پایان نامه مقایسه میزان رضایت زناشویی و امیدواری در بین مادران کودکان عادی و استثنایی در شهر کرمانشاه در سال 1393

چکیده

رضایت زناشویی، حاصل خشنودی و سازگاری زن و شوهر در ابعاد مختلف زندگی مشترک است و استحکام بنیان خانواده و سلامت والدین را تضمین می کند. رضایت زناشویی والدین در حفظ تعادل زندگی و جو عاطفی خانواده نقش حیاتی دارد و عامل مؤثری برای مقابله با فشارهای روانی و داشتن عملکرد مناسب در زندگی است. در زندگی خانوادگی، گاهی کودکان اسباب رنجش، بی حوصلگی، ناسازگاری و نارضایتی والدین و زمانی پیام آور رضایمت مندی و مایه امید والدین به زندگی می باشند. حضور فرزندان به سبب مسایلی که به همراه دارد ممکن است موجب تعمیق روابط زوجین یا کاهش رضایت یا عدم رضایت زناشویی گردد.

روش تحقیق در این پژوهش از نوع روش پیمایشی با استفاده از پرسشنامه بوده و جزء تحقیقات کاربردی محسوب می گردد . نمونه آماری این پژوهش برابر 200 نفر از مادران دارای کودک عادی و استثنایی ساکن در منطقه 5 شهرداری شهر کرمانشاه بوده که در این پژوهش به سؤالات پرسشنامه پاسخ داده اند.

یافته های این پژوهش نشان می دهند که : میزان امیدواری در بین مادران دارای کودک عادی و مادران دارای کودک استثنایی، دارای تفاوت معناداری می باشد. مادران دارای کودک عادی دارای میانگین امیدواری بیشتری نسبت به مادران دارای کودک استثنایی بوده اند و دارای تفاوت میانگینی برابر با 6.69 نمره هستند که این میزان از لحاظ آماری یک تفاوت معنادار گزارش شده است. میزان رضایت از زناشویی در بین مادران دارای کودک عادی و مادران دارای کودک استثنایی، دارای تفاوت معناداری می باشد. مادران دارای کودک عادی دارای میانگین امیداوری بیشتری نسبت به مادران دارای کودک استثنایی بوده اند و دارای تفاوت میانگینی برابر با 27.21  نمره هستند که این میزان ازلحاظ آماری یک تفاوت معنادار گزارش شده است.

خانواده را موسسه یا نهاد اجتماعی معرفی کرده اند که ناشی از پیوند زناشویی زن و مرد است. ازجمله مظاهر زندگی اجتماعی انسان، وجود تعامل های سالم وسازنده میان انسان ها و برقرار بودن عشق به همنوع و ابراز صمیمیت و همدلی به یکدیگر است. خانواده محل ارضای نیازهای مختلف جسمانی و عقلانی و عاطفی است و داشتن آگاهی از نیازهای زیستی وروانی و شناخت چگونگی ارضاء آنها و تجهیز شدن به تکنیک های شناخت تمایلات زیستی و روانی ضرورتی انکارناپذیر می باشد. رضایت یک فرد از زندگی زناشویی به منزله رضایت وی از خانواده محسوب می شود ورضایت از خانواده به مفهوم رضایت از زندگی بوده و در نتیجه تسهیل در امر رشد و تعالی و پیشرفت مادی و معنوی جامعه خواهد شد(عدالتی و ردزوان ،1389).

رضایت زناشویی[1]ارزیابی کلی از وضعیت رابطه زناشویی یا رابطه عاشقانه کنونی فرد است. رضایت زناشویی می تواند انعکاسی از میزان شادی افراد از روابط زناشویی و یا ترکیبی از خشنود بودن بواسطه بسیاری از عوامل مختص رابطه زناشویی باشد. می توان رضایت زناشویی را بعنوان یک موقعیت روان شناختی در نظر گرفت که خود به خود به وجود نمی آید، بلکه مستلزم تلاش هر دو زوج است. بویژه در سال های اولیه، رضایت زناشویی بسیار بی ثبات است و روابط در معرض بیشترین خطر قرار  دارند )احمدی، نبی پور،کیمیایی وافضلی،1389).

سلامت روانشناختی خانواده به عنوان کوچک ترین واحد اجتماعی وابسته به سلامت تک تک اعضایِ خانواده میباشد. والدین به عنوان محور خانواده، کارکردها و مسئولیت ها ی مختلف و متنوعی را در رابطه با فرزندان بر عهده دارند. تولد فرزندان سالم (از نظر جسمی و روانی) زمینۀ لازم تحقق این مسئولیت را فراهم میکند . به طور کلی، تولد فرزند واکنشهای مختلفی را از سوی والدین، به خصوص زمانی که کودک با معلولیت متولدمیشود، به وجود میآورد(کاکابرایی وارجمندنیاوافروز،1391).

رضایت زناشویی به طور موثر خانواده و جسم و روان و رفاه اعضای خانواده را تحت تاثیر قرار می دهد و یک ارتباط مستقیم با اعمال و واکنش های کودک دارد . حضور استرس و روابط زناشویی بد پدر و مادر می تواند سلامت روانی کودک را نیز به خطر بیندازد ( رجبی و همکاران ،1391).

داشتن کودکان کم توان ذهنی می تواند مسایل گوناگونی را برای اعضا خانواده به همراه داشته باشد . مسایلی چون هزینه های اقتصادی سنگین ، محدودیت در روابط اجتماعی ، تحمل سرزنش ها و تحقیر های دیگران ، بروز مشکلات زناشویی ، بروز مشکلات در خواهران و برادران و نظایر آن . در بسیاری از موارد کودکان کم توان ذهنی بیشتر وقت خود یا تمام آن را د رخانه و در تعامل با اعضای خانواده به سر میبرند و در نتیجه این گونه کودکان احتمال عملکرد نادرست خانواده و نارضایتی والدین را افزایش می دهند ( به پژوه و رمضانی ،1384).

وجود کودک استثنایی در یک خانواده اغلب آسیب های جبران ناپذیری را بر خانواده وارد میکند. میزان آسیب پذیری خانواده در مقابل این ضایعه گاه به حدی است که وضعیت سلامت روانی خانواده دچار آسیب شدیدی میشود. به طوری که به محض آگاهی والدین از معلولیت فرزند خود، تمام آرزوها و امیدها به یأس مبدل میگردد ومشکلات والدین شروع میشود(برجیس و همکاران ،1392).یکی از این مشکلات ممکن است عدم رضایت زناشویی باشد که در پژوهش حاضر مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت .

بیان مسئله:

رضایت زناشویی ، حاصل خشنودی و سازگاری زن و شوهر در ابعاد مختلف زندگی مشترک است و استحکام بنیان خانواده و سلامت والدین را تضمین می کند .رضایت زناشویی والدین در حفظ تعادل زندگی و جو عاطفی خانواده نقش حیاتی دارد و عامل موثری برای مقابله با فشارهای روانی و داشتن عملکرد مناسب در زندگی است . در زندگی خانوادگی ، گاهی کودکان اسباب رنجش ، بی حوصلگی ، ناسازگاری و نارضایتی والدین و زمانی پیام آور رضایت مندی و مایه ی امید والدین به زندگی می باشند . حضور فرزندان به سبب مسایلی که به همراه دارد ممکن است موجب تعمیق روابط زوجین یا کاهش رضایت یا عدم رضایت زناشویی گردد .تا پایان نیمه اول قرن بیستم از تاثیر فرزندان بر رضایت یا عدم رضایت زناشویی صحبتی نبود . اما امروزه با تاکید بر نقش فرزندان در زندگی ، آنها را عاملی در بروز نارضایتی و اختلاف های زناشویی به شمار می آورند، چرا که با تولد فرزند تغییراتی در کارکرد خانواده ایجاد می شود (به پژوه و رمضانی ، 1384).

خانواده یک نظام اجتماعی است که بهم ریختگی در هر عضو و عنصر آن کل سیستم آن را به هم خواهد ریخت .تولد یک کودک استثنایی موجب شوک عاطفی در پدر و مادر او خواهد شد.میزان شوک وارد شده بر پدر و مادر آنقدر شدید و قوی است که گاهی اوقات در مقایسه با غم و اندوه حاصل از مرگ یک کودک خردسال و سالم قرار می گیرد . روابط زناشویی و سیستم های ارتباطی در چنین خانواده هایی تغییر خواهد کرد ( جنابادی ،1393).

یکی از متغییر هایی که می تواند به شکل منفی تحت تاثیر کودکان با ناتوانی قرار گیرد ، رضایت زناشویی است . برقراری ارتباط مؤثر با طرف مقابل، عدم عصبانیت، حفظ استقلال فردی زن و مرد ضمن مشارکت با هم، ارزش قائل شدن به خواسته ها و علایق همسر، همراهی و همدلی، داشتن اهداف و آرمان مشترک، قبول سختی ها و آمادگی برای مواجهه با مشکلات زندگی و کنار هم بودن در روزهای خوشی و سختی و تأکید و توجه بر نکات مثبت شخصیت همسر، ابراز دوستی و اهمیت دادن به یکدیگر را از عوامل در استمرار زندگی مشترک و رضایت زن و مرد دانسته اند. ارتباط صحیح کلامی و غیرکلامی اساس یک زندگی زناشویی موفق است. زن و مردی که از داشتن، یک ارتباط صحیح با یکدیگر و دیگر افراد خانواده محروم هستند، دارای نشانه های رفتاری ویژه ای می باشند که از جمله آن ها می توان به موارد زیر اشاره کرد: یاس، نومیدی و درماندگی زن یا شوهر، وجود تعارض بین زن و شوهر، داشتن انواع مشکلات در زمینه های مالی، جنسی، رفتاری، نرخ پایین تقویت یکدیگر، نبود رضایت و خشنودی از زندگی زناشویی شکایت و انتقاد از یکدیگر و غیره که سرانجام سلامت روانی افرادخانواده را مورد تهدید قرار می دهد(میکائیلی و همکاران ،1391).

تحقیقات مختلفی به تأثیر وجود کودک معلول و ناتوان بر رضایت از زندگی والدین پی برده اند. نتایج تحقیقات(ولفنزیرگر،2001،تانیلا و کوکانون و ژارویلین 2005،ملا باشی،1382،و معتمدین و همکاران،1387) نشان می دهد تفاوت معنی داری بین رضایت زناشویی والدین کودکان معلول، عقب مانده ذهنی و عادی وجود دارد و کودک معلول بر رضایت زناشویی و ؛ سازگاری والدین اثر می گذارد. تحقیقات متعدد(رودریا، مورگان و کافکن،2002،روش،2005،ملک پور،1375،احمدنیا،1380،و حسینی و رضازاده،1381) تأثیر وجود کودک معلول و کم توان ذهنی را بر میزان ابراز وجود در رضایت از زندگی والدین این کودکان، گزارش کرده اند.

امید به زندگی به نحوه تفکر و احساس و عمل ما مربوط می شود . وقتی از امیدواری خوبی برخوردار باشید، انتظار بهترین چیزها را در زندگی دارید و نیز برای رویارویی با هر حادثه ای آمادگی دارید . به طور کلی، مردمی که امیدواری خوبی دارند نگرش مثبت دارند و آماده برخورد با مشکلات زندگی اند . در مورد خود و دیگران احساس خوبی دارند، در محیط کار و فعالیتشان و در روابطشان مسئولیت پذیرند.   اسنایدر -بنیان گذار نظریه امید و درمان مبتنی بر آن- امید را به عنوان سازه ای شامل دو مفهوم این گونه تعریف می کند "توانایی طراحی گذرگاههایی به سوی اهداف مطلوب به رغم موانع موجود و کارگزار یا عامل  انگیزش لازم برای استفاده از این گذرگاهها". امیددرمانی از نظریه امید اشنایدر و اندیشه های برگرفته شده از درمان شناختی –رفتاری، درمان راه حل مدار و درمان داستانی یا روایتی مشتق می شود. (بیجاری و همکاران، 1388).

محققان بر این باورند که گرچه پدر و مادر ممکن است ، با کودکان عادی نیز تحت فشار قرار گیرند ولی این مشکلات در مقابل یک کودک استثنایی اغلب به سطوح بالایی از فشار در پدر و مادر منجر می گردد که می تواند در آسیب روانی و رضایت زناشویی موثر باشد0 (رجبی و همکاران،2012). همچنین رضایت زناشویی میتواند سهم زیادی در یک مادر خوب بودن  برای کودک را داشته باشد (چانگ و چوی ، 2014).

با توجه با آنچه گفته شد در پژوهش حاضر به مقایسه رضایت زناشویی و امیدواری در بین مادران کودکان عادی و استثنایی پرداخته خواهد شد .    

اهداف :

اهداف اصلی :

هدف پژوهش حاضر مقایسه میزان رضایت زناشویی و امیدواری در بین مادران کودکان عادی و استثنایی در شهر کرمانشاه در سال 1393 است.

هدف فرعی :

1- تعیین تفاوت میزان رضایت زناشویی در بین مادران کودکان عادی و استثنایی

2- تعیین تفاوت میزان امیدواری در بین مادران و کودکان عادی و استثنایی

فرضیه های تحقیق:

1-میزان رضایت زناشویی در بین مادران کودکان عادی و استثنایی متفاوت می باشد.

2-میزان امیدواری در بین مادران کودکان عادی و استثنایی متفاوت می باشد.

تعریف نظری:

رضایت زناشویی:

احساسات عینی از خشنودی، رضایت و لذت تجربه شدن توسط زن و شوهر موقعی که همه جنبه های ازدواجشان را در نظر بگیرند(سلیمانیان، 1373 )

تعریف عملیاتی:

نمره ای که آزمودنی از پرسشنامه رضایت زناشویی انریچ بدست آورده است.

رضایت زناشویی:

توافق زن و شوهر در مورد اموری که ممکن است مسایل حادی به بار آورد، علایق و فعالیت مشترک، ابزار علنی مکررو اعتماد متقابل، شکوه و شکایت اندک از احساس تنهایی و مانند اینها(راسن و همکاران، 2004 )

 امیدواری:

پل زدن ذهنی، به سوی اهدافی است که اکنون در رویا داشته و در آینده بدان خواهیم رسید (رابینسون، 1983 ).

تعریف عملیاتی:

تعریف عملیاتی این متغیر عبارت است از نمره ای که هر فرد از پرسشنامه امیدواری (شاید) بدست می آورد می باشد.

تعریف نظری:

کودک استثنایی:

آنچه که ما اصطلاحاً «کودک استثنایی» می گوییم غالباً بدین معناست که کودک از نظر هوشی و جسمی و روانی و اجتماعی به میزان قابل توجهی نسبت به دیگر همسالان خود متفاوت می باشد که نمی تواند به نحو مطلوبی حداکثر استفاده را از برنامه های آموزش و پرورش عادی ببرد و ناگریز نیازمند به توجه خاص و آموزش و خدمات فوق العاده ای می باشد

[1] Marital satifaction