پایان نامه جایگاه تشیع در آثار چهار شاعر معاصر (سهراب سپهری، شهریار، محمدرضا شفیعی کدکنی، قیصرامین پور)

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی«M.A.

چکیده

ما با سعی و تلاش که در جمع آوری این تحقیق به عمل آوردیم به یک سری نتایج دست یافتیم که در اینجا خلاصه ای از دیدگاه چهار شاعر مذکور را می نویسیم سهراب سپهری در بیشتر اشعار خود تصویری از زندگی خود را نشان داده است و خود را به عنوان یک انسان شیعه کامل معرفی کرده است و در حالت کلی سهراب مردی واقع بین و انسانی کامل است. در اشعار شهریار جایگاه ائمه اطهار به ویژه حضرت علی(ع) به اوج خود می رسد و شهریار به چند ویژگی از ویژگی های خاص شیعیان مانند راستگویی بیشتر تاکید داشته است قیصر امین پور در آثارش جلوه های انتظار و مهدویت را به زیبایی سروده است و اشعار پیرامون امام زمان(عج) گل سرسبد اشعار این شاعر گرانقدر است قیصر امین پور خود نیز فردی جهان بین و دور اندیش است. دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی بسیار ژرف نگر و با بصیرت هستند و یکی از ویژگی های اشعار او این است که ویژگی های شیعیان را با برداشتی از اشیاء موجود در طبیعت مقایسه کرده است به این معنی که غم و شادیهای یک شیعه را از زبان یک برگ یا گیاه یا درخت بیان کرده است.

واژگان کلیدی:

تشییع ، اشعار سهراب سپهری، اشعار شهریار، اشعار دکتر شفیعی کدکنی، اشعار قیصر امین پور

مقدمه

شعر معاصر، تصویرگر لحظه های خوب زندگی است. در زندگی واقعی، شاید ما با افراد زیادی روبه رو باشیم که بخش اعظم صفات و روحیات آنها تا آخر عمر، برای ما ناشناخته بماند. اما در دنیای شاعران معاصر به راحتی باجنبه های گوناگون روحی و روانی انسانهای کامل و فرهیخته آشنا می شویم. غم ها و آرزوها، دردها و شادیها،خوبیها و بدیها و همه صفات درونی و بیرونی انسانهای یک شعر معاصر، در تمامی لحظات، برای ما به خوبی جلوه گر می شوندتا ما به دنیایی از تجربه های صاف و زلال زندگی دست یابیم. ما در این تحقیق به یاری خداوند متعال و با استعانت از امام زمان(عج) و با یاری استاد راهنمای گرانقدر خود که زحمات زیادی برای بنده حقیر کشیده اند سعی داریم اولا با جایگاه ائمه اطهار در اشعار چهار شاعر معاصر ایران آشنا شویم ثانیا با وی‍‍‍‍‍ژگیهای شیعیان آن بزرگواران که در ابتدای سخن از آنان به انسانهای کامل یاد شد سخن به میان آوریم این تحقیق بر روی آثار چهار شاعر برگزیده به نام های (سهراب سپهری- شهریار- قیصرامین پور- محمدرضا شفیعی کدکنی ) انجام می گیرد. آثار این شاعران معاصر گرانقدر با هویت مستقل و تحسین برانگیزی که پیدا کرده، به مرحله ای لز بلوغ رسیده اند که می توان جلوه هایی از تشیع و شیعه گری آنها را به عرصه نمایش گذاشت. جایگاه تشیع و ائمه اطهار در آثار شاعران معاصر مخصوصا این چهار شاعر مذکور و همچنین اهمیت به مقام رفیع امام علی(ع) و بحث انتظار ومهدویت و جامعه شیعی، موضوعی است که ذهن بسیاری از محققان ودانشجویان و حتی دانش آموزان را در دهه اخیر به خود مشغول کرده است هدف از این تلاش ها و اندیشه ورزیها ارائه یک تحقیق جامع پیرامون بحث تشیع وجایگاه والای ائمه اطهار مخصوصا مباحث مربوط به مهدویت استکه امیدوارم مورد قبول همگان باشد. در دهه های اخیر شاعران معاصر زیادی بودند که به بحث تشیع وشیعه پروری اهمیت زیادی قائل بودند ودر آثار افراد زیادی این موضوعات به چشم خورده است.متأسفانه در جامعه امروزی مخصوصا در بین دانشجویان ودانش آموزان عزیزمان مباحث تشیع و مهدویت کمرنگ جلوه می دهد و ما سعی بر این دارم تا با این تحقیق جامع پیرامون این موضوع در آثار چهار شاعر معاصر جایگاه رفیع تشیع را به دانشجویان عزیز کشورمان بشناسانیم. و دست یابی آنها به چشمه سار زلال فضائل ائمه اطهار و ویژگیهای شیعیان آن بزرگواران در پرتو ژرف کاوی و تأمل در سیره و اندیشه های جاویدان آن بزرگواران در آثار شاعران معاصر مذکور میسر باشد و به راحتی تحقق یابد. از آنجا که این تحقیق برای دانشجویان عزیز کشورم گزینش شده است امیدوارم که، مقبول آنها قرار گیرد.

بیان مسئله:

یکی از مسائل مهمی که در آثار شاعران معاصر باید جستجو کرد این است که این شاعران به چه میزان برای تشیع و جایگاه آن در اشعارشان اهمیت قائل شده اند به بیان دیگر می خواهیم جایگاه ائمه اطهار علیه السلام و همچنین میزان ارزش گذاری به جامعه شیعی را در آثار چهار شاعر معاصر به نامهای ( سهراب سپهری، شهریار، قیصر امین پور، محمدرضا شفیعی کدکنی) پیدا کنیم تا دانشجویان و خوانندگان عزیز به اهمیت این موضوع در آثار این شاعران به خوبی پی ببرند تشیع و شیعه یکی از مسائلی است که در جامعه امروزه ما بسیار اهمیت پیدا کرده است حال می خواهیم در یابیم که با ارزش دادن این شاعران به منزلت و جایگاه ائمه اطهار و بحث تشیع و جامعه شیعی چقدر در ادبیات معاصر ما این موضوع ارزش پیدا کرده و خواننده گان نیز درک کنند که تشیع حتی در آثار شاعران معاصر نیز نمود کرده و بیش از پیش برای این جایگاه در زندگی روزمره خویش ارزش و اهمیت قائل شوند.

اهمیت و ضرورت تحقیق

اهمیت این موضوع در این است که برای خوانندگان و مخصوصاً دانشجویان رشته زبان و ادبیات فارسی روشن شود که جایگاه تشیع و جامعه شیعی به چه میزان برای شاعران معاصر اهمیت دادر و همچنین مشخص شود که ائمه اطهار و بحث مهدویت به چه میزان در اشعار شاعران معاصر خود نمایی می کند و خوانندگان با این درک می فهمند که خود شاعران مذکور چه ارزش والایی دارند و از دنیای درونی آنها آگاه می شوند. و این شاعران مورد بررسی نقش اساسی در شناخت ائمه اطهار و تشیع و جامعه شیعی دارند و هر یک از شاعران نام برده شده به نوعی در حرکت خوانندگان به سوی تشیع و شیعه نقش اساسی دارند.

اهداف تحقیق

بررسی میزان جایگاه ائمه اطهار در آثار «سهراب سپهری، شهریار، قیصر امین پور، محمدرضا شفیعی»

بررسی انتظار و مهدویت و جایگاه جامعه شیعی در آثار این شاعران معاصر

بررسی میزان شخصیت شیعه در بین آثار این شاعران معاصر

سوالهای تحقیق

بهره مندی هرکدام از شاعران در زمینه تشیع و شیعه چگونه است؟

جایگاه ائمه اطهار و بحث انتظار و مهدویت در آثار آنان چگونه است؟

چگونه به ارزش شخصیت شیعه در آثار این شاعران می شود پی برد؟

فرضیات تحقیق:

شاعران معاصر اغلب در آثارشان جایگاه ائمه اطهار به خوبی آورده شده است.

سهراب سپهری- شهریار- قیصر امین پور- شفیعی کدکنی در اشعارشان جایگاه شیعه را به خوبی نشان داده اند.

بحث مهدویت و انتظار در اشعار چهار شاعر مذکور به زیبایی دیده می شود.

فصل دوم:

(پیشینه تحقیق)

پیشینه تحقیق

شعر پدیده‌ای است هنری که با عواطف و احساسات و تخیّلات آدمی رابطه‌ای مستقیم و ناگسستنی دارد، و اگر در خدمت تعالی انسان و تهذیب نفس آدمی قرار گیرد، بسیاری از خواست های معنوی او را به کمال مطلوب تواند رساند، و از همین جاست که رسول اکرم (ص) شعری را که در خدمت اهداف اسلامی بود، می ستود و می‌فرمود: « انّ مِنَ الشِّعرِ لِحِکمَه » یعنی بعضی از اشعار دارای حکمت هستند.

     از طرفی می دانیم که شاعر با توجه به نمایه ها و مصادیق عقیدتی، محیطی و اجتماعی خود به سرودن شعر می پردازد. پس از ظهور دین مبین اسلام و گسترش آن در ایران، و به دنبال پیدایش زبان فارسی دری و تأثیر قرآن مجید و احادیث نبوی و پیدایش شخصیت‌های ممتاز دینی اجتماعی، عدّه‌ای از شاعران فارسی زبان، شعر خود را با مفاهیم اسلامی در آمیختند، به این نیّت که حقایق و معارف اسلامی را با صبغه‌ی هنری عرضه کنند. ناگفته نمانَد که شعر غیر فارسی شیعه از آغازین سال‌های ظهور شیعه در زمان حیات مبارک حضرت رسول (ص) به دفاع از اسلام راستین که همانا اسلام محمد و علی و یازده فرزند شریف اوست، پرداخت که جویندگان می‌توانند به کتاب‌هایی نظیر الغدیر، دایره المعارف تشیّع جلد اوّل ذیل « ادب شیعه » و نیز کتاب مدایح رضوی که مقدمه‌ای مفصّل دراین باره دارد، مراجعه کنند.

     نهضت شیعه در شعر فارسی را می‌توان به بخش‌هایی تقسیم کرد که در این سری مقالات به آن‌ها خواهیم پرداخت و در مقاله‌ی حاضر به بخش نخستین آن می‌پردازیم:

الف ) نهضت شیعه در شعر فارسیِ سده های چهارم تا ششم

     نهضت شیعه در شعر فارسی در سده های چهارم تا ششم به شیوه‌ای که شاعران از وقایع تاریخی و نمایه‌ های مذهب شیعه بهره برده‌اند، شروع شد. این شاعران، ستایشگرانِ تقوا و فضیلت بودند و هرگز چشمداشتِ مادّی نداشتند. شاعران مؤمن و وابسته به مکتب فضیلت اهل بیت، همیشه مدافع حق و مدّاحِ حقیقت و فریاد گر و زبانِ گویای محرومان و مظلومان بودند از این رو، ساختن مراثی و سرودن قصاید در مناقب اهل بیت از امور عادی شاعران شیعی مذهب بود که از دیر باز معمول‌بوده است. با این همه، تا عصر صفوی در این زمینه به اشعار زیادی بر نمی خوریم زیرا تعصبات و مشاجرات مذهبی قرن پنجم و ششم هجری که تمام ایران را در بر گرفته بود آن چنان با کشاکش‌های جاهلانه و خونریزی مغرضانه همراه بود که خدا می‌داند در این میان چه کتاب ها و رساله ها و دیوان‌هایی که به آتش سفاهت و حماقت نسوخته تا جایی که حتی نامی هم از آن ها بر جای نمانده است، یعنی در واقع باید گفت اینان جز کسانی هستند که می‌توان به آن ها شاعران بی دیوان گفت که البته تعدادشان هم کم نیست که در کتابی به همین نام به شرح حال تعدادی از آن ها بر می خوریم. جالبتر اینکه متأسفانه شرح حال این شاعران نیز محو شده و تنها به دلایلی غالباً ادبی، نامی از آن‌ها در مجموعه ها و جُنگ های ادبی آمده و الا بسیاری از آن‌ها که شاعرانی درجه دوم و سوم بوده‌اند گمنام مانده‌اند.« عاشورا » در متن زندگی شیعه و در عمق باورهای پاک او جریان داشته و « نهضت کربلا » در طول چهارده قرن ، با کوثری زلال و عمیق سیراب کننده جان‌ها بوده است .

Abstract

We try to do that in this study we collected Achieved a series of results here is a summary of the views of these four poets write.Sohrab in his lyrics that have shown a picture of your life And has identified himself as a man full of Shia in general, individual Sohrab realistic and complete human being. The prince lyrics the Imams, especially Imam Ali (AS) and reaches its peak Access special features Shia several features such as more emphasis has Rasgvyy. Aminpoor Caesar in his messianic expectation effects, beautifully written Poems about Imam Mahdi's flagship poetry is the great poet himself Emperor Aminpoor between the individual and the world is far-sighted. Doctor Mohammad Reza Shafi'i kadkani are very deep-thinking and visionary nd one of his poems feature is that the Shiites features of objects in nature compared to conception This means that the joys and sorrows of a Shiite from a plant or tree leaves or stated.

Keywords:

Funeral, Sohrab Sepehri's poems, Shahriar Shafiee kadkani doctor lyrics, lyrics Kaiser Aminpoor