پایان نامه بررسی فرهنگ عامه منطقه دشتاب

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد M.A

گرایش:ادبیات و زبان فارسی

چکیده

فرهنگ وادبیات عامه میراث ماندگارگذشتگان ماست که امروز نسل جوان ونوجوان کشور بایستی در ابعاد گوناگون آن را شناسایی وحفظ کنند. فرهنگ وادبیات عامه ایران به دلیل نقش آفرینی ادب دوستان وفارسی زبانان شیرین ودلپسند است

اینجانب به پیشنهاد استاد فرزانه ام جناب دکترهوشمنداسفندیارپور براین شدم تا آثار فرهنگی وادبی منطقه دشتاب را که موطن اصلی من است با راهنماییهای ایشان جمع آوری نموده وبه زادگاه خودم خدمتی نمایم.

 یکی از ویژگی های حرکت علمی وپژوهشی من در این برنامه آشنایی با فرهنگ وادبیات مردم منطقه بود زیرا موجب گردید تا در تمام آبادی ها وسکونت گاههای منطقه حضور پیدا کنم وشاهد برگزاری مراسم محلی باشم این امر موجب آگاهی من از آداب ورسوم-ویژگی های فرهنگی وادبی،اقتصادی، اجتماعی، دینی وفرهنگی مردم شد واز بسیاری رخدادها واتفاقات وبرنامه های عمومی آگاهی یافتم وهمین آگاهی برای پرداختن به موضوع تحقیق وشناسایی افرادوموضوعات فرهنگی مرا یاری کرد. از معایب حرکت پژوهشی وعلمی من نیز شتاب زدگی برای رسیدن به زمان دفاع پایان نامه،محدودیت زمانی توام با حجم شدید فعالیت های کاری بود که عقیده دارم کار انجام شده همه قابلیت های فرهنگی وادبیات عامه منطقه را پوشش نداده است پژوهش حاضر مشتمل بر پنج فصل می باشدکه فصل اول آن (کلیات تحقیق)، فصل دوم (مروری برادبیات تحقیق)،( فصل سوم روش تحقیق(روش میدانی))، فصل چهارم(یافته های تحقیق) ،   فصل پنجم(نتیجه گیری)،

درپایان پس از سپاس بی کران الهی از تمام کسانی که برای تدوین این مجموعه مرا یاری کرده اند تقدیر وتشکر می نمایم وامیدوارم ضعف نگارشی وکاستی های علمی اینجانب را با اندیشه خردمندانه خویش مورد بخشش قرار داده وبرای اصلاح آن درآینده همراهی فرمایند.

واژگان کلیدی:ادبیات عامه،دشتاب،لالایی ها  

از بام تیره وهوس آلودسده بیستم به گذشته ، جهان را پهنه دگرگونی های بی شمار نشان میدهد؛دگرگونیهایی که گاه نابودی و نامرادی ، وزمانی ، امید و کامروایی به ارمغان آورده وپرونده زندگی انسان را از لحظه های زشت و زیبا آکنده است. بررسی فراز ونشیب های تاریخ،بشررابدین حقیقت رهنمون میکند که پدیده های خوب و بد جوامع انسانی ، چیزی جز بازتاب فرهنگها نیست. به عبارت دیگر،فرهنگ،خاستگاه همه پیشرفتها،نوآوریها یا همه عقب ماندگی ها به شمارمی آید.فرهنگ و ادبیات عامه میراث ماندگار گذشتگان ماست که امروز نسل جوان ونوجوان کشور بایستی در ابعاد گوناگون آن را شناسایی و حفظ نمایند .با توجه به این که شناخت آداب و رسوم وباورهای عامیانه هر روستا نشان از هویت فرهنگی آن روستا می باشد . روستای دشتاب از قدمت فرهنگی بسیار طولانی برخوردار می باشد. و هنوز در این روستا شاهد آن هستیم که ارزشها وباورها توسط پدران و گذشتگان نسل به نسل انتقال یافته و با توجه به مدرن شدن جامعه امروزی هنوز شاهد برجای ماندن بسیاری از اداب رسوم واصلاحات گذشته در میان نسل جوان هستیم  ما در این پژوهش سعی داریم . با بررسی وشناخت اصلاحات و اداب و رسوم منطقه دشتاب به نوعی انتقال دهنده این ارزشها و باورها به نسل جدید باشیم زیرا لازم است فرهنگ عامیانه هر منطقه حفظ شود . چرا که به عنوان شناسنامه آن منطقه محسوب می گردد.این پژوهش به  بررسی فرهنگ و آداب ورسوم منطقه دشتاب می پردازد.

بیان مسأله

از آنجا که شناخت و هویت یک قوم ریشه در فرهنگ، آداب ورسوم وسنن مختلف آن قوم دارد برای شناسایی ومعرفی هر گروه می بایست به سراغ فرهنگ آن گروه رفت. به گواهی وشهادت شیوه زندگی وپیروی کردن انسان از طبیعت و وضعیت اقلیمی و آب وهوایی وتحمل سختیها و خشونت های طبیعت ودر عین حال دسترسی به منابع طبیعی واقلیمی یکی از شیوه های متداول زندگی اجتماعی انسان در نقاط مختلف جهان از جمله کشور ایران می باشد. انسان قبل از اینکه سکونتگاه مناسبی برای ادامه حیات خویش بر گزیند به حرکت در اقصی نقاط زمین پرداخته تا بهتربتواند نیازهای مختلف خود را برآورده سازد. وبا پیشرفت های علمی وصنعتی ودر نتیجه چیرگی انسان بر طبیعت کم کم در یک نقطه مناسب به زندگی یکجانشینی پرداخته  وتلاش می کنند تغییرات لازم را درطبیعت به نفع خویش برای برآورده شدن نیازهای خود ایجاد نماید وبه این ترتیب روستاها وشهرها ومراکز مختلف اجتماعی پدید آمده وگسترش میابند.در استان کرمان به دلیل پهناوری استان واقلیم آب وهوایی متفاوت، مردم زیادی در روستاها زندگی می کنند که متأسفانه تا به حال کمتر مورد مطالعه وشناخت قرار گرفته اند، از جمله این روستاها روستای دشتاب است ابادی های زیادی دارد که در این زمینه تاکنون هیچ گونه تحقیقی انجام نگرفته است.

شناخت، مطالعه و بررسی قصه‌ها، افسانه‌ها و باورهای عامیانه مبحث بسیار مهمی برای جامعه شناسان و مردم شناسان به حساب می‌آید زیرا بسیاری از روحیات و رفتارها و هنجارهای جوامع امروزی ریشه در باورها و اعتقاداتی دارند که در طول زمان تاریخی شکل گرفته‌اند. بنابراین تعمق در باورها و سنن و آنچه که امروزه از سوی جامعه شناسان فرهنگ عامیانه با فولکور نامیده می‌شود، ما را به منشأ بسیاری از هنجارها و نابهنجاری اجتماعی رهنمون می‌شوند. شناسایی باورها و عقاید و رفتارهای اجتماعی مردمانی که در گذشته می‌زیستند و نسل به نسل، سینه به سینه از اعماق تاریخ آنها را به نسل‌های امروزی انتقال داده‌اند نه تنها ضروری است بلکه یکی از محورهای مهم علومی مانند جامعه شناسی، مردم شناسی و تاریخ محسوب می‌شود.شاید باورها و عقاید عامیانه در نگاه اول به نظر ما که امروزه در عصر تعقل و الکترونیک و سرعت در اطلاع رسانی بسر می‌بریم، خیال پردازی و دور از واقعیت جلوه کند. اما از نظر اندیشمندان و پژوهشگران علوم اجتماعی و مردم شناسان پیدایش آنها براساس بینش و فلسفه خاصی صورت گرفته و بیانگر نگرش انسان‌های ابتدایی به جهان هستی بوده و در زمان خود عقلانی تلقی می‌گردیده است.

باورهای عامیانه اعم از واقعیات، خرافات، مراسم، قصه‌ها، متل‌ها و هر آنچه که در این مقوله می‌گنجد و از این جهت که مورخین و باستان شناسان نتوانسته‌اند بیان کنند و برای پژوهشگران تبیین می‌نمایند، حائز اهمیت و مورد توجه‌اند. به همین دلیل محققین از زوایای مختلف به فرهنگ عامیانه می‌نگرند و به تجزیه و تحلیل آنها می‌پردازند. مقوله‌ای را که تحت عنوان فرهنگ عامه یا فولکور می‌شناسیم می‌توانیم دسته‌بندی نموده و آنها را به خرافات و اوهام تجربیات شخصی و جمعی تخیلات و آرمان‌گرایی‌ها باورهای منطبق با واقعیات تقسیم کنیم.

بعضی می‌پندارند که منظور از فرهنگ عامیانه مطالبی است که امروزه آنها را تحت عنوان خرافات و موهومات می‌شناسیم، اما حقیقت این است که بخش‌های زیادی از مبحث فولکور با واقعیت‌های زندگی فردی و اجتماعی انسان‌ها و تجربیات آنان و شیوه‌های برخورد با معضلات و مشکلات زندگی و کشف راهکارهای متناسب با آنها می‌باشد و در زمان خود از عقلانیت برخوردار بوده و علیرغم اینکه امروزه بوی کهنگی می‌دهند و به نظر غیرقابل قبول و فاقد جاذبه‌اند، اما باید بپذیریم که همه آنها مواریث تاریخی نیاکان ما بوده و پاره‌هایی از هویت ملی ما را تشکیل داده‌اند. چنانکه در جنبه‌های مختلف زندگی اجتماعی و ملی ما تأثیرات مثبت یا منفی بطور محسوس یا نامحسوس بجای گذاشته‌اند و موجب تمایز مردم ما از سایر کشورها گردیده است.در این  پژوهش از مطالب مربوط به فرهنگ و تاریخ  گذشتگان لازم دیدیم که بخشی از باورهای عامیانه مردم  دشتاب در زمینه‌های آداب و رسوم، خرافات، دانش بومی، جشن‌ها و سوگواری‌ها، امثال و حکم و ادبیات بکار گرفته شده در موارد مختلف معیشت را به نگارش درآورده و بشناسانیم و البته قصد و هدف ما ارزش‌گذاری و قضاوت در خوب و بد بودن و یا صحت و سقم و یا بعبارتی تجزیه و تحلیل علمی آنها نیست . بلکه تصویری از گذشته به جوانان امروز می باشد.( برگرفته از کتاب نگین کرمان، ولی الله نگینی،ص.34).یکی از ابزارهای تاثیر­گذار در این راستا؛ انجام مطالعات هدفمند میدانی می­باشد، که این پژوهش سعی دارد به دلیل محدودیت پژوهشی در حد توان به معرفی روستای دشتاب پرداخته شود. امید است، نتایج آن در راستای برنامه ریزی مدیران و مسئولین مرتبط با حوزه فرهنگ عامیانه قرار گیرد.

ضرورت واهمیت مسأله

علاقه به فرهنگ عامه در فرهنگ ستان از زمانی پیدا شدکه متفکران آن دیار دریافتند ، فرهنگ و تمدن یک قوم فقط همین معلومات عقلانی ، آگاهیهای طبیعی وریاضی وحقوقی که درمدارس تدریس میشود نیست. در زبان وادبیات فارسی از روزگار ان کهن معتقدات ورسوم ،اداب وسنن عوام وافسانه های عوام انهای که در داستانهای تاریخی ، حماسی وملی زاده شده ودرکتب نثرونظم فارسی آن هم به حد وفور،دیده میشود.

آثاری که از هزاران سال پیش باقیمانده ، مشحون ومزین است به مواد مختلف دانش عوام . بطریقی که چون در شاهنامه فردوسی ، تاریخ بلعمی ، ویس ورامین فخرالدین گرگانی ، تاریخ بیهقی وبویژه درآثارخاقانی ، حافظ ، سعدی ، مولوی وعبید ذاکانی دقت کنیم ، تاثیرآداب و سنت ­ ها وضرب المثلها را به روشنی باز می یابیم  .بررسی این مسئله هم از جهت ابعاد مختلف برای دست اندر کاران مقید است و هم از جهت افزایش و توسعه دانش نظری جامعه شناختی پیرامون، برای بالا بردن  و افزایش فرهنگ عامیانه حائز اهمیت می باشد. از سوی دیگر افراد به خصوص جوانان  نیز به صورت منفرد می توانند از حاصل این تحقیق بهره مند شوند و بنابراین کاربرد آن در سطح فردی نیز حائز اهمیت است. نتایج این تحقیق برای استفاده سازمان میراث فرهنگی و گردشگری جهت برنامه ریزی های کلان برای پابرجا ماندن فرهنگ عامیانه و انتقال باورها و ارزشها به نسل آینده مورد استفاده قرار می­گیرد. با توجه به عدم انجام تحقیقی تحت این عنوان در استان  کرمان، ضرورت انجام تحقیق را دو چندان می کند.