روایتی منثور که از ماهیت تخیلی برخوردار باشد و غالباً به قصه، داستان، رمان و انواع وابسته به آن‏ها گفته می‏شود. داستان نقل وقایع است به ترتیب توالی زمان و قصه به هر داستان منقول چه شعر و چه نثر گفته می‏شود. در داستان ترتیب حوادث، واقعی و تاریخی یا ساختگی است اما عموماً بنیاد قصه‏ها بر حوادث غیرواقعی و خارق‏العاده گذاشته شده است. در این تحقیق سعی شد که در مثنوی «جمشید و خورشید» سلمان ساوجی از شعرای بزرگ، خاصه از قصید‏ه‏سرایان ممتاز ادب فارسی است عناصر قصه و داستان که هر دو در آن وجود دارد و شخصیت‏های این اثر براساس خویشکاری پراپ مورد بررسی قرار گیرد و نتایج بررسی‏ها در این اثر نشان داد، اثر مزبور از طرحی ساده و بدیع برخوردار است و از مهم‏ترین عناصر قصه در این مثنوی حوادث خارق‏العاده – ایستایی شخصیت‏ها و سفرهای مخاطره‏آمیز قهرمان در آن دیده می‏شود. داستان این مثنوی به طور دقیق در حیطه‏ی یک نوع از انواع قصه نمی‏توان قرار داد بلکه آمیخته‏ای از قصه پریان و قصه عاشقانه است و از انواع شخصیت‏ها براساس نظریه پراپ شخصیت‏های جستجوگر(قهرمان) جستجو شونده – شریر و از انواع کارکردهای شخصیت‏ها، کمبود شرارت، حل مسأله در این اثر قابل درک و شناسایی هستند.

کلید واژه‏ها: داستان، قصه، سلمان ساوجی، مثنوی جمشید و خورشید، پراپ، خویش کاری.

فصل اول

مقدمه و کلیات

مقدمه

ادبیات به هر اثر ادبی شکوهمندی که در آن عامل تخیل دخیل باشد، گفته می‏شود و با جهان واقع ارتباط معناداری نیز دارد. به عبارتی به مجموعه تظاهرات هنری هر قوم که در قالب کلام ریخته شده باشد، ادبیات آن قوم یا ملّت به شمار می‏آید و رد واقع ادبیات هر قوم الزاماً به تار و پود گذشته و حال آن قوم وابسته است، به همین سبب تا حد زیادی به فرهنگی که آفریننده‏ی آن است، اختصاص دارد. بنابراین ادبیات منعکس‏کننده افکار، عقاید و مسائل قومی است که خالق آن است.

ادبیات داستانی شامل قصه، رمانس، رمان، داستان کوتاه و آثار وابسته به آن‏هاست. به آثاری که در آن‏ها تأکید بر حوادث خارق‏العاده بیشتر از تحول و پرورش آدم‏ها و شخصیت‏هاست. به عبارتی بافتی ساده دارند و حوادث، علت و معلولی نیستند، قصه می‏گویند و داستان روایتی است منثور از بازآفرینی وقایعی درباره اشخاص به‏گونه‏ای که سبب انتظار و صمیمیت باشد و خصلت بارز آن این است که بتواند ما را وادار کند بخواهیم بدانیم بعد چه اتفاقی می‏افتد.

اما هر آنچه داستان را بازگو می‏کند یا نمایش می‏دهد روایت نام دارد و داستان‏ها درباره‏ی حوادثی هستند که در تعریف برای مردم، حیوانات و هرچیز دیگری اتفاق افتاده‏اند یا اتفاق می‏افتند. روایت نه تنها در داستان و قصه بلکه در اسطوره، افسانه، حکایت اخلاقی، تراژدی، کمدی، حماسه، تاریخ، کتاب مصور، خبر، نقاشی و ... حضور دارد.

ملک الشعرا خواجه جمال‏الدین سلمان بن خواجه علاء‏الدیم محمد ساوجی معروف به «سلمان ساوجی» از شعرای بزرگ، خاصه از قصیده سرایان ممتاز ادب فارسی است که یکی از مهم‏‏ترین آثار او که در نوع روایتی قرار می‏گیرد مثنوی «جمشید و خورشید»او است.

عناصر داستان و قصه در این نثر بررسی شده و میزان نزدیکی این اثر به داستان و قصه سنجیده شده است و همچنین شخصیت‏های این اثر براساس نظریه خویشکاری پراپ مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.

پراپ در کتاب قصه‏های پریان به توصیف قصه‏ها براساس اجزای سازنده‏ی آن‏ها و روابط متقابل این اجزا پرداخته است. پراپ پس از تجزیه و تحلیل صد قصه از قصه‏های روسی به سی و یک خویشکاری دست یافته است. او معتقد است می‏توان قصه‏های عامیانه و حتی رمانس‏ها را نیز با این الگو تجزیه و تحلیل کرد.

و از قصه پریان پراپ تنها عناصر خویشکاری او را در این پژوهش مورد استفاده قرار دادیم.

تدوین این پایان‏نامه در 5 فصل، به شرح ذیل است:

فصل اول با عنوان کلیات تحقیق، فصل دوم که در آن مبانی نظری تحقیق شرح و توصیف شد. فصل سوم، شرح احوال و آثار سلمان ساوجی، سبک و اندیشه‏ی او که بیش از همه در مورد مثنوی جمشید و خورشید مورد بررسی قرار می‏گیرد. فصل چهارم به بررسی عناصر قصه و داستان در مثنوی جمشید و خورشید سلمان ساوجی پرداخته شده است. فصل پنجم که نتیجه‏گیری، پیشنهاد و منابع را تشکیل می‏دهد.

متون اصلی تحقیق در این پایان‏نامه عبارتند از: کتاب کلیات سلمان ساوجی براساس نظریه «ریخت شناسی قصه‏های پریان» از ولادیمیر پراپ بررسی شده است.

1-1. بیان مسأله

ملک الشعرا خواجه جمال الدین سلمان بن خواجه علاء الدین محمد ساوجی معروف به «سلمان ساوجی» از شعرای بزرگ، خاصه از قصیده‏سرایان ممتاز ادب فارسی است که ولادت وی در اوایل قرن هشتم در حدود سال (709 ه) در شهر ساوه اتفاق افتاده است. کلیات دیوان، فراق‏نامه، قصیده بدیع‏الاسرار و مثنوی جمشید و خورشید از آثار او می‏باشد. سلمان در مثنوی گویی نیز چیره و تواناست و شاهد بر این مدعا دو اثر وی در این زمینه یعنی «فراق‏نامه» و «جمشید و خورشید» است. وی در مثنوی گویا می‏خواسته طرحی نو دراندازد و در مثنوی «جمشید و خورشید» با وارد کردن قالب‏های غزل و قطعه و رباعی و دو بیتی در ضمن و لابه‏لای این مثنوی تا حدودی به هدف خود دست یافته است. سلمان این مثنوی را در جمادی الثانی سال (763 ه) به نام اویس ایلکانی (757 -776 ه) ساخته است؛ چنان‏که خود شاعر در پایان داستان بدین امر اشاره می‏کند و می‏گوید:

به رسم حضرت سلیمان عهد شیخ اویس

که عهد سلطنتش باد متصل به دوام

شد این ربیع معانی جمادی الثانی

سنه ثلاث و ستین و سبعمائه تمام

(سلمان،1389: 75 )

در چند دهه اخیر، که روایت شناسی به عنوان علم مطرح شده است، روایت شناسان تلاش کرده‏اند به الگوهای روایتی مشخصی دست یابند تا بتوانند تمام ساختارهای روایتی، چه قصه‏های قدیمی و چه رمان‏های امروزی را با این الگوها تجزیه و تحلیل کنند. در این زمینه نیز تلاش‏های فراوانی توسط محققان انجام شده است، اما کار ولادیمیر پراپ تا زمان خود از دیگران پرثمرتر بوده و نظریه او به رقم کاستی‏هایش، تحول عظیمی در علم روایت‏شناسی به وجود آورده است. پراپ در کتاب قصه‏های پریان به توصیف قصه‏ها براساس اجزای سازنده آن‏ها و روابط متقابل این اجزا پرداخته است. پراپ پس از تجزیه و تحلیل صد قصه از قصه‏های روسی به سی‏و یک خویشکاری دست یافته است.

او معتقد است می‏توان قصه‏ای عامیانه و حتی رمانس‏ها را نیز با این الگو تجزیه و تحلیل کرد. در این تحقیق سعی بر این است که مثنوی جمشید و خورشید براساس عناصر قصه و الگوی پراپ از قصه‏ای پریان مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد.

1-2. سوالات تحقیق

1-چه عناصری از قصه را در ساختار این اثر می‏توان مشاهده کرد؟

2- این اثر از انواع قصه‏ها جزء کدام دسته محسوب می‏شود؟

3- از انواع شخصیت‏ها در قصه‏ها و کارکردهای آن‏ها براساس نظریه پراپ کدام یک در این اثر قابل شناسایی هستند؟

1-3. فرضیه‏های تحقیق

1-از مهم‏ترین عناصر قصه در مثنوی جمشید و خورشید حوادث خارق‏العاده، ایستایی شخصیت‏ها و سفر‏های مخاطره‏آمیز قهرمان است.

2- داستان این مثنوی به طور دقیق در حیطه‏ی یک نوع از انواع قصه نمی‏توان قرار داد بلکه آمیخته‏ای از قصه پریان و قصه عاشقانه است.

3- از انواع شخصیت‏ها براساس نظریه پراپ شخصیت‏های جستجوگر (قهرمان) جستجو شونده، شریر، و از انواع کارکردهای شخصیت‏ها، کمبود شرارت، حل مسأله در این اثر قابل درک و شناسایی هستند.

1-4. اهمیت و ضرورت تحقیق

مثنوی جمشید و خورشید از جمله مثنوی‏های زیبای عاشقانه در ادبیات فارسی است که کمتر مورد توجه واقع شده است. این مثنوی تاکنون از نظر ساختاری مورد بررسی قرار نگرفته و این تحقیق از این جنبه تازه و جدید محسوب می‏شود.

1-5. پیشینه تحقیق

ذوالفقاری و بایقوت (1388) در تحلیل عناصر داستانی مثنوی جمشید و خورشید بیان نمودند که اثر مزبور از طرحی بدیع و در عین حال ساده و قابل باوری برخوردار است. کمیت حوادث طبیعی برحوادث غیرطبیعی و غیرواقعی غالب است. پیرنگ اثر برگرفته از رویکردهای عدیده است که سرانجام به نقطه اوج اثر یعنی وصال «جمشید و خورشید» منجر می‏شود. پرداخت شخصیت‏های متعدد اثر به صورت مستقیم و اغلب به شیوه توصیف صورت می‏گیرد. شاعر از شخصیت‏های ساده، ایستا و غیرپویا استفاده می‏کند. زاویه دید اثر دانای کل است و از زبان سوم شخص مفرد مطرح می‏گردد. گفت‏وگو در داستان از جایگاه ویژه‏ای برخودار است. تنوع لحن و رعایت تناسب لحن با شخصیت‏ها و صحنه‏ها از خصوصیات دیگر منظومه مزبور است.

شریفی ولدانی و اظهری (1391) در بررسی «جمشید در گذر از فردانیت» (نقد کهن الگویی داستان جمشید و خورشید اثر سلمان ساوجی) تحقیق نمودند که مثنوی جمشدی و خورشید اثری است ماندگار در طول قرون و اعصار؛ زیرا بیان سرگشتگی‏ها و دل‏ نگرانی‏هایی است که هر نوجوان در این دوره با آن‏ها روبه‏رو می‏شود.

قهرمان در این داستان، پس از ترک خانواده با انواع ناملایمات روبه‏رو می‏شود. هفت‏ خان دشواری که جمشید در کسب هویت خود با آن‏ها روبه‏رو است، کهن الگوهای مختلفی را در این داستان شکل می‏دهد. جمشید با دیدن رویای معشوق پابه راهی می‏گذارد که با گذر از آن هویت و وحدت درونی خود را به دست می‏آورد. جست‏وجوی هویت و استقلال‏یابی، کهن الگوی اصلی داستان را شکل می‏دهد که همان کهن الگوی فردانیت است.

1-6. اهداف تحقیق

پس از مطالعه‏ی این تحقیق، خوانندگان با ساختار مثنوی جمشید و خورشید بیشتر آشنا شده و آشنایی دقیق و علمی‏تری با عناصر قصه‏ها در مثنوی جمشید و خورشید پیدا خواهند کرد و‏ همچنین در این تحقیق تلاش بر این است که مثنوی جمشید و خورشید را براساس عناصر قصه و الگوی پراپ از قصه‏های پریان مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد.

1-7. تعاریف واژه‏های کلیدی

قصه: عموماً بنیاد قصه‏ها بر حادثه گذاشته شده است و قهرمان‏ها و شخصیت‏های قصه‏ها، کم‏تر فردیت و خصوصیت درونی خود را نشان می‏دهند و روان‏شناسی فردی و تأکیدی برخصایص و خلقیات آدمی از ویژگی‏های داستان‏های نوین امروزی است (میرصادقی، 1392: 46).

خویشکاری: خویشکاری‏های اشخاص قصه عناصر ثابت و پایدار را در یک قصه تشکیل می‏دهند، و از این‏که چه کسی آن‏ها را انجام می‏دهد و چگونه انجام می‏پذیرند مستقل هستند، آن‏ها سازه‏های بنیادی یک قصه می‏باشند. خویشکاری یعنی عمل شخصیتی از اشخاص قصه که از نقطه نظر اهمیتی که در جریان عملیات قصه دارد، تعریف می‏شود (پراپ، 1392: 53).

ولادیمیر پراپ: ولادیمیر یاکف لویچ پراپ در آوریل 1895 در شهر سن پطرزبورگ از یک خانواده‏ی اصل آلمانی به دنیا آمد. او در کتاب معروف خود، «ریخت‏شناسی قصه‏های پریان» سی و یک کارکرد برای قصه‏های پریان در نظر گرفت. ولادیمیر پراپ روایت‏شناسی روسی است که ساختار قصه‏های پریان روسی را به هفت حوزه عمل و سی‏و یک نقش ویژه تقلیل داده است.

وی حاصل سال‏ها تحقیق و مطالعه‏ی خویش را در نخستین کتابش، «ریخت‏شناسی قصه‏های پریان» در سال 1928 م منتشر کرد. ترجمه‏ی کتاب در محافل ادبی و در میان فولکورشناسان اروپایی با استقبال کم‏نظیری روبه‏رو شد و تحولی عمیق در مطالعات فولکلوریک پدید آورد. آن را بسیار نقد و تحسین کردند، روش‏های پراپ را سرمشق قرار دادند و از آن الهام گرفتند (خدیش، 1387: 50).

فهرست پایان نامه بررسی عناصر قصه در مثنوی «جمشید و خورشید» سلمان ساوجی

فهرست:

فصل اول: مقدمه و کلیات

مقدمه.. 3

1-1 بیان مسأله.. 4

1-2 سوالات تحقیق.. 5

1-3 فرضیه‏های تحقیق.. 5

1-4 اهمیت وضرورت تحقیق.. 6

1-5 پیشینه تحقیق.. 6

1-6 اهداف تحقیق.. 7

1-7 تعاریف واژه‏های کلیدی.. 7

1-8 حدود وقلمرو تحقیق.. 8

1-9. روش تحقیق.. 8

فصل دوم: بنیاد نظری

2-1 ادبیات داستانی.. 10

2-1-1 انواع ادبیات داستانی. 11

2-1-1-1 داستان. 15

2-1-1-2 قصه. 17

2-1-2 تفاوت داستان کوتاه وقصه. 18

2-2 عناصرداستان. 19

2-2-1 طرح (پیرنگ) 19

2-2-1-1 انواع طرح (پیرنگ) 20

2-2-1-1-1 پیرنگ بسته. 21

2-2-1-1-2 پیرنگ باز 21

2-2-1-2 عناصرساختاری طرح (پیرنگ) 22

2-2-2 شخصیت.. 27

2-2-2-1 انواع روش‏های شخصیت پردازی. 29

2-2-2-2 انواع شخصیت از نظر تحول‏پذیری (ایستا / پویا) 30

2-2-2-3 انواع شخصیت از نظرمیزان کمال (ساده / جامع) 31

2-2-2-4 انواع شخصیت از نظرکاربرد 33

2-2-3 گفت‏وگو. 35

2-2-3-1 انواع گفت‏وگو. 36

2-2-3-1-1 گفت‏‏وگوی دو طرفه. 36

2-2-3-1-2 گفت‏وگوی تک گویی (درونی) 36

2-2-4 لحن. 38

2-2-4-1 انواع لحن گفتاری شخصیت‏ها 40

2-2-5 زاویه دید (زاویه روایت) 40

2-2-5-1 انواع زاویه دید. 42

2-2-6 توصیف.. 46

2-2-6-1 توصیف صحنه وصحنه‏پردازی. 47

2-2-6-1-1 وظایف صحنه. 48

2-2-6-1-2 اجزای صحنه. 48

2-2-6-2 توصیف شخصیت‏ها 49

2-3 عناصرقصه.. 50

2-3-1 راوی. 51

2-3-2 شخصیت‏ها در قصه‏ها 51

2-3-3 زمان و مکان در قصه. 52

2-4 ولادیمیر پراپ و عناصرخویشکاری. 53

فصل سوم: شرح حال شاعر، آثار و سبک

3- شرح حال شاعر، آثاروسبک.. 58

3-1 زندگی‏نامه سلمان ساوجی.. 58

3-2 آثار. 63

3-3 سبک و اندیشه.. 67

3-4 پیشروان و پیروان. 69

فصل چهارم: بررسی و تحلیل مثنوی جمشید و خورشید

4 بررسی وتحلیل مثنوی «جمشیدوخورشید». 75

4-1 خلاصه اثر «جمشیدوخورشید». 75

4-2 بررسی عناصرداستان. 84

4-2-1 طرح (پیرنگ) 84

4-2-1-1 عناصرساختاری طرح. 84

4-2-1-1-1 شروع و گره افکنی. 84

4-2-1-1-2 بحران. 85

4-2-1-1-3 کشمکش و ناپایداری. 85

4-2-1-1-4 گسترش.. 88

4-2-1-1-5 تعلیق (هولوولا) 88

4-2-1-1-6 نقطه اوج. 89

4-2-1-1-7 گره گشایی. 90

4-2-2 شخصیت‏پردازی. 90

4-2-2-1 شخصیت از نظرماهیت (انسانی و غیرانسانی) 90

4-2-2-2 از نظر تحول‏پذیری (ایستا / پویا) 91

4-2-2-3 از نظرمیزان کمال شخصیت (ساده / جامع) 92

4-2-2-4 از نظرکاربرد 93

4-2-2-5 از نظر نقش داستانی. 93

4-2-2-5-1 شخصیت اصلی. 93

4-2-2-5-2 شخصیت مخالف.. 94

4-2-2-5-3شخصیت همراز 95

4-2-2-5-4 شخصیت زمینه. 97

4-2-2-5-5 شخصیت مقابل. 98

4-2-3 گفت‏وگو. 98

4-2-3-1 گفت‏وگوی دوطرفه. 98

4-2-3-2 گفت‏وگوی تک گویی (درونی) 101

4-2-3-3 گفت‏وگوی تک گویی (نمایشی) 102

4-2-4 لحن. 102

4-2-4-1 لحن گفتاری شخصیت‏ها 103

4-2-5 زاویه دید. 107

4-2-6 توصیف.. 107

4-2-6-1 توصیف صحنه پردازی. 107

4-2-6-2 توصیف شخصیت‏پردازی. 109

4-3 بررسی عناصر قصه.. 112

4-3-1 شروع و پایان قصه. 112

4-3-2 شخصیت‏ها در قصه. 113

4-3-3 زمان و مکان درقصه. 114

4-3-4 عوامل خرق عادت در قصه. 114

4-3-5 بررسی شخصیت‏ها براساس نظریه پراپ. 118

4-3-5-1 وضعیت آغازین (تعیین زمان ومکان) 118

4-3-5-2 ترکیب خانواده 119

4-3-5-3 رفاه و بهزیستی. 120

4-3-5-4 قهرمان آینده 121

4-3-5-5 نهی و تحذیر 121

4-3-5- 6نقض و شکستن نهی. 122

4-3-5-7 نخستین پدیدار شدن شریر 122

4-3-5-8 پرس و جو و خبرگیری. 123

4-3-5-9 فریب‏های شریر 124

4-3-5-10 مصیبت‏مقدماتی. 125

4-3-5-11 واکنش قهرمان. 125

4-3-5-12 شرارت. 126

4-3-5-13 صورناپدیدشدن شریر 126

4-3-5-14 لحظه ربطی. 127

4-3-5-15 پدیده‏هایی که با قهرمان همراه است.. 128

4-3-5-16 هدف و مقصد قهرمان. 130

4-3-5-17 شیوه وارد شدن در قصه. 130

4-3-5-18 مقدمات برای انتقال عامل جادویی. 130

4-3-5-19 تدارک.. 131

4-3-5-20 پدیدار شدن شاهزاده خانم در قصه. 132

4-3-5-21 پیروزیافتن بر شریر 132

4-3-5-22. تغییرشکل. 132

4-3-5-23 عروسی. 133

4-3-6 عناصریاری‏دهنده به شخصیت‏ها درجهت خویشکاری آن‏ها 134

4-4 خویشکاریبراساسنظریهپراپ. 135

فصل پنجم: نتیجه‏گیری

5 نتیجه‏گیری. 146

5-1 پیشنهاد. 146

فهرست منابع. 147

چکیده انگلیسی. 153

منبع:

آژند، یعقوب (الف 1375). «فرهنگ اصطلاحات ادبیات داستانی»، ماهنامه کیهان فرهنگی، سال دوم، شماره 39.

آلوت، میریام (1368). رمان به روایت رمان نویسان، ترجمه‏ی علی محمد حق شناس، تهران: مرکز.

اخوت، احمد (1371). دستور زبان داستان، چاپ اول، اصفهان: نشر فردا.

اسکولز، رابرت (1377). عناصر داستان، ترجمه‏ی فرزانه طاهری، تهران: مرکز.

اسکولز، رابرت (1387). عناصر داستان، ترجمه فرزانه طاهری، چاپ سوم، تهران: مرکز.

انوری، حسن (1388). فرهنگ فشرده سخن، جلد اول، چاپ پنجم، تهران: سخن.

انوشه، حسن و دیگران (1376). دانشنامه ادب فارسی، ج دوم، تهران: سازمان چاپ و انتشارات.

انوشه، حسن (1381). دانشنامه ادب فارسی، جلد دوم، تهران: نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

ایرانی، ناصر (1364). داستان، تعاریف، ابزارها، عناصر. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

براهنی، رضا (1368). قصه‏نویسی، چاپ اول، تهران: البرز.

بوتور، میشل (1379). جستارهایی در باب رمان، ترجمه‏ی سعید شهرتاش، چاپ اول، تهران: سروش.

بورونوف، رولان (1378). جهان‏ رمان، ترجمه‏ی نازیلا خلخالی، تهران: مرکز.

بی‏نیاز، فتح الله (1387). درآمدی بر داستان نویسی روایت شناسی، تهران، فراز.

پراپ، ولادیمیر (1392). ریخت‏شناسی قصه‏های پریان، ترجمه‏ی فریدون بدره‏ای، چاپ سوم، تهران: توس.

پرین، لارنس (1365). تأملی دیگر در باب داستان، ترجمه محسن سلیمانی، چاپ دوم، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.

چپفتلیک‏چی، رمضان (1378). راوی و زاویه دید، ترجمه همت شهبازی، ماهنامه ادبیات داستانی، سال هشتم، شماره 52.

حافظ، شیرازی، شمس‌الدین محمد بن بهاءالدّین(1379). دیوان حافظ، به همت انوری، چاپ پنجم، تهران: مهارت.

خدیش، پگاه (1387). ریخت‏شناسی افسانه‏های جادویی، چاپ اول، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگ.

داد، سیما (1383). فرهنگ اصطلاحات ادبی، چاپ پنجم، تهران: مروارید.

دهخدا، علی اکبر (1325- 1358). لغت نامه، تهران.

ذوالفقاری، حسن (1382). منظومه‏های عاشقانه ادب فارسی، چاپ دوم، تهران: نیما.

------------ (1377). اصول و شیوه‏های نقد ادبی در زبان فارسی، چاپ اول، اراک: کتیبه.

ذوالفقاری، محسن، اصغری بایقوت، یوسف (1388). فصلنامه اندیشه‏های ادبی، سال اول، شماره 1.

رازی، امین احمد (بی تا) تذکره هفت اقلیم، نسخه خطی.

ساوجی، سلمان (1376). کلیات، تصحیح و مقدمه عباسعلی وفایی، چاپ اول، تهران: سلسله انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

سعیدیان، عبدالحسین (1353). دانشنامه‏ی ادبیات، تهران: ابن سینا.

سمرقندی، دولتشاه (1366). تذکره الشعرا، به همت محمد رمضانی، چاپ دوم، تهران: پدیده (خاور).

شهریاری، خسرو (1365). کتاب نمایش، چاپ اول، تهران: امیرکبیر.

صفا، ذبیح الله (1366). تاریخ ادبیات در ایران، چاپ 3، تهران: فردوسی.

عبداللهیان، حمید (1377). «شخصیت پردازی در داستان»، ماهنامه ادبیات داستانی، سال دهم، شماره 54.

----------- (1379). کارنامه نثر معاصر، چاپ اول، تهران: پایا.

غلام، محمد (1382). «شگردهای داستان‏پردازی در بوستان»، دانشکده ادبیات تبریز، سال چهل و ششم، شماره 189.

فلکی، محمود (1382). تئوری پایه‏ای داستان نویسی، تهران: نگاه.

قادری، نصرالله (1388). آناتومی، ساختار درام، تهران: نیلوفر.

کادن، جی. ای (1380). فرهنگ اصطلاحات ادبی، ترجمه کاظم فیروزمند، چاپ اول، تهران: شادگان.

محمودیان، محمد رفیع (1382). نظریه‏ی رمان و ویژگی‏های رمان فارسی، چاپ اول، تهران: فرزان.

مستور، جمال (1390). مبانی داستان کوتاه، چاپ سوم، تهران: مرکز.

مستور، مصطفی (1379). مبانی داستان کوتاه، تهران: مرکز.

مندنی‏پور، شهریان (1383). «آواز بر تل برج بابل، بحثی پیرامون لحن و نثر داستان»، نشر آدینه، شماره 133- 132.

مورگان فورستر، ادوارد (1384). جنبه‏های رمان، ترجمه ابراهیم یونسی، چاپ دوم، تهران: نگاه.

میرصادقی، جمال (1375). داستان ادبیات، چاپ اول، تهران: نگاه.

----------- (1376). ادبیات داستانی (قصه، رمانس، داستان کوتاه)، چاپ اول، تهران: سخن.

----------- (1382). داستان‏نویس‏های نام آور معاصر ایران، چاپ اول، تهران: اشاره.

----------- (1392). عناصر داستان، چاپ هشتم، تهران: سخن.

میرصادقی، جمال، میرصادقی، میمنت (1377). واژه‏نامه هنر داستان‏نویسی، چاپ اول، تهران: کتاب مهناز.

میرعابدینی، حسن (1377). صد سال داستان نویسی ایران، چاپ اول، تهران: چشمه.

وزین‏پور، نادر (1366). بر سمند سخن، چاپ اول، تهران: فروغی.

وفایی، عباسعلی (1389). کلیات سلمان ساوجی، تهران: سخن.

وکیلیان، سید احمد (1382). قصه‏ای مردم (گردآورنده‏ پژوهشگران پژوهشکده‏ی مردم شناسی سازمان میراث فرهنگی)، چاپ دوم، تهران: مرکز.

ولدانی، غلام حسین، اظهری، محبوبه (1391). جمشید در گذر از فردانیت(نقد کهن الگویی داستان جمشید و خورشید اثر سلمان ساوجی)، مجله‏ی بوستان ادب دانشگاه شیراز، شماره اول، پیاپی 11.

هدایت، صادق (1378). فرهنگ عامیانه مردم ایران، گردآوری جهانگیر هدایت، چاپ اول، تهران: چشمه.

همایی، جلال الدین (1380). فنون بلاغت و صناعات ادبی، چاپ هیجدهم، تهران: همان.

یاحقی، محمد جعفر(1381). جویبار لحظه‏‏ها، تهران: جامی.

یونسی، ابراهیم (1355). هنر داستان نویسی، چاپ سوم، تهران: امیرکبیر.

تگ‌ها

پراپ - جمشید و خورشید - خویش کاری - داستان - داستان ‏نویسی - سلمان ساوجی - شعر - عناصر داستان - عناصر قصه - قصه - مثنوی جمشید