خلاصه پایان نامه بررسی مکر و حیله در سمک عیار
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد
رشته زبان و ادبیات فارسی
چکیده
ادبیات داستانی به روایت منثوری گفته می شود که حوادث خارق العاده آن بر واقعیت غلبه دارد. قصه پاره ای از فکر و تخیل انسانی است که در هر مللی به گونه ای متفاوت روایت شده است و نوع ادبی قصه در ادبیات ما پیشینه ی طولانی دارد و بخشی از ادبیات ما را تشکیل می دهد. از جمله می توان به قصه های عامیانه اشاره کرد که بیشترین جذابیت و محبوبیت را در بین عامه مردم دارد. سمک عیار تألیف فرامرزبن خداداد بن عبدالله الکاتب الارجانی در قرن ششم و از قدیمی ترین قصه های عامیانه است. یکی از مهمترین عناصر در تمام قصه ها و به طور اخص در این اثر مکر و حیله هایی است که توسط شخصیتها انجام شده است و بر جذابیت و آموزندگی قصه ها افزوده است. این پایان نامه به بررسی انواع مکر و حیله ها و اهداف و شخصیت های انجام دهنده مکر و حیله در این اثر (سمک عیار) می پردازد. در این اثر انواع مکر و حیله ها اعم از حیله های عیاری، غیرعیاری، جنگی، جادوئی، غیرجادوئی، معماری و متفرقه و اهداف آنها شامل رسیدن به معشوق، مقام، نجات جان خود و دیگران و. . . و شخصیت های انجام دهنده مکر و حیله در سه گروه کلی عیاران و درباریان و جادوگران مورد شناسایی قرار گرفت.
کلیدواژه ها: ادبیات داستانی، قصه، مکر و حیله، سمک عیار، فرامرزبن خداد بن عبدالله الکاتب الارجانی.
فصل اول
کلیات تحقیق
مقدمه تحقیق
ادبیات داستانی در معنای جامع به هر روایتی که جنبهی ساختگی آن برجنبهی واقعیش غلبه کند گفته میشود. شامل رمانس، رمان، داستان کوتاه وقصه است. یکی از انواع ادبیات داستانی قصه میباشد. قصه در لغت به معنی حکایت و سرگذشت است. به طور کلی قصه نوشته ای است به نثر یا نظم که بر حوادث شگفت انگیز وغیر معمول تاکید دارد. بیشتر قصهها به طور شفاهی بیان میشد ونثری ساده وروان داشت و برای عامه مردم قابل فهم بود واگر در بین مردم کسی سواد اندک داشت این قصهها را یاد داشت میکرد. از این رو به قصههای قدیمی لفظ عامیانه داده شده است. قصه ها با مکرو حیله آمیخته شدهاند و مکر و حیلهها در هر قصه علاوه بر اینکه باعث جذابیت قصه می شود خواننده را برای خواندن اثر ترغیب می کند همهی قصهها از دو گروه بزرگ خیر و شر تشکیل می شوند که هر گروه برای پیروزی بر گروه دیگر از مکر و حیله استفاده میکردند. پس می توان گفت مکرو حیله قسمت جدایی نا پذیر از قصهها می باشد. از جمله قصههایی که بدون مکرو حیله شکل نمی گیرند می توان به قصه ی سمک عیار اشاره کرد نویسنده سمک عیار سعی کرده است که از واقعیات دور نشود و با ایجاز واختصار جزئیات حوادث راشرح دهد اما از وقایع خلق الساعه وشخصیت های غیرعادی، سحر وجادو نیز نتوانسته پرهیزکند. نثر این قصه ساده و روان است وهنوز با گذشت زمان طولانی از محبوبیت عامه مردم بر خوردار است. قصه ها منادی عدل وداد و راستیاند وآرزوهای مردمان نیک سرشت وخیر خواه رابیان میکنند وسرنوشت شوم بدکاران را به معرض دید قرار میدهند. سمک عیارتألیف فرامرزبن خداداد بن عبدالله الکاتب الارجانی که خود راوی اصل قصه را صدقه بن ابی القاسم میداند. سمک عیار شخصیت برجسته این اثر وجزء گروه عیاران است و عیاران گروهی از مردم بودند که باهوش، دلیر جسور و نترس بودند و برای رسیدن به هدف خود علاوه براین صفات عیاری از حیلههای گوناگونی استفاده میکردند که در کنار این حیلههای عیاری به حیلههای دیگری برمیخوریم که انجام دهنده آنها شخصیتهایی غیراز عیاران میباشند. با توجه به مطالب ذکر شده، دراین پایان نامه به بررسی مکروحیلههای موجود و اهداف آن وبه طور کلی شخصیتهای انجام دهندهی مکر و حیله پرداخته میشود.
این پایان نامه ازپنج فصل تشکیل شده است.
فصل اول : از کلیات تحقیق تشکیل میشود.
فصل دوم : مبانی نظری تحقیق شامل : تعریف مکروحیله و مکروحیله در قرآن، تعریف ادبیات داستانی و انواع آن شامل رمانس، رمان، داستان کوتاه، قصه و تاریخچه ی قصه، ویژگی های قصههای عامیانه، شخصیت و انواع آن شامل شخصیت ایستا و پویا معنای لغوی و اصطلاحی عیاری، تاریخچهی عیاری در ایران وراه ورسم عیاری که شامل راز داری، راستی، یاری درماندگان، عفت، فداکاری، بی نیازی، دوست دوست و دشمن دشمن، برادر خواندگی وخواهر خواندگی، سوگند عیاران است.
فصل سوم: شامل خلاصهی قصهی سمک عیار، معرفی نسخههای اثر، اهمیت اثر، شرح حال مؤلف، سبک نگارشی ونوع روایتی اثر است.
فصل چهارم: که اصلی ترین قسمت این پایان نامه است به بررسی مکر وحیله در قصهی سمک عیارو انواع آن، اهداف مکروحیلهها و در مر حله آخر شخصیتهای انجام دهندهی مکروحیله پرداخته میشود.
فصل پنجم: شامل نتیجه گیری وپیشنهادات است.
درادامه فصل پنجم نمودار بسامد انواع مکروحیله وفهرست منابع استفاده شده درمتن پایان نامه و چکیده انگلیسی قرار گرفته است.
منبع اصلی کار پژوهش، سمک عیار تألیف فرامرز بن خداداد بن عبدالله الکاتب الارجانی به کوشش دکتر پرویز ناتل خانلری تصحیح ومقدمه نوشته شده بر آن در پنج جلد به چاپ رسید. که در این پژوهش جلد اول چاپ 1347-جلد دوم چاپ 1348- جلد سوم از ترجمه ترکی چاپ1348-جلد چهارم چاپ 1363 مورد استفاده قرار گرفت.
برای ماخذ گذاری ازحروف اختصاری (س، ع) به جای سمک عیار استفاده شده وبرای جلو گیری از تکرار، از آوردن نام کتاب پرهیز شده است. سپس در داخل پرانتز همان به جای اسم کتاب، جلد کتاب، سال چاپ : وشماره صفحات وبرای نشان دادن دو صفحه بین آنان علامت خط فاصله گذاشته شده وآن گاه پرانتز بسته میشود. به این شکل . (همان، 1347، ج37:1).
1-2- بیان مسأله
«مکر [مَ] فریب، ریو، تنبل و حیل وحیله وخدعه وفریب –دادگی وتزویر و ریا و دو رویی وغدر». (دهخدا، 1341:ذیل واژه).
مکر: «فریفتن وبد سگالیدن و گل سرخ رنگ کردن». (ناظم الاطباء، 2535، ج 5:ذیل واژه).
مکر دراصطلاح علم اخلاق به معنای جستن راه های پنهان برای اذیت رساندن به مردمان است.
درعلم لغت واژه مکر مترادف با کلماتی مانند کید وخدعه گرفته شده که درمعنای پنهان کاری مشترک هستند.
هرچند حیله ومکر به ظاهر امری ناپسند است. اما درمقابل ستمگران ومکاران نوعی زیرکی به شمار میآید. ازمکر وحیله چهل بار درقرآن یاد شده است.
مکر وحیله درقصه وداستان باعث جذابیت وطولانی شدن آن می شودوخواننده را تحریک میکند تا آخر داستان یاقصه را بخواندودرمتون ادبی کاربرد زیادی دارد.
سمک عیار از قصههای قدیمی عامیانه فارسی است که قرنها مایهی سرگرمی ونشاط مردم این سرزمین بوده است. نام مؤلف وجمع آورنده ی نسخه حاضر فرامرز بن خدادبن عبدالله الکاتب الارجانی است که خود در موارد متعدد راوی اصل قصه را صدقه بن ابی القاسم معرفی کرده است که با مقدمه وتصحیح پرویز خانلری به چاپ رسیده است. زمان تألیف اصل قصه وجمع آوری وتدوین این روایت معلوم نیست. اما درمتن اصلی اشعاری ازشاعران قرن پنجم وششم آمده است وابیاتی ازسعدی درجلد دوم و سوم درج است ونامهای خاص ترکی مانند سماروق، قزل ملک درمتن این کتاب آمده است که نشان دهندهی تاریخ تدوین این قصه پیش از اواخر دوره سلجوقی (552-429 ه. ق) نیست.
سمک عیار ازچند جهت دارای اهمیت می باشد.
نخست اینکه این قصه گنجینه ای است گرانبها از لغات، اصطلاحات، تصاویر وتعابیر داستانی.
دوم این که سمک عیار بزرگترین متنی است که از قرن ششم باقی مانده وسرتاسر پراست ازتصاویر زیبای اوضاع سیاسی، اجتماعی، فرهنگی آن دوران. ازاین جهت سمک عیار نمونه ای منحصر به فرد است.
قهرمان اصلی وشخصیت برجسته این قصه سمک عیاراست. عیاران جماعتی بودهاند پردل، پرخرد ومبارز که پشتیبانی ازستم دیدگان ومبارزه با ستمگران شعار آنان بوده ومیکوشیدهاند با تربیتی دقیق ودشوارو بر آمدن از آزمایشهای سخت وخدمت به جوانمردان ومردان سالخورده، راه ورسم جوانمردی را فراگیرند وروان خویش را به ملکات فاضله اخلاقی، شجاعت، بخشندگی، وفاداری، راز پوشی، فداکاری برای برآوردن کام دوستان، بلند همتی و آرمان خواهی بیارایند. عیاران که ایرانیان آنان را جوانمردان نیز خوانند درتاریخ ایران و کشورهای دیگر عامل کارهای برجسته بودند ودخالت های مؤثر داشتهاند.
قصهی سمک عیار درباره مرزبان شاه است که پس از سالها نذر و نیاز به درگاه خداوند صاحب پسری شد. شاه، پسرش را خورشیدشاه نام میگذارد و به تربیت او میپردازد. وقتی خورشید شاه به سن جوانی میرسد روزی هنگام شکار به دختری به نام مهپری برمیخورد. خورشید شاه یک دل نه صد دل عاشق دلباختهی او میشود وبرای خواستگاری مه پری لشگری آراسته همراه میکند و رهسپار دیار چین می شود اما مه پری خواستگاران زیادی دارد. بدتر ازهمه دایهی جادوگر اوست که با جادو نمیگذاردکسی به مهپری برسد. اما خورشید شاه قصد دارد هر طور شده به مه پری برسدو. . . .
دراین رساله به بررسی مکر وحیلههای موجود در داستان سمک عیار و تقسیم بندی آنها و در ادامه به معرفی شخصیتهای انجام دهنده این مکرها واهداف آنها از این مکر و حیلهها پرداخته میشود.
1-3- سوالات تحقیق
1. شیوههای مکر وحیله درزببا سازی داستان سمک عیار به چند گروه تقسیم میشود؟
2. شخصیتهای این داستان مکر وحیله را برای چه اهدافی استفاده میکردند؟
1-4- اهمیت وضرورت تحقیق
اهمیت نقش مکروحیله در قصههای عامیانه کمتر مورد توجه محققان وپژوهشگران قرار گرفته است. از بهترین عناصر قصه ها مکروحیله است که ارزش وجذابیت آن هارا بیشتر کرده است. پرداختن به این مکر وحیله ها در ادبیات عامیانه ضروری است که باعث شناخت بیشتر این اثر گرانقدر میشود. بررسی مکر وحیله ها درسمک عیاردرقالب یک مقاله ارائه شده است، ولی کافی نیست. جنبهی نوآوری وجدید بودن تحقیق در این رساله ازاین نظر است که:
از مهمترین آثار ادبیات داستانی زبان فارسی، سمک عیار است اگرچه درباره ی جوانمردی و شیوهی قصه پردازی و آداب و رسوم و نحوه ازدواج این اثرکارهایی انجام گرفته اما درخصوص مبحث مکروحیله به عنوان یکی از ابزارهای قصه پردازی این اثر تحقیقی جامع صورت نگرفته است. این پژوهش میتواند از این جنبه تازه وجدید محسوب میشود.
1-5- پیشینهی تحقیق
صفا، ذبیح الله، 1373، «تاریخ ادبیات در ایران»، جلد دوم، تهران، انتشارات فردوسی و مجید که درباره نویسنده کتاب سخن گفته است.
ناتل خانلری، پرویز، (1364)، «شهرسمک»، تهران، انتشارات آگاه. کتاب شهر سمک به صورت گذرا به ترفندهای عیاری اشاره کرده است.
یغمایی، حبیب، ، 1348، »بحث درباره داستان سمک عیار». درباره نویسنده کتاب واصل آن وراوی داستان سخن میگوید.
محجوب، محمد جعفر، (1386)، «ادبیات عامیانه ایران»، (مجموعه مقالات درباره افسانهها و آداب و رسوم مردم ایران)، جلد 1 و 2 تهران، نشر چشمه
مجموعه مقالات محمدجعفر محجوب از جمله کتابهای مفیدی است که با استفاده از کتب سمک عیار، شاهنامه و دیگر منابع در رابطه با حیلههای عیاری، ابزارهای مورد استفاده آنان ورسوم عیاری بحث مینماید.
یوسفی، غلامحسین، 1372، «دیداری با اهل قلم»، تهران، انتشارات علمی.
حسینی، مریم، «مقایسه تطبیقی حکایت های هندی- ایرانی در ادب کلاسیک فارسی»، پژوهش زنان، 1386، دوره 5، شماره 2 که به بررسی ترفندهای قدیمی در سمک عیار پرداخته است.
جعفرپور، میلاد، «سبکهای ازدواج در سمک عیار، فصلنامه علمی- پژوهشی نقد ادبی»، 1389، شماره11 و 12 به بررسی شیوههای ازدواج در داستان سمک عیار پرداخته است.
1-6- اهداف تحقیق
1- نشان دادن مکر و حیله به عنوان یک عنصر اساسی در داستانهای عامیانه.
2 - نقش مکر و حیله در زیباسازی داستانهای سمک عیار.
1-7- فرضیه های تحقیق
مکر و حیله در سمک عیار از نظر شیوه، قابل تقسیم بندی به حیلههای عیاری، غیرعیاری، جنگی، جادوئی، غیرجادوئی، معماری ومتفرقه میباشد.
شخصیتهای این داستان مکروحیله را برای رسیدن به مقام، پول، معشوق و. . . استفاده می کردند.
1-8- تعاریف واژه های کلیدی
ادبیات داستانی:این اصطلاح کلاً به آن دسته ازآثار روایتی منثوری اطلاق میشود که جنبۀ خلاقۀ آنها بر واقعیت غلبه دارد وشامل قصه، داستان کوتاه، داستان بلند، رمان و رمان کوتاه میشود.
قصه:داستانی که نوشته شود. گزارش، سر گذشت.
مکروحیله: تدبیر برای ضرررساندن.
فهرست پایان نامه بررسی مکر و حیله در سمک عیار
فهرست:
چکیده. 1
فصل اول: کلیات تحقیق
1-1- مقدمه تحقیق.. 3
1-2- بیان مسأله.. 4
1-3- سوالات تحقیق.. 6
1-4- اهمیت وضرورت تحقیق.. 6
1-5- پیشینهی تحقیق.. 6
1-6- اهداف تحقیق.. 7
1-7- فرضیه های تحقیق.. 7
1-8- تعاریف واژه های کلیدی.. 7
1-9- حدود و قلمرو تحقیق.. 7
فصل دوم : بنیاد نظری - مکروحیله
2-1- مقدمه.. 9
2-2- تعریف مکروحیله.. 9
2-3- مکروحیله درقرآن. 10
2-4- تعریف ادبیات داستانی.. 12
2-5- انواع ادبیات داستانی.. 12
2-5-1- رمانس.... 12
2-5-2- رمان. 13
2-5-3- داستان کوتاه. 13
2-5-4- قصه.. 13
2-6- تاریخچهی قصه.. 14
2-7- اهداف قصهها 15
2-8- انواع قصه.. 15
2-9- ویژگی قصههای عامیانه.. 16
2-10- شخصیّت... 18
2-11- انواع شخصیّت... 18
2-11-1- شخصیّت ایستا 18
2-11-2- شخصیّت پویا 19
2-12- معنای لغوی واصطلاحی عیاری.. 19
2-13- تاریخچهی عیاری در ایران. 20
2-14- راه ورسم عیاری.. 21
2-14-1 رازداری.. 21
2-14-2- راستی.. 21
2-14-3- یاری درماندگان. 22
2-14-4- عفت... 22
2-14-5- فداکاری.. 23
2-14-6- بی نیازی.. 23
2-14-7- دوست دوست و دشمن دشمن.. 23
2-14-8- برادرخواندگی و خواهرخواندگی.. 23
2-14-9- سوگند عیاران. 24
فصل سوم: معرفی متن وحوزهی تحقیق-سمک عیار
3-1- مقدمه.. 26
3-2- خلاصهی قصهی سمک عیار 26
3-3- معرفی نسخههای اثر. 31
3-4- اهمیّت اثر. 31
3-5- ترجمههای اثر. 32
3-6- شرح حال مؤلف اثر. 33
3-7- سبک نگارش ونوع روایتی اثر. 33
فصل چهارم: دادههای تحقیق- مکروحیله در قصهی سمک عیار
4-1- مقدمه.. 37
4-2-حیله های عیاری.. 37
4-2-1- تغییرهویت... 37
4-2-1-1- به شکل زنان در آمدن. 37
4-2-1-2- جامه گرمابان پوشیدن. 39
4-2-1-3- کنیزی.. 39
4-2-1-4- مطربی.. 39
4-2-1-5- فراشی.. 40
4-2-1-6- خود رابه پیری زدن. 40
4-2-1-7- بازرگانی کردن. 41
4-2-1-8- حمالی.. 41
4-2-1-9- به مریضی زدن. 41
4-2-1-10- شبانی.. 42
4-2-1-11- بوالعجبی.. 42
4-2-1-12- خدمتکاری.. 42
4-2-1-13- به شکل خربندگان. 42
4-2-1-14- جامهی سرهنگان وحاجبان پوشیدن. 43
4-2-1-15- خود رابه رسم ترکان برآراستن... 43
4-2-1-16- بر شکل حکیمان. 43
4-2-1-17- بر شکل جادوگران. 44
4-2-1-18- بالباس مبدل وتغییر چهره فرارکردن. 44
4-2-1-19- کشتن وجامه او را پوشیدن. 44
4-2-1-20- خود را به لنگی زدن. 45
4-2-2- بیهشانه.. 45
4-2-3- جاسوسی کردن. 45
4-2-4- مخفی کردن و مخفی شدن. 46
4-2-5- دروغ. 47
4-2-5-1- خبر دروغ. 47
4-2-5-2- شایعه پراکنی.. 49
4-2-5-3- نامههای مکتوب.. 50
4-2-5-4- گریه وزاری دروغین.. 50
4-2-5-5- خود راقاتل فراری معرفی کردن. 51
4-2-5-6- راه به غلط نشان دادن. 51
4-2-6- تقلید لهجه و زبان دیگران. 52
4-2-7- تطمیع و تهدید.. 53
4-2-8- نقب بریدن. 54
4-2-9- به مردگی زدن. 55
4-2-10- دزدی.. 56
4-3- حیلههای غیرعیاری.. 56
4-3-1- دزدی.. 56
4-3-2- دروغ. 57
4-3-2-1- نامۀ دروغین.. 57
4-3-3- بیهشانه.. 57
4-3-4- پنهان کردن. 58
4-3-5- رشوه. 58
4-3-6- نقم (نقب) بریدن. 59
4-4- حیلههای جنگی.. 59
4-4-1- شبیخون زدن. 59
4-4-2- مست کردن لشکریان. 60
4-4-3- جنگ کردن با پیل و آشوباندن پیلان. 60
4-4-4- فروکوفتن طبل و کوس حربی، شیپور، دهل.. 61
4-4-5- در کمین نشستن... 62
4-4-6- بدل کردن اسب در جنگ.... 63
4-4-7- جنگ زرگرانه.. 64
4-4-8- ایجاد چاههای سرپوشیده. 64
4-4-9- لشکریان ساختگی.. 65
4-4-10- هماورد خواستن در میدان. 66
4-4-11- استفاده از فلاخن.. 67
4-5- حیلههای جادوئی.. 67
4-5-1- ورد خواندن. 67
4-5-2- ایجاد آتش.... 68
4-5-3- استفاده از حیوانات و ابزارهای عجیب... 69
4-5-4- افسون کردن. 71
4-5-5- پریان در صورتهای گوناگون. 71
4-5-6- داروهای شفابخش.... 73
4-5-7- طلسم.. 74
4-6- حیلههای غیرجادوئی از جادوگران و پریان. 75
4-6-1- به شکل مردان درآمدن. 75
4-6-2- استفاده از دارو - معجون - بیهشانه.. 76
4-7- حیلههای ساختمان سازی، معماری، بناها و راهها 76
4-8- حیلههای متفرقه.. 78
4-8-1- استفاده از زهر. 78
4-8-2- با زبان رمز و اشاره سخن گفتن... 79
4-8-3- رام کردن اسب با حیله.. 79
4-8-4- برای کار غیر ضروری فرستادن. 79
4-8-5- خود را در میان گشتگان انداختن... 80
4-8-6- با تیر نامه فرستادن. 80
4-9- اهداف حیلههای عیاری.. 81
4-9-1- ناشناس بودن. 81
4-9-2- وصال معشوق. 81
4-9-3- نجات جان خود و دیگران. 82
4-9-4- به دام انداختن دشمن.. 83
4-9-5- آگاهی از مخفیگاه. 84
4-9-6- دزدی.. 84
4-9-7- کشتن... 85
4-10- اهداف حیلههای غیرعیاری.. 86
4-10-1- کشتن... 86
4-10-2- دزدی.. 86
4-11- اهداف حیلههای جنگی.. 86
4-11-1- انتقام گرفتن... 86
4-11-2- منافع شخصی.. 87
4-11-3- پیروزی بر حریف.... 87
4-11-4- ایجادآشوب ودلهره و تضعیف روحیه در سپاه دشمن.. 87
4-11-5- نجات از دست دشمن.. 88
4-11-6- در بند کردن وپیش شاه فرستادن. 89
4-11-7- گریز و فرار 89
4-12- اهداف حیلههای جادوئی.. 90
4-12-1- یاری عیاران. 90
4-12-2- یاری دشمن.. 92
4-13- اهداف حیلههای غیرجادوئی.. 92
4-13-1- آگاهی از قدرت دشمن.. 92
4-13-2- حفظ سلامتی یا برگرداندن آن. 93
4-14- اهداف حیلههای معماری وبنائی.. 93
4-14-1- زندانی کردن افراد خاص.... 93
4-14-2- راه فرار 94
4-15- اهداف حیلههای متفرقه.. 94
4-15-1- جلوگیری ازافشای نقشه.. 94
4-15-2- رهایی ازهلاکت... 94
4-16- شخصیتهای انجام دهنده مکروحیله.. 95
4-16-1- عیاران. 95
4-16-2- درباریان. 95
4-16-3- جادوگران. 96
فصل پنجم: نتیجه گیری وارائه پیشنهادات
5-1- نتیجه گیری.. 99
5-2- ارائه پیشنهادات.. 100
منابع و مأخذ 104
منبع:
اِته، هرمان، (1351). «تاریخ ادبیات فارسی ». ترجمه رضازاده شفق، بنگاه ترجمه و نشرکتاب ؛
الکاتب الارجانی، فرامرزبن خدادادبن عبدالله، (1347). «سمک عیارجلد 1». بنیاد فرهنگ ایران: چاپ سوم ؛
__________، _________________، (1348). « سمک عیارجلد 2». بنیاد فرهنگ ایران ؛
_________، _________________، (1348). « سمک عیار جلد 3». بنیاد فرهنگ ایران ؛
_________، ________________، (1363). «سمک عیارجلد 4 ». مؤسسه انتشارات آگاه، چاپ دوم ؛
براهنی، رضا، (1362). «قصه نویسی ». تهران: نشرنو، چاپ سوم؛
پرین، لورانس، (1378). « ادبیات داستانی». ترجمه حسن سلیمانی- فهیمه اسماعیل زاده، تهران : انتشارات رهنما ؛
جلالی پندری، حسینی، یدالله، رقیه، (1391). «بررسی حیلههاوترفندهای قدیمی در سمک عیار». جستارهای ادبی مجلۀ علمی وپژوهشی (شمارۀ 77) ؛
خانلری، پرویز، (1364). «شهر سمک». تهران : مؤسسه انتشارات آگاه، چاپ اول ؛
داد، سیما، (1380). « فرهنگ و اصطلاحات ادبی/ واژه نامه مفاهیم واصطلاحات ادبی فارسی واروپایی به شیوهی تطبیقی وتوضیحی». تهران : مروارید ؛
دهخدا، علی اکبر، (1338). «لغت نامه دهخدا ». زیرنظر دکترمعین، تهران : چاپ سیروس ؛
____، _____، (1339). «لغت نامه دهخدا ». _________، ____ :_________ ؛
____، _____، (1341). «لغت نامه دهخدا ». _________، ____ :_________ ؛
صفا، ذبیح الله، (1373). «تاریخ ادبیات ایران جلد 2 ». تهران : انتشارات فردوسی – انتشارات مجید، چاپ سیزدهم ؛
قرآن حکیم. (1387). ترجمه آیت الله مکارم شیرازی، تهران: چاپ نورنگ، چاپ دوم ؛
کربن، هانری، (1382). «آیین جوانمردی ». ترجمه احسان نراقی، تهران : سخن ؛
محجوب، محمد جعفر، (1381). «ادبیات عامیانه ایران جلد2»، (به کوشش حسن ذوالفقاری). تهران : انتشارات مجید، انتشارات فردوسی، چاپ سیزدهم ؛
_____، ________، (1382). « ادبیات عامیانه ایران، جلد2»، __________________. تهران
مستور، مصطفی، (1379). «مبانی داستان کوتاه ». تهران :نشرمرکز ؛
میرصادقی، جمال، (1376). «ادبیات داستانی ». تهران : انتشارات سخن ؛
______، ___، (1388). «عناصر داستانی ». تهران : انتشارات سخن ؛
نفیسی ناظم الاطباء، علی اکبر، (2535). «فرهنگ نفیسی ». کتابفروشی خیام ؛
نوروزی، خورشید، (1386). «تحلیل نوع ادبی سمک عیار». مجله زبان وادبیات فارسی (شماره 9)
یوسفی، غلامحسین، (1375). «دیداری با اهل قلم ». انتشارات علمی، چاپخانه مهارت