خلاصه پایان نامه بررسی طلسم و افسون در هزار و یک شب از باب نشانه شناسی
مقدمه
نیاز به درک جهان هستی و برقراری ارتباط با ناشناخته های آن، از جمله خصایص انسانی است که از بدو تولد با او بوده، در طول گذر عمر تغییر شکل داده، اما از بین نمی رود. قصه ها و افسانه های عامیانه که از دل افسانه سرایانی قهار، چون پدر بزرگها و مادر بزرگها؛ برآمده و اشتیاق سیری ناپذیر کودکان به شنیدنشان، گواه این نیازهمیشگی بشر است. نیاز به اینکه ترسها، تردیدها و ناکامیهای خود را در قالب افسانه ها به کناری گذاشته و از پس پردۀ افسانه ها، از خود قهرمان و از شرایط خود مدینۀ فاضله بسازد. در این میانه چه چیز بهتر از افسانه و سحر و افسون تنیده شده در لابلای آن؟
اعتقاد به سحر و افسون یک عقیدۀ عام در بین انسانهاست و این ویژگی به خصوص در میان اقوام شرق، در حوزۀ ادبیات به ویژه ادبیات شفاهی و فرهنگ عامیانۀ آنان؛ اشتراکات زیادی را به وجود آورده است و شاید همین خصیصه باعث گشته تا اثری چون هزار و یک شب، با وجود گذر از ممالکی چون ایران، هند، بغداد و در نهایت اروپا، نه تنها از میان نرود بلکه با وام گرفتن از هرکدام از این فرهنگ ها، با قوام و دوام بیشتر به حیات خود ادامه دهد.
پژوهشگر نیز، دنیای افسانه ها را از قصه های شبانۀ مادربزرگ شناخته و با رؤیای قهرمانان آن بزرگ شده است. همراهشان خندیده، گریه کرده و شریک غمها و شادیها و ترسهایشان بوده است. لذا از سالها پیش، در پی جواب این سؤال خود بوده که کدام شاخه از قصه ها می توانند در وادی افسانه ها قرار گیرند یا به عبارتی بهتر، چه عناصری از یک قصه، افسانه می سازد؟ جایگاه طلسم و افسون در شکل گیری افسانه ها تا چه اندازه است؟
این پژوهش به بررسی طلسم و افسون در هزار و یک شب از منظر های زیر می پردازد:
الف- طلسم و افسون و انواع آن درزندگی و باورهای آدمی.
ب – جایگاه طلسم و افسون در افسانه ها و قصه های عامیانه.
ج - انواع طلسم و افسون از باب تأثیر و کارکرد آنها در افسانه های هزار و یک شب ( سیاه یا سفید، لفظی یا عملی، تبدیلی، باطل السحر و...).
د - چگونگی حضور و نمود طلسم و افسون به عنوان نشانه، در حکایات و روایات هزار و یک شب.
ه- ارتباط نشانه شناسانۀ این عناصر با شخصیت ها و رویدادها، در جهان داستانی.
پژوهش حاضر، به بررسی طلسم و افسون در هزار و یک شب از باب نشانه شناسی پرداخته و ضمن بررسی، توجهی نیز به تغییرات انواع طلسم و افسون حکایات در گذر از فرهنگها و باورهای اقوامی دارد که در شکل گیری آن سهیم بوده اند. برای نیل به این مقصود ابتدا به مبانی نظری نشانه شناسی پرداخته و سپس بخشی را به شناخت طلسم و افسون در فرهنگ عامه، بویژه فرهنگ مردم ایران اختصاص داده است. پس از آن به وجود این عناصر در قصه، بطور عام و در هزار و یک شب به صورت خاص می پردازد.
امید آن می رود که این پژوهش بتواند سهمی هرچند ناچیز در شناساندن اهمیت وجود این عناصر در قصه ها و بواسطۀ آن، در شناخت بخشی از ادبیات این مرز و بوم داشته باشد. پژوهشگر بر آن است تا بطور ضمنی عنوان نماید: عناصری چون طلسم و افسون، که می تواند آبشخور غنی برای تولیدات کودک و آثاری که بر پایۀ آنها شکل گرفته و می گیرد ( چون نمایش، نمایش عروسکی و سینمای کودک ) باشد؛ بر اساس باوری نا آگاهانه و نادرست، جایگاه حقیقی خود را نیافته و مهجور مانده است.
در پایان باید گفت که سالها کار در زمینۀ نمایش، نمایش عروسکی وپویانمایی ( انیمیشن ) نیز انگیزۀ بسیار قوی در هدایت پژوهشگر برای انتخاب موضوع رساله بوده است.
1-1بیان مسئله تحقیق:
نشانهشناسی معاصر به عنوان علمی که بر پایۀ اندیشههای دو متفکر بزرگ، فردینان دوسوسور زبانشناس سوئیسی و چارلز سندرس پیرس، فیلسوف امریکایی ؛ استوار شده است، به بررسی انواع نشانهها، عوامل حاضر در فرایند تولید، مبادله و تعبیر آنها و نیز قواعد حاکم بر نشانهها میپردازد. مبحثی که در جهان و بخصوص ایران، نوپا بوده و تحقیقات قابل توجهی در خصوص آن صورت گرفته است. یکی از زمینه های پژوهشی در این حیطه، که هنوز جای کار بسیار دارد؛ نشانه شناسی در ادبیات و بویژه ادبیات شفاهی است و باید گفت که با توجه به غنای ادبیات مشرق زمین و به خصوص ادبیات ایران در بکارگیری نشانه ها، پرداختن به این مقوله از اهمیت بسزایی برخوردار است. بخش اعظمی از این حوزه متعلق به قصه ها و افسانه های عامیانۀ ایرانی چون هزار و یک شب است که در برگیرندۀ ویژگی های فرهنگی و باورها و اعتقادات مردم هند، ایران، بغداد و اروپا می باشد. افسانه های عامیانه را می توان از منظرهای گوناگون نشانه شناسی کرد که یکی از مهمترین آنها طلسم و افسون است.
افسون، در تار و پود اعتقادات انسان ابتدایی حضور داشته و میل به سلطه بر دنیای اطراف و نیروهای حاضر در جهان از طریق آن، به دنیای افسانه ها راه یافته است. بررسی نشانه شناسانۀ عناصری چون طلسم و افسون در افسانه ها، به ویژه در ساختار آنها؛ می تواند راهی برای درک بهتر این قسم از ادبیات و تفکیک آن از دیگر گونه ها باشد تا امکان بهره گیری و نمود هرچه بهتر این حوزۀ غنی، در دیگر حوزه ها و گونه های هنری فراهم آید.
1-2پیشینۀ تحقیق:
بررسی پیشینۀ تحقیق در یک پژوهش و بررسی مطالعاتی که در آن حوزه یا حوزه های نزدیک انجام شده است می تواند راه میانبری برای پژوهشگر باشد تا بواسطۀ آن، تحقیق صورت گرفته نه تکرار مکررات، بلکه در راه تکمیل آراء و نظریات دیگران نوشته شود و راه جدیدی را در باب شناخت حوزۀ مورد تحقیق بگشاید.
در خصوص عنوان این پایان نامه، " نشانه شناسی طلسم و افسون در منتخبی از افسانه های هزار و یکشب"، تا به حال تحقیقی صورت نگرفته است اما مقالات و پژوهشهایی در خصوص بخشهایی از این عنوان ارائه شده که به شرح ذیل می باشد :
1 – بررسی مردم شناختی جادو در کتاب هزار و یک شب، سهیل سلیمیان، پایان نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد، زمستان 1384
2- نشانه شناسی و ادبیات - مجموعه مقالات ، فرزان سجودی ، انتشارات فرهنگ کاوش ، اردیبهشت 1383
3- در آمدی بر ریخت شناسی هزار و یک شب ، دکتر محبوبۀ خراسانی ، انتشارات نظری ، 1387
4- تحلیلی بر هزار و یک شب ، رابرت ایروین ، ترجمۀ فریدون بدره ای ، تهران: انتشارات فرزان روز ، 1383
مقالات بسیاری نیز به صورت وبلاگهایی هستند که اغلب دارای قابلیت ارجاع علمی نمی باشند.
1-3 فرضیه و سؤالات کلیدی تحقیق:
عناصری همچون طلسم و افسون تا چه اندازه در ساخت افسانه ها، به عنوان یک محیط داستانی دخیل و سهیم می باشند و آیا اصولاً بدون وجود این عناصر، افسانه شکل می گیرد؟
افسانه های هزار و یک شب، چگونه به کمک نظام نشانهای طلسم و افسون، رمزگذاری و رمزگشایی میشود و تأثیر این عناصر، به عنوان یک جزء؛ بر دیگر عناصر داستان از جمله رخدادها و شخصیتهای داستانی، به عنوان یک کل؛ در نشانه شناسی ساختارگرایانه چگونه است؟
افسانه های هزار و یک شب در دوره های تاریخی، از رهگذر نشانه شناسی طلسم و افسون به عنوان روش بررسی تحلیلی؛ با چه تغییراتی مواجه شده و چگونه به قلمروی برخاسته از فرهنگ و باورهای مردم جوامعی بدل گشته اند، که در شکل گیری کنونی آن سهیم و دخیل بوده اند؟
افسانه، بخشی از داستانها و حکایاتی است که بر پایۀ وقایع غیر واقعی و خیالی بوجود آمده و از پس این عناصر خیالی و در دنیایی کاملاً غیر واقعی، به بیننده، شنونده و خوانندۀ خود پندهای اخلاقی می دهد و آنها را با حقایق زندگی آشنا می کند. طلسم و افسون نیز، در دنیای قصه ها عناصری هستند که به محض ظهور در دنیای داستان، به مخاطب خود می گویند که با دنیایی خیالی مواجه است. با توجه به دو واژۀ افسون و افسانه، که هر دو اشاره به خیال و عدم واقعیت دارند می توان نتیجه گرفت که داستانها و حکایاتی در قلمروی افسانه قرار می گیرند که صورتی از طلسم و افسون را در خود داشته باشند.
بر پایۀ نشانه شناسی ساختارگرایانه، عنصری که مورد بررسی قرار می گیرد به مثابۀ یک جزء تلقی شده و پایه و اساس این بررسی بر روی بررسی آن عنصر به عنوان یک جزء و ارتباط آن با دیگر اجزاء و در نهایت، با کل ساختار می باشد. بر این اساس، طلسم و افسون به عنوان یک جزء از اجزای سازندۀ افسانه های هزار و یک شب تلقی شده و با بررسی آن در فضای داستان، رمز گشایی و شناخت عملکرد آن در محیط داستانی و ارتباط آن با دیگر اجزا چون فضا، شخصیت و نقاط عطف داستان، می توان به تحلیلی از کل ساختار افسانه رسید.
در واقع خواسته ها، آرزوها و نیازهای مشترک بین انسانها باعث شده است تا بسیاری از عناصر داستانی بتوانند به راحتی خود را با شرایط زمان و مکان وفق داده و با همۀ تغییراتی که در روساخت ممکن است داشته باشند، به حیات خود ادامه دهند و به مثابۀ پلی میان فرهنگهای مختلف باشند. بسیاری از واقعیات و اتفاقات تاریخی را می توان از دل همین افسانه ها و عناصر سازندۀ آنها که از مهمترینشان همین بحث طلسم و افسون می باشد؛ بیرون کشید و هزار و یک شب به عنوان گنجینه ای که تمدنهای شرق و غرب را به هم پیوند داده، از این قاعده مستثنی نیست. بررسی تغییرات انواع طلسم و افسون موجود در افسانه های آن، گواه این ادعاست.
1- 4 اهداف تحقیق:
هدف از تحقیق در مورد طلسم و افسون در داستان های هزار و یک شب، به عنوان نمونه ای بی نظیر و غنی از ادبیات کشورمان؛ این است که بدانیم این عناصر چگونه با زبانی رمزگونه وارد دنیای افسانه ها گشته و چه کاربردی دارند. پرداختن به طلسم و افسون، به عنوان یکی از اساسی ترین نشانه های موجود درافسانه ها و رمزگشایی آنها می تواند به مثابۀ دنبال کردن رد پاهایی باشد که از گذشته تا حال در میان مردم، باورها و اعتقادات آنها حضور داشته است. اهداف این پژوهش را به دو بخش می توان تقسیم کرد:
الف- هدف اصلی: هدف اصلی این پژوهش، یافتن و بیرون کشیدن عناصر طلسم و افسون در میان حکایات هزار و یک شب، دسته بندی و پیدا کردن جایگاه آن در افسانه و ارتباط آن به عنوان یک جزء با دیگر اجزای داستان از جمله شخصیت ها و حوادث و در نتیجه تأثیر آن در کل ساختمان افسانه می باشد.
ب- هدف جنبی: بررسی گونه های طلسم و افسون و یافتن مشابه آنها در دنیای خارج از داستان، و یافتن ردپای فرهنگهای مختلفی است که بر بدنۀ اصلی آن ملحقاتی را، با توجه به ذوق و قریحه و باور و اعتقاد مردم عصر خود؛ افزوده اند.
1- 5 روش تحقیق:
این پایان نامه بیشتر ، عنوانی پژوهشی در زمینۀ بررسی نشانه شناسانۀ طلسم و افسون در داستانهای هزار و یک شب می باشد. با توجه به اینکه مستندات مربوط به این موضوع، بیشتر در میان کتابها و مقالات موجود در نشریات و سایتهای اینترنتی موجود است، لذا تحقیق در مورد آن بصورت کتابخانه ای انجام خواهد شد. حوزۀ تحقیق بیشتر پیرامون سه مبحث اصلی یعنی نشانه شناسی، طلسم و افسون در باورهای عامیانه و در افسانه ها و بررسی آنها در هزار و یک شب می باشد.
1- 6 برنامۀ زمان بندی در ارائۀ تحقیق:
1 - بررسی تحقیقات و پژوهش های انجام شده در باب نشانه شناسی ادبیات ایران، در حوزۀ قصه ها و افسانه های عامیانه؛ یک ماه.
2- بررسی مستندات مربوط به طلسم و جادو و جایگاه آن در میان فرهنگ و باور مردم، یک ماه.
3 - خواندن داستان های هزار و یک شب و بررسی عناصر طلسم و افسون در میان آنها، یک ماه.
4 - نگارش فصلهای پایان نامه با توجه به تحقیقات و جمع آوری اطلاعات و اثبات فرضیۀ ارائه شده، دو ماه.
1-7 دامنۀ تحقیق
دامنۀ تحقیق این رساله حدود بیست حکایت اصلی و فرعی را در بر گرفته و در انتخاب آنها سعی بر این بوده که نکات زیر مورد توجه قرار گیرد:
داستانها از بین حکایاتی انتخاب شود که بیشترین وجه طلسم و افسون را دارد.
فهرست پایان نامه بررسی طلسم و افسون در هزار و یک شب از باب نشانه شناسی
فهرست:
ندارد
منبع:
کتب:
احمدی؛ بابک ، ساختار هرمنوتیک ، چاپ سوم، تهران: انتشارات گام نو ، 1387
احمدی؛ بابک ، از نشانه های تصویری تا متن ، چاپ اول ، تهران: نشر مرکز ، 1371
ادیبی؛ حسین ، زمینۀ انسان شناسی ، چاپ اول ، تهران: انتشارات پیام ، 1353
افراسیابی؛بهرام ، هزار و یک شب ، چاپ اول ، تهران: انتشارات سخن ، 1387
ایروین؛ رابرت ، تحلیلی از هزار و یک شب ، فریدون بدره ای ، چاپ اول ، تهران: انتشارات فرزان روز ، 1383
آسابرگر؛ آرتور ، روایت در فرهنگ عامیانه، رسانه و زندگی روزمره ، محمد رضا لیروای ، چاپ اول ، تهران: انتشارات سروش ، 1380
آلام؛ کی یر، نشانه شناسی تئاتر و درام ، فرزان سجودی ، چاپ اول ، تهران: انتشارات قصه 1382
باستید؛ روژه ، دانش اساطیر ، جلال ستاری ، چاپ اول ، تهران: انتشارات توس ، 1370
بتلهایم؛ برونو ، افسون افسانه ها ، اختر شریعت زاده ، چاپ اول ، تهران: انتشارات هرمس ، 1381
بتلهایم؛ برونو ، افسانه های پریان از دیدگاه روانشناسی ، نسیم نکویی نایینی ، چاپ اول
اصفهان: انتشارات هنرهای زیبا ، 1387
پاکباز؛ روئین ، دایره المعارف هنر ، تهران: نشرفرهنگ معاصر ، 1379
پانوف؛ میشل- پرن؛ میشل ، فرهنگ مردم شناسی ، اصغر عسکری خانقاه ، چاپ اول ،
تهران: انتشارات ویس ، 1368
پراپ؛ ولادیمیر ، ریشههای تاریخی قصههای پریان ، فریدون بدرهای ، چاپ اول ، تهران:
انتشارات توس ، 1371
پراپ؛ ولادیمیر ، ریخت شناسی قصههای پریان ، فریدون بدرهای ، چاپ اول ، تهران:
انتشارات توس ، 1368
ترابی؛ علی اکبر ، تاریخ ادیان ، چاپ اول ، تهران: انتشارات اقبال ، 1341
تسوجی تبریزی؛ عبداللطیف ، هزار و یک شب ، چاپ دوم ، تهران: انتشارات هرمس 1386
تفلیسی؛ شیخ ابوالفضل ، تعبیر خواب محمد ابن سیرین و دانیال نبی ( ع ) ، چاپ دوم ،
تهران: انتشارات ساحل ، 1376
تناولی؛ پرویز ، طلسم-گرافیک سنتی ایران ، چاپ اول ، تهران: انتشارات بن گاه ، 1385
تهانوی؛ محمد علی کشاف ، الاصلاحات الفنون ، احمد حسن بسیج ، بیروت : انتشارات دار
الکتب العلمیه ، 1998
ثمینی؛ نغمه ، عشق و شعبده ، پژوهشی بر هزار و یک شب ، چاپ اول ، تهران: نشر مرکز ،
جعفریان؛ رسول ، قصه خوانان در تاریخ اسلام و ایران ، چاپ اول ، تهران: انتشارات دلیل
، 1378
چندلر؛ دانیل ، مبانی نشانه شناسی ، مهدی پارسا ، چاپ دوم ، تهران : انتشارات سوره مهر
، 1387
حکمت؛علی اصغر ، مقدمۀ هزار و یک شب ، چاپ اول ، تهران: انتشارات کلالۀ خاور ،
خدیش؛ پگاه ، ریخت شناسی افسانه های جادوئی ، چاپ اول ، تهران: انتشارات علمی
فرهنگی 1387
خراسانی؛ محبوبه ، در آمدی بر ریخت شناسی هزار و یک شب ، چاپ اول ، تهران :
انتشارات نظری ، 1387
خورشیدیان؛ اردشیر ، پاسخ به پرسشهای دینی زرتشتیان ، چاپ دوم ، تهران: انتشارات
داد؛ سیما ، فرهنگ اصطلاحات ادبی ، چاپ دوم ، تهران: انتشارات مروارید ، 1375
دلاشو؛ م.لوفلر ، زبان رمزی افسانه ها ، جلال ستاری ، چاپ اول ، تهران: انتشارات توس ،
دماوندی؛ مجتبی ، جادو در اقوام و بازتاب آن در ادب فارسی ، چاپ اول ، سمنان:
انتشارات دانشگاه سمنان ، 1388
ریپکا؛ یان ، تاریخ ادبیات ایران ، عیسی شهابی ، چاپ اول ، تهران: انتشارات علمی فرهنگی
ستاری؛ جلال ، افسون شهرزاد ، چاپ اول ، تهران: انتشارات توس ، 1368
ستاری؛ جلال ، نماد و نمایش ، چاپ اول ، تهران: انتشارات توس ، 1374
سجودی؛ فرزان ، نشانه شناسی و ادبیات ( مجموعه مقالات ) ، چاپ اول ، تهران:
انتشارات فرهنگ کاوش ، 1383 ( اردیبهشت )
سجودی؛ فرزان ، نشانه شناسی هنر ( مقالات هم اندیشی ) ، چاپ اول ، تهران: انتشارات
فرهنگستان هنر ، 1383 ( پاییز )
شایان مهر؛ علیرضا ، دایره المعارف علوم اجتماعی ( ج 1 ) ، چاپ اول ، تهران: انتشارات
کیهان 1377
شدل؛ آندره – کوکتو؛ ژان – میکل؛ آندره ، جهان هزار و یک شب ، جلال ستاری ، چاپ
دوم تهران: نشر مرکز ، 1388
شعیری؛ حمیدرضا ، مبانی نشانه شناسی نوین ، چاپ اول، تهران: انتشارات سمت، 1381
صفوی؛ کوروش ، از زبان شناسی به ادبیات ، چاپ دوم ، تهران: انتشارات سوره مهر ،
صفوی؛ کوروش ، در آمدی بر معنی شناسی ، چاپ اول ، تهران: انتشارات سوره مهر ،
ضمیران؛ محمد ، در آمدی بر نشانه شناسی هنر ، چاپ دوم ، تهران: انتشارات قصه ،
طالبی؛ فرحناز ، سحر و جادوگری ، چاپ اول ، اصفهان: انتشارات کیاراد ، 1388
عاملی؛ حمید ، هزار و یک شب ، چاپ اول ، تهران: انتشارات طرح آینده ، 1383
فاس؛ جاناتان. بی ، تاریخ جامع ادیان ، علی اصغر حکمت ، چاپ سیزدهم ، تهران: انتشارات
علمی فرهنگی ، 1382
فضایلی؛ سودابه ، فرهنگ نمادها ، چاپ اول ، تهران: نشرجیحون ، 1378
کلر؛ جاناتان ، در جستجوی نشانه ها ( نشانه شناسی، ادبیات ، واسازی) ، لیلا صادقی -
تینا امراللهی ، چاپ اول ، تهران: نشر علم ، 1388
کمبل؛ جوزف ، قدرت اسطوره ، عباس مخبر ، چاپ پنجم ، تهران: نشر مرکز ، 1388
کوپر؛ جی.سی ، فرهنگ نمادهای سنتی ، ملیحه کرباسیان ، چاپ دوم ، تهران: انتشارات
فرهاد 1379
گریگور؛ آرتور. اس ، دنیای ماوراء الطبیعه انسان اولیه ، پرویز نجفیان ، چاپ اول ، تهران
انتشارات مؤسسه مطبوعاتی عطایی ، 1362
گریگور؛ آرتور. اس ، اسرار طلسم و جادو ، پرویز نجفیان ، چاپ اول ، تهران: انتشارات
مؤسسه مطبوعاتی عطایی ، 1361
گلسرخی؛ ایرج ، تاریخ جادوگری ، چاپ اول ، تهران: نشر علمی ، 1377
گیندز؛ آنتونی ، جامعه شناسی ، منوچهر صبوری ، چاپ هشتم ، تهران: نشر نی ، 1381
مارزلف؛ اولریش ، طبقه بندی قصه های ایرانی ، کیکاووس جهانداری ، چاپ دوم ، تهران
انتشارات سروش ، 1376
محجوب؛ محمد جعفر ، ادبیات عامیانۀ ایران ، چاپ اول ، تهران: نشر چشمه ، 1382
مشکور؛ محمد جعفر ، خلاصه ادیان درتاریخ دین های بزرگ ، چاپ هشتم ، تهران:
انتشارات شرق ، 1380
معین؛ محمد ، فرهنگ فارسی ، چاپ چهاردهم ، تهران: انتشارات امیر کبیر ، 1378
مندنی پور؛ شهریار ، ارواح شهرزاد ، چاپ اول ، تهران: نشر ققنوس ، 1383
موسی پور؛ ابراهیم ، دوازده+یک(سیزده پژوهش دربارۀ طلسم تعویذ و جادو ) ، چاپ
اول تهران: انتشارات کتاب مرجع ، 1387
مهندس پور؛ فرهاد ، زنانگی و روایتگری در هزار و یک شب ، چاپ اول ، تهران:
نشر نی ، 1390
میر صادقی؛ جمال ، ادبیات داستانی ، چاپ سوم ، تهران: انتشارات سخن ، 1376
نرسیسیانس؛ امیلیا ، انسان، نشانه، فرهنگ ، چاپ اول ، تهران: انتشارات افکار ، 1387
هاینینگ؛ پیتر ، سیری در تاریخ جادوگری ، هایده تولایی ، چاپ اول ، تهران: نشر آتیه ،
هوانسیان؛ ریچارد جی – صباغ؛ جورج ، هزار و یک شب در ادبیات و جامعۀ اسلامی ،
فریدون بدره ای ، چاپ اول ، تهران: انتشارات هرمس ، 1390
هولزر؛ هانس ، حقایقی دربارۀ جادوگری ، مینا طباطبایی ، چاپ اول ، تهران: انتشارات
ابن سینا 1351
هوهنه گر؛ آلفرد ، نمادها و نشانه ها ، علی صلح جو ، چاپ اول ، تهران: انتشارات فرهنگ
اسلامی ، 1383
یاحقی؛ محمد جعفر ، فرهنگ اساطیر و انتشارات داستانی درادبیات فارسی ، چاپ اول،
تهران انتشارات سروش ، 1379
پایان نامه ها:
بحرینی فر؛ سالومه ، نشانه شناسی در ادبیات معاصر ایران ( داستان کوتاه بین دهۀ 30
- 20 ه.ش ) ، کارشناسی ارشد ، پژوهش هنر ، دانشگاه آزاد اسلامی، دانشکدۀ هنر و معماری
تهران، 1384
تاج مهر؛ نجمه ، مردم شناسی فرهنگ اعتقاد به جادو و جادوگری بین سه قوم ساکن
خوزستان ، کارشناسی ارشد ، علوم اجتماعی، گرایش مردم شناسی ، دانشگاه آزاد اسلامی، دانشکدۀ روانشناسی و علوم اجتماعی ، تهران ، 1386
جلالی مقدم؛ سعید ، نشانه شناسی و کاربرد آن در تحلیل درام ، کارشناسی ارشد ،
نمایش، گرایش کارگردانی ، دانشگاه آزاد اسلامی، دانشکدۀ هنر و معماری ، تهران، 1384
خزانه داری؛ شهلا ، بررسی نماد و نشانه شناسی در تصویر سازی مذهبی ایران از عهد
مانویان تا شروع انقلاب اسلامی ، کارشناسی ارشد ، ارتباط تصویری ، گرایش تصویرسازی
دانشگاه آزاد اسلامی ، دانشکدۀ هنر و معماری ، تهران ، 1385
سلیمیان؛ سهیل ، بررسی مردم شناختی جادو در کتاب هزار و یک شب ، کارشناسی
علی پور سعدانی؛ رضا ، شئ باوری در میان مردم خوزستان « نگاهی به فتیش و
حضورآن در نقاشی و ادبیات » ، کارشناسی ارشد ، نقاشی ، دانشگاه آزاد اسلامی، دانشکدۀ هنر و معماری ، تهران ، 1386
گلزاری؛ پیمان ، نشانه شناسی در نمایشهای ایرانی ، کارشناسی ارشد ، نمایش ، گرایش
کارگردانی ، دانشگاه آزاد اسلامی ، دانشکدۀ هنر و معماری ، تهران ، 1385
مقدس؛ بهرام ، فرهنگ توصیفی اصطلاحات نشانه شناسی ، کارشناسی ارشد ،
زبانشناسی ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، 1385
مقالات:
بهارلو؛ محمد-مارزلوف؛ اولریش ، هزار و یک شب ایرانی در غربت ، کتاب ماه هنر ، آذر و
دی 82-1381
پوریا مهر؛ الهام ، تأثیرهزارویک شب برهنروادبیات جهان ، فصلنامه هنر ، سال بیست
وسوم ، شماره 61 ، تهران ، 1383
جعفری قنواتی؛ محمد ، هزار و یک شب و ادبیات شفاهی ، کتاب ماه هنر ، آذر و
دشتگل؛ هلنا شین ، نسخۀ خطی و مصور هزار و یک شب- بازماندۀ دربار عهد ناصری
کتاب ماه هنر ، فروردین و اردیبهشت 1384
دمشناس؛ ابراهیم ، قصه اندیشی ایرانی در هزار و یک شب: تحلیلی بر فصل آغازین
هزار و یک شب ، کتاب ماه هنر ، آذر و دی 82-1381
رجبی؛ زهرا - غلامحسین زاده؛ غلامحسین ، طاهری، قدرت اله ، بررسی رابطه زمان و
تعلیق در روایت "پادشاه و کنیزک" ، فصلنامه علم ی پژوهشی(پژوهش زبان و ادبیات فارسی » ، شماره دوازدهم ، 1388
ساجدی؛ طهمورث ، هزار و یک شب در اروپا ( بررسی و تحقیق دربارۀ مترجمان، مفاهیم اجتماعی و تأثیرات آن ، نامۀ فرهنگستان ، دورۀ سوم ، پاییز 1387
ستاری؛ جلال ، مقدمه ای برهزارویک شب ، فرهنگ ومردم ، دوره ، 8 شماره 89 – 85 ،
تهران ، آبان – اسفند 1348
سجودی؛ فرزان ، در آمدی بر نشانه شناسی ، فصلنامۀ فارابی ، شمارۀ 30 ، تهران ، پاییز
عبادیان؛ محمود ، هزار و یک شب بر مبنای منابع چکی و روسی ، فصلنامۀ هنر ، سال
بیست و سوم شمارۀ 61 ، تهران ، 1383
عطارد؛ آزیتا ، هزار و یک شب، هزار و یک راز ، فصلنامۀ هنر ، 1361
فضایی؛ یوسف ، گونه های سحروجادوی اولیه درمیان بشرابتدایی ، چیستا ، سال هشتم
شماره 2 ، 1379
فلچر؛ سوزان ، آنچه شهرزاد به من آموخت ، حسین ابراهیمی ، 19 ، زمستان ١٣٧٨
کامیابی مسک؛ احمد ، هزار و یک شب در فرانسه ، فصلنامۀ هنر ، سال بیست و سوم
شمارۀ 61 ، تهران ، 1383
محمدی؛ محمد ، تخیل در افسانه ها و اسطوره های ایرانی ، کتاب ماه هنر ، مرداد و
شهریور 1381
مرادی روقچاهی؛ عنایت الله ، افسون زدایی از واژگان، ویژگی اتیمولوژیک یا کارکرد
پراگماتیک زبان؟ ، کتاب ماه هنر ، تهران ، مرداد و شهریور 1384
نایتانی؛ سادانا ، معلم و شاگرد: ساختار و مفهوم هزار و یک شب و کلیله و دمنه ،
حمید قربانی ، کتاب ماه هنر ، آذر و دی 82-1381
نشریات:
جهانگیرزاده بیگدیلو؛ رامین ، فولکلور در ادبیات ایران ، اعتماد ، 19 ، 12/12/1381
سماواتی؛ فریدون ، اسطوره ، افسانه و رویا ، اعتماد ، 20/07/1383
اندیشه؛ علی ، تاریخ و اسطوره ، همشهری ، 19 ، 06/12/1379
سایتهای اینترنتی:
http://www.bashgah.net/fa/category/show / نشانه شناسی / ۱۳۹۰ اردیبهشت
http://www.kanoonweb.com/index.php /نشانه شناسی و نقد ادبی / شهریور ۱۳۸۸
http://.mojarradat.epage.ir/fa/module.content_Page.27.html / جادو /
http://fa.wikipedia.org/wik / جادو / ۲۱ مارس ۲۰۱۱
http://www.hazaranetwork.com/forum/topic /گذری بر فرهنگ شفاهی هزاره ها / 12/1/2010
http://myth.tarikhema.ir/article-413 / منشأ پیدایش جادو و جادوگری / مهر 1388
http://www.iran4me.com/Mazhabi /) متافیزیک و طلسم( منابع حدیث/ فروردین 1390
http://www.andysheh.net/index / سحر، جادو، طلسم و جن زدگی چیست ؟ / فروردین 1390
http://fa.wikipedia.org/w/index / طِلِسم / ۱۸ آوریل ۲۰۱۱
- http://baloonyfish.blogfa.com/post / نماد های جادو و ستاره شناسی /
- http://www.siterooz.com/jalebha /بهترین راه برای شکستن طلسم جادویی /فروردین ۱۳۹۰
- http://www.dehkade-ma.com/showthread / افسانه ها / 28-07-2009
- http://vb1.siteirani.com/sendmessage.phps / افسانه ها و اسطوره های باستان / 12/9/2008
- http://www.khabaronline.ir/news / پری" در تاریخ و فرهنگ ایران" / آذر 1389
- http://www.-iran-eng0com / روانشناسی رنگها و قرآن کریم