پایان نامه چیستی و چرایی نفی خواطر در عرفان اسلامی

خلاصه پایان نامه چیستی و چرایی نفی خواطر در عرفان اسلامی

پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته تصوف و عرفان اسلامی

چکیده

نفی خواطر به معنای زدودن و تخلیه ذهن و دل از هرگونه واردات، اندیشهها و
صورتهاست که به منظور آماده سازی درون سالک برای حضور حق و تابش انوار تجلیّات الهی بر قلب او صورت میگیرد. با این توضیح، نفی خواطر از آموزههای بنیادین در سلوک عرفانی است و سالک ملزم است از آغاز سیر خویش تا انتها - که فنای فیالله است - به آن اهتمام ورزد و به تبع عبور از مراحل متعدد سلوک، متناسب با آن مراتب و مراحل، نفی خواطر را مورد توجه قرار دهد. این تحقیق بر آن است تا کیفیت و ضرورت نفی خواطر را در سلوک عرفان اسلامی بررسی کند و علاوه بر ارائه روشهای تحقق آن، ضمن بیان اجمالی ارتباط نفی خواطر با سایر عناصر سلوکی، ثمرات و نتایجی را که نفی خواطر در مسیر رسیدن به مقصود به بار خواهد آورد، تبیین نماید. از آنجا که لازمه پرداختن به نفی خواطر، شناخت ماهیت خواطر، انواع آنها و روش تشخیصشان است، قبل از ورود به بحث، این موضوع مورد مطالعه قرار خواهد گرفت. شایان ذکر است به دلیل عمومیت کاربرد نفی خواطر در کلیه مشرب های عرفانی، اشاره بسیار مختصری به نقش این آموزه در سایر ادیان شده است.

کلید واژه‏ها: عرفان، سلوک عرفانی، سالک، خواطر، نفی خواطر

کلیات تحقیق

1-1-1-بیان مسأله

طریق عرفان و کشف حقیقه الحقایق، طریق زدودن و پیراستن وجود وبه تعبیری ‍«اسقاط الاضافات» است. در این رهگذر «نفی خواطر» به مثابه مظهر اتمّ پاکسازی درون و اعظم مطهرات سرّ، تلقی
میشود که در فرآیند آن سالک با در اختیار گرفتن عنان ذهن و قلب خود، مانع ورود اغیار به آن ساحت میگردد. عنصر نفی خواطر به دلیل نقش قابل تأمل در گشودن باب حقیقت و شهود، در میان گرایشهای عرفانی سایر ادیان و به ویژه ادیان شرق که دغدغه رهایی و فرزانگی دارند، نیز جایگاه در خور ملاحظهای دارد. متأسفانه علیرغم اهمیت شایان توجه نفی خواطر در سلوک عرفان اسلامی، طبق بررسیهای انجام شده، تحقیق مستقلی درباره آن مشاهده نشده و عمدتاً در ذیل دستورات سلوکی در کتابهای عرفانی مورد بحث قرار گرفته است. نفی خواطر و کنترل آن علاوه بر آن که در طریقت عرفانی مورد توجه جدی است، در حیطه اخلاق در زندگی عموم مردم نیز بسیار تأثیرگذار خواهد بود و آنان را به سوی یک زندگی توأم با آرامش، صفا و معنویت سوق خواهد داد. امروزه اکثر افراد این خلأ را در زندگی پرهیاهوی خویش احساس کردهاند و از آنجا که از معارف غنی خود آگاهی ندارند، به جنبشها و مسلکهای مدعی عرفان رو میآورند تا نیازهای معنوی خود را برطرف سازند. با عنایت به این مسأله، ضرورت پرداختن به موضوعاتی چون نفی خواطر با نگاه کاربردی و ارائه راهکارهای عملی میتواند از افتادن افراد جامعه به دام جریانات انحرافی نوظهور جلوگیری نماید. البته این تحقیق با توجه به عنوانش به تبیین این موضوع نمی‏پردازد، اما امیدوار است نتایج به دست آمده در این مطالعه زمینه ساز تحقیقات کاربردی قرار گیرد.

1-1-2-سؤالات اساسی تحقیق

این پژوهش به یاری خداوند ضمن مطالعه و بررسی متون عرفانی پاسخگوی این سؤالات خواهد بود:

خواطر چیست؟

نفی خواطر به چه روش‏هایی صورت میگیرد؟

نفی خواطر چه نتایجی در پی دارد؟

نفی خواطر با سایر عناصر سلوکی در عرفان اسلامی چه ارتباطی دارد؟

1-1-3- سابقه تحقیق

همان گونه که اشاره شد، بر اساس جستجوهای انجام شده، تاکنون پژوهش مستقلی درباره نفی خواطر صورت نگرفته است و آنچه موجود است، مربوط به آثار مشایخ طریقت در سدههای گذشته است؛ البته عرفای بزرگ معاصر نیز به نفی خواطر در سلوک اهتمام داشتهاند، اما به صورت موضوع جداگانهای بدان نپرداختهاند.

1-1-4- فرضیه اصلی تحقیق

با توجه به نقش برجسته نفی خواطر در سلوک و نیز به دلیل ارتباط تنگاتنگ آن با دیگر عناصر سلوکی و معرفتی، در پی تحقق کامل نفی خواطر در سالک، زمینه وصول به فناء فی الله محقق خواهد شد.

1-1-5- جنبه نوآوری تحقیق

یافتن روشهای عملی نفی خواطر با اتکا به روایات و متون عرفانی

تأثیر در رفع خلأ پژوهشهای کاربردی در زمینه عرفان عملی

استفاده از آرا و نظریات عرفای معاصر

1-1-6-روش تحقیق

پژوهش حاضر براساس روش توصیفی - تحلیلی صورت گرفته است. روش گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانهای است که با استفاده از فیش برداری و نیز به کارگیری نرم افزارهای اطلاعاتی انجام شده است.

1-1-مفاهیم

به منظور دریافت مشترک از واژهها و مفاهیم بنیادی مورد بحث، در این بخش به توضیح معنای آنها میپردازیم.

1-2-1-عرفان

1-2-1-1-معنای لغوی

کلمه «عرفان» مصدر ماده عَرَفَ به معنای «شناختن» است. اسم فاعل این مصدر «عارف» و دیگر مصدرش «معرفت» است. ماده «عرف» برای نوعی علم به کار میرود که با دقت نظر و موشکافی همراه باشد؛ لذا میتوان اینگونه نتیجه گرفت که در اصطلاح «عرفان» دستیابی به شناختی عمیق و باطنی مدنظر است که به آسانی برای عموم روشن نیست.

معنای دیگری که برای واژه «عرف» برشمردهاند، «نوعی علم بعد از جهل یا فراموشی» است . [1]

1-2-1-2-کاربرد مشتقات واژه «عرف» در قرآن، نهجالبلاغه و ادعیه به معنای«شناخت»

واژه معرفت و هم‏ریشههای آن در قرآن، نهجالبلاغه و ادعیه بارها تکرار شده است که به نمونههایی از آن اشاره میشود.

1-2-1-2-1- در قرآن

«و اذا سمعوا ما انزل الی الرسول تری اعینهم تفیض من الدمع مما عرفوا من الحق»: «و چون آیاتی را که به پیامبر فرود آمده است، بشنوند، میبینی چشمانشان از اشک بجوشد، به سبب شناختی که از حق دارند.» (سوره بقره-آیه 89)

«فلنعرفنهم فی لحن القول»: «تو آنها را به لحن سخن میشناسی.» (سوره محمد (ص) – آیه 30)

1-2-1-2-2- در نهجالبلاغه

«الحمدلله الذی اظهر من آثار سلطانه و جلال کبریائه ما حیّر مقلی العیون من عجائب قدرته، و ردع خطرات هماهم النفوس عن عرفان کنه صفته ...»: «سپاس خداوندی را که برخی از آثار سلطنت و شکوه بزرگواری خویش را آشکار ساخت، تا که حدقه دیدگان را از شگفتیهای قدرتش متحیر ساخت و نگاههای دزدانه مردمان را از درک ژرفای وصف خویش بازداشت...»[2] (خطبه 195)

1-2-1-2-3- در ادعیه

«الهی و الحقنی بنور عزّک الابهج ، فاکون لک عارفاً ، و عن سواک منحرفاً»: «خدایا مرا به نور پر فروغ عزتت برسان تا تو را بشناسم و از غیر تو بگسلم.» (مناجات شعبانیه)

«انت الذی لا اله غیرک فتعرفت لکلّ شیءٍ فما جهلک شیءٌ و انت الذی تعرفت الیّ فی کلّ شیءٍ فرایتک ظاهراً فی کلّ شیء»: «تو آن خدایی هستی که خدایی جز تو نیست، خود را به همه چیز شناساندی، پس چیزی نیست که تو را نشناسد، و تویی که خود را در هر چیز به من شناساندی، پس تو را در همه چیز آشکار دیدم.»[3] (دعای امام حسین در روز عرفه)

1-2-1-3- معنای اصطلاحی

واژه عرفان در غرب عموماً [4]معادل mysticismبه کار میرود و بر «تجربه بیواسطه از تعامل و رابطه میان انسان و خدا» اطلاق میشود.

در حوزه اسلامی تا قرن دهم(عصر صفویه) کلمه عرفان کاربرد چندانی نداشت و بعد از صفویه بیشتر رایج شد. تا آن زمان از «تصوف» به جای عرفان استفاده میشد[5] که گرچه طبق تعاریف موجود بیشتر دربردارنده جنبه طریقتی و سلوکی بود، اما در مواردی قابل توجه، اشاره به بعد معرفتی و شناختی واژه عرفان نیز داشت. از جمله جنید(م قرن سوم ق) میگوید: «تصوف ذکری است، پس وجدی است، پس نه این است و نه آن، تا نماید، چنان که نبود.»[6] و نیز معروف کرخی(م قرن دوم ق)
میگوید: «تصوف گرفتن حقایق و گفتن به دقایق و نومید شدن از آنچه هست در دست خلایق است.»[7]

البته گفتنی است که کلمههای «معرفت» و «عارف» که از مشتقات واژه عرفان است در کلام بزرگان عرفان اسلامی بسیار به کار میرفت که برای دوری از اطاله کلام از آن میگذریم.[8] دکتر موحدیان عطار در کتاب «مفهوم عرفان» به طور مفصل و دقیق به زوایای مختلف عرفان پرداخته و در نهایت دو تعریف جامع با رویکردهای متفاوت از این واژه به دست داده است: «عرفان عبارت است از معرفت شهودی به واقعیت باطنی و وحدانی هستی»؛[9] که در واقع به «ذات» عرفان تأکید دارد.

«عرفان عبارت است از بینش واقعیت وحدانی و باطنی هستی که در آغاز و اصل خود کیفیتی بسیط، اجمالی، مبهم و ناخودآگاه دارد و طی فرآیندی معرفتی- انفسی، بدل به معرفت شهودیای متمایز، تفصیلی، واضح، یقینی و تحققی میگردد.»[10] این تعریف تمامی مؤلفهها و ویژگیهای جوهری عرفان را در بردارد. مطابق این تعریف، عرفان نوعی شناخت تلقی شده است که به طور فطری و ناخودآگاه، ولو به شکل اجمال و ابهام در نهاد همه انسان ها ریشه دارد. آنان که طالب حقیقتاند، در مسیری قرار میگیرند تا این شناخت ساده و مبهم را به صورت تفصیلی، روشن و عینی محقق نمایند.

1-2-2-سلوک

1-2-2-1- معنای لغوی

«سلوک» در زبان عرب به معنای وارد شدن در راه و عبور از آن است؛ همچنین «سلوک» در معنای طی کردن فطری، معنوی و اعتقادی راه نیز به کار میرود؛ چنانکه خداوند در سوره نحل آیه 69 خطاب به زنبور عسل وحی میفرماید:

«فاسلکی سُبُل ربّک ذللاً»: «و راههای پروردگارت را مطیعانه طی کن.»[11]

1-2-2-2-معنای اصطلاحی

عزیزالدین نسفی(م قرن هفتم ق) درباره معنای سلوک نزد اهل تصوف میگوید: «به نزدیک اهل تصوف سلوک عبارت از رفتن است از اقوال بد به اقوال نیک و از اخلاق بد به اخلاق نیک و از هستی خود به هستی خدای. یعنی چون سالک بر اقوال و افعال و اخلاق [نیک] ملازمت کند [انوار] معارف [بر وی] روی نماید و چیزها را چنانکه چیزها هست بداند و ببیند».[12]

البته این امر طی فرآیند و دستوراتی روشمند محقق میشود؛ بنابراین در سلوک، سالک دائماً با «رفتن» مواجه است؛ رفتنی که همراه «شدنِ» پیوسته است و در مسیر رسیدن به حقیقت و فانی شدن، باز هم «شدن» ادامه دارد و سیر فی الله آغاز میگردد.

1-2-3- سالک

1-2-3-1- معنای لغوی

«سالک» در لغت به معنای «رونده، کسی که راهی در پیش گیرد و در آن راه برود»،[13] است.

1-2-3-2-معنای اصطلاحی

سالک در اصطلاح اهل عرفان به کسی اطلاق می‏شود که « به سوی خدا سیر می‏کند و مادامی که در این سیر ادامه می‏دهد، ما بین دو مقام مبدأ و منتهی قرار دارد، یعنی آغاز و انجام».[14] شیخ محمد لاهیجی (م قرن نهم ق) در توضیح واژه سالک، وی را کسی می‏داند که «به طریق سلوک و روش، به مرتبه و مقامی برسد که از اصل و حقیقت خود، آگاه و با خبر شود»[15] و با عبور از عالم طبیعت و نفس از تعین وجودی خویش رها شده و در حق فانی گردد.

هواللطیف

Abstract

Nafy al-Khawāţir(negation of thoughts) means the purification of the mind and heart from any intrusion of thoughts and ideas for the purpose of preparing the inside of the mystic for the presence of God and the illumination of divine manifestations. Thus, it is one of the major beliefs in mysticism. The mystics must pay attention to it from the beginning of their journey until the end (when they reach God), so that in every stage they have in mind this removal ideas. This research deals with the quality and necessity of nafy al-khawāţir in the mystical journey. The ways of its fulfillment, its relationship with other mystical elements, and its results will be enumerated. As the removal of intrusive thoughts (khawāţir) requires an acquaintance with them, they will be introduced in the beginning. Furthermore, because of the pervasive character of this belief in different mystical orders, there is a brief review of its prevalence in other religions.

Keywords: mysticism, mystical journey, mystic, khawāţir (intrusive thoughts), nafy al-khawāţir (rejection of intrusive thoughts)

فهرست پایان نامه چیستی و چرایی نفی خواطر در عرفان اسلامی

فهرست:

---------------------------------------------------------------------------------- صفحه

فصل اول: کلیات و مفاهیم

1-1-بخش اول: کلیات تحقیق-------------------------------------------------------- 2

1-1-1- بیان مسأله------------------------------------------------------------------ 2

1-1-2- سؤالات اساسی تحقیق-------------------------------------------------------- 2

1-1-3- سابقه تحقیق----------------------------------------------------------------- 3

1-1-4- فرضیه اصلی تحقیق---------------------------------------------------------- 3

1-1-5- جنبههای نوآوری تحقیق-------------------------------------------------------- 3

1-1-6- روش تحقیق------------------------------------------------------------------- 3

1-2- بخش دوم: مفاهیم-------------------------------------------------------------- 4

1-2-1- عرفان------------------------------------------------------------------------ 4

1-2-1-1- معنای لغوی--------------------------------------------------------------- 4

1-2-1-2- کاربرد مشتقات واژه «عرف» در قرآن، نهجالبلاغه و ادعیه به معنای شناخت-- 4

1-2-1-2-1- در قرآن------------------------------------------------------------------ 4

1-2-1-2-2- در نهجالبلاغه----------------------------------------------------------- 4

1-2-1-2-3- در ادعیه----------------------------------------------------------------- 5

1-2-1-3- معنای اصطلاحی----------------------------------------------------------- 5

1-2-2- سلوک----------------------------------------------------------------------- 6

1-2-2-1- معنای لغوی--------------------------------------------------------------- 6

1-2-2-2- معنای اصطلاحی----------------------------------------------------------- 6

1-2-3- سالک------------------------------------------------------------------------ 7

1-2-3-1- معنای لغوی--------------------------------------------------------------- 7

1-2-3-2- معنای اصطلاحی----------------------------------------------------------- 7

1-2-4- خواطر----------------------------------------------------------------------- 8

1-2-4-1- معنای لغوی--------------------------------------------------------------- 8

1-2-4-2- معنای اصطلاحی----------------------------------------------------------- 8

1-2-4-3- سایر اصطلاحات دارای تشابه معنایی با خواطر----------------------------- 9

فصل دوم: چیستی نفی خواطر

مقدمه------------------------------------------------------------------------------ 13

2-1- نفس و جایگاه آن در بروز خواطر------------------------------------------------ 13

2-2- خواطر و اقسام آن------------------------------------------------------------- 21

2-2-1- کیفیت خواطر--------------------------------------------------------------- 21

2-2-2- اقسام خواطر---------------------------------------------------------------- 23

2-2-2-1- تقسیم دوگانه------------------------------------------------------------ 24

2-2-2-2- تقسیم سهگانه---------------------------------------------------------- 24

2-2-2-3- تقسیم چهارگانه--------------------------------------------------------- 25

2-2-2-4- انواع پنجگانه خواطر------------------------------------------------------ 27

2-2-2-5- اقسام ششگانه خواطر--------------------------------------------------- 27

2-2-2-6- انواع هفتگانه خواطر----------------------------------------------------- 28

2-2-2-7- خواطر دهگانه------------------------------------------------------------- 28

2-3- ارتباط بروز اقسام خواطر با درجات کمالی انسان------------------------------- 29

2-4- روشهای تشخیص انواع خواطر از یکدیگر--------------------------------------- 32

2-4-1- تشخیص خواطر دوگانه------------------------------------------------------ 33

2-4-2- فرق خواطر چهارگانه-------------------------------------------------------- 36

2-5- نفی خواطر و ضرورت آن-------------------------------------------------------- 41

2-6- ضرورت نفی خواطر با نگاهی دیگر---------------------------------------------- 44

خلاصه------------------------------------------------------------------------------ 46

فصل سوم: روشهای نفی خواطر

مقدمه------------------------------------------------------------------------------ 48

3-1- روشهای نفی خواطر در عرفان اسلامی------------------------------------------ 49

3-1-1- ذکر------------------------------------------------------------------------- 50

3-1-1-1- مراتب ذکر---------------------------------------------------------------- 52

3-1-1-2- آداب و شرایط ذکر--------------------------------------------------------- 54

3-1-1-3- اذکار وارده برای نفی خواطر------------------------------------------------ 55

3-1-2- روش سید بحرالعلوم برای نفی خواطر---------------------------------------- 58

3-1-3- دل سپردن به شیخ----------------------------------------------------------- 59

3-1-4- توجه به نفس--------------------------------------------------------------- 62

3-1-5- خلوت و عزلت---------------------------------------------------------------- 67

3-1-6- مراقبه---------------------------------------------------------------------- 70

3-1-7- محبت----------------------------------------------------------------------- 72

3-1-8- سایر روشها----------------------------------------------------------------- 75

3-2- نفی خواطر در دیگر ادیان------------------------------------------------------- 76

3-2-1- ادیان ابراهیمی (غربی)------------------------------------------------------- 76

3-2-2- ادیان شرقی----------------------------------------------------------------- 77

3-2-2-1- طریقت ذن---------------------------------------------------------------- 77

3-2-2-2- یُگه----------------------------------------------------------------------- 78

3-2-2-3- آیین تائو/دائو-------------------------------------------------------------- 79

خلاصه------------------------------------------------------------------------------ 82

فصل چهارم: نتایج نفی خواطر

مقدمه------------------------------------------------------------------------------ 84

4-1- معرفت------------------------------------------------------------------------ 84

4-2- توحید------------------------------------------------------------------------- 89

4-3- کشف------------------------------------------------------------------------- 94

4-3-1- مراتب کشف---------------------------------------------------------------- 96

4-4- تفرید-------------------------------------------------------------------------- 99

4-5- جمع-------------------------------------------------------------------------- 101

4-6- حیرت------------------------------------------------------------------------- 105

4-7- حضور و غیبت----------------------------------------------------------------- 108

4-8- یقین-------------------------------------------------------------------------- 110

4-9- تجلّی-------------------------------------------------------------------------- 113

4-10- فناء------------------------------------------------------------------------- 117

خلاصه----------------------------------------------------------------------------- 121

نتیجهگیری و پیشنهادها

5-1- نتیجه‏گیری------------------------------------------------------------------- 123

5-2- پیشنهادها-------------------------------------------------------------------- 126

منابع و مآخذ

ندارد.

منبع:

1- ا.آدلر، جوزف، دینهای چینی، ترجمه حسن افشار، تهران، نشر مرکز، چاپ دوم، 1386

2- ابرقوهی، شمس الدین ابراهیم، مجمع البحرین، به اهتمام نجیب مایل هروی، تهران، انتشارات مولی، 1364

3-ابن ابیسعید، ابو روح لطف الله، حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر، مقدمه، تصحیح و توضیحات، محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران، انتشارات سخن، چاپ هشتم، 1386

4-ابن اثیرجزری، مبارک بن محمد، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، تصحیح محمود محمد طناحی،قم،موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان،1367

5-ابن بابویه، محمد بن علی ، الخصال، ترجمه و شرح محمد باقر کمرهای، تهران، کتابچی، [بیتا]

6-، التوحید شیخ صدوق، ترجمه و توضیح یعقوب جعفری، قم، انتشارات نسیم کوثر، 1389

7-ابن عربی، محمد بن علی، الفتوحات المکیه (چهار جلدی)، بیروت، دار صادر، [بیتا]

8- ، الفتوحات المکیه (14 جلدی)، تحقیق عثمان یحیی، مصر، چاپ دوم، 1405قمری

9-ابن فارس، احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغه، تحقیق عبدالسلام محمد هارون، ج 2، [بیجا]، مرکز النشر مکتب الاعلام الاسلامی، 1404 قمری

10-ابن فهد حلّی، احمد بن محمد، عده الداعی و نجاح الساعی، تصحیح و تعلیق احمد موحدی قمی، قم، دارالکتاب الاسلامی، 1410 قمری

11-، التحصین فی صفات العارفین، [بیجا]، مدرسه الامام المهدی، چاپ دوم، 1406 قمری

12-ابو نصر سراج ، عبدالله بن علی، اللمع فی التصوف، تصحیح آلن نیکلسون، ترجمه مهدی محبتی، تهران، انتشارات اساطیر، 1382

13-احدی، حسن و بنی جمالی، شکوه السادات، علم النفس از دیدگاه دانشمندان اسلامی و تطبیق آن با روانشناسی جدید، تهران، مرکز انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، چاپ دوم، 1363

14-استیس، والتر، ترنس، عرفان و فلسفه، ترجمه بهاءالدین خرمشاهی، تهران، سروش، چاپ ششم، 1384

15-اسفراینی، عبدالرحمن بن محمد، کاشف الاسرار، به انضمام پاسخ به چند پرسش، رساله در روش سلوک و خلوت نشینی، به اهتمام هرمان لندلت، زیر نظر مهدی محقق، تهران، انتشارات مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران- دانشگاه مک گیل، مرکز بینالمللی گفتگوی تمدنها، 1383

16-اسیری لاهیجی، شمس الدین محمد، اسرار الشهود، تصحیح و مقدمه سیدعلی آل داود، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1368

17-اکهارت، تول، نیروی حال، ترجمه مسیحا برزگر، تهران، خانه معنا، 1385

18-انصاری، عبدالله بن محمد، منازل السائرین، ترجمه و شرح روان فرهادی، تهران، انتشارات مولی، 1361

19-، طبقات الصوفیه، مقابله و تصحیح محمد سرور مولایی، تهران، انتشارات توس، 1362

20-آملی، سید حیدربن علی، المقدمات من کتاب نص النصوص، تهران، انتشارات توس، چاپ دوم، 1367

21-، جامعالاسرار و منبعالانوار، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی وزارت فرهنگ و آموزش عالی، 1368

22-آندرهیل، اِوِلین، عارفان مسیحی، ترجمه احمدرضا مؤیدی و حمید محمودیان، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، 1384

23-باباطاهر، دوبیتیهای باباطاهر عریان، تصحیح وحید دستگردی، تهران، انتشارات اسماعیلیان، 1369

24-باخرزی، یحیی بن احمد، اوراد الاحباب و فصوص الاداب، به کوشش ایرج افشار، تهران، انتشارات فرهنگ ایران زمین، 1358

25- پارسا، خواجه محمد، رساله قدسیه، مقدمه، تحشیه، تصحیح و تعلیقات ملک محمد اقبال، پاکستان، انتشارات مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، 1354

26-، فصل الخطاب، تصحیح، مقدمه و تعلیقات جلیل مسگرنژاد، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، 1381

27-پاشایی، ع، ذن چیست؟ قم، نشر ادیان، 1391

28- ، دائو راهی برای تفکر، برگردان و تحقیق دائوده جینگ، تهران، نشر چشمه، 1371

29-تلمسانی، سلیمان بن علی، شرح منازل السایرین، قم، انتشارات بیدار، 1371

30-تمیمی آمدی، عبدالواحدبن محمد، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، محقق و مصصح، مصطفی درایتی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1366

31-جامی، عبدالرحمن بن احمد، نقد النصوص فی شرح نقش الفصوص، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ دوم، 1370

32-، لوایح، تصحیح و تحشیه یان ریشار، تهران، اساطیر، 1373

33-جرجانی، علی بن محمد، تعریفات (فرهنگ اصطلاحات معارف اسلامی)، ترجمه حسن سید عرب، سیما نوربخش، تهران، فرزان، 1377

34-جیمز، ویلیام، تنوع تجربه دینی، ترجمه حسین کیانی، تهران، مؤسسه انتشارات حکمت، 1391

35-حافظ، شمسالدین محمد، دیوان حافظ، به کوشش سید صادق سجادی و علی بهرامیان، تهران، انتشارات فکر روز، 1379

36-حسنزاده آملی، حسن، ممد الهمم در شرح فصوص الحکم، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1378

37-حسینی طهرانی، سید محمدحسین، آیین رستگاری، با مقدمه و تصحیح سید محمد محسن حسینی طهرانی، قم، انتشارات مکتب وحی، 1432 قمری

38-، رساله لب اللباب در سیر و سلوک اولی اللباب، مشهد، انتشارات علامه طباطبایی، 1428 قمری

39-، روح مجرد، مشهد، انتشارات علامه طباطبایی، چاپ هفتم، 1423 قمری

40-، معادشناسی، جلد هفتم، مشهد، انتشارات علامه طباطبایی، 1423 قمری

41-حسینی طهرانی، سید محمدصادق، نور مجرد، مشهد، انتشارات علامه طباطبایی، 1433 قمری

42-خوارزمی، تاجالدین حسین، شرح فصوص الحکم، تهران، انتشارات مولی، چاپ دوم، 1368

43- خویی، حبیب الله بن محمد هاشم، منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه، ترجمه حسن حسن زاده آملی و محمد باقر کمره ای، تصحیح ابراهیم میانجی، تهران، مکتب الاسلامیه،[بی تا]

44-دامادی، محمد، شرح بر مقامات اربعین یا مبانی سیر و سلوک عرفانی، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1367

45-راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن، تصحیح صفوان عدنان داودی، بیروت، دمشق، دارالقام، دارالشامیه، 1412 قمری

46-رضایی، مهدی، مکتب جنیدیه، ریشهها و اندیشهها، تهران، انتشارات مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران، 1387

47-روزبهان بقلی، روزبهان بن ابی نصر، تقسیم الخواطر، تحقیق احمد فرید المزیدی، القاهره، دارالافاق العربیه، 2008 میلادی

48-، مشرب الارواح، هزار و یک مقام از مقامات عارفان، ترجمه و شرح قاسم میرآخوری، تهران، انتشارات آزادمهر، 1389

49-رومی قیصری، داوود بن محمود، شرح فصوص الحکم، با مقدمه، تصحیح و تعلیق سید جلالالدین آشتیانی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، 1375

50-ریاض، محمد، احوال و آثار و اشعار میر سیدعلی همدانی، اسلامآباد، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، 1364

51- سنایی غزنوی، مجدود بن آدم، حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه، تصحیح و تحشیه مدرس رضوی، تهران، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1368

52-سهروردی، عمر بن محمد، عوارف المعارف، مترجم ابومنصور بن عبدالمؤمن اصفهانی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوم، 1374

53- سهلگی، محمد بن علی، دفتر روشنایی از میراث عرفانی بایزید بسطامی، ترجمه محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران، انتشارات سخن، چاپ پنجم، 1388

54-شاتوک، سیبل، دین هندو، ترجمه حسن افشار، تهران، نشر مرکز، چاپ دوم، 1385

55-شایگان، داریوش، آیین هند و عرفان اسلامی، ترجمه جمشید ارجمند، تهران، نشر و پژوهش فرزان روز، چاپ سوم، 1387

56-شبستری، محمود، مجموعه آثار شیخ محمود شبستری، سعادت نامه، به اهتمام صمد موحد، تهران، کتابخانه طهوری، 1365

57-شولم، گرشوم، جریانات بزرگ در عرفان یهودی، ترجمه فریدالدین رادمهر، تهران، انتشارات نیلوفر، 1385

58-شیروانی، علی، شرح منازل السائرین، تهران، انتشارات الزهرا، 1373

59-صدر حاج سیدجوادی، احمد، دائره المعارف تشیع، جلد هفتم، تهران، نشر شهید سعید محبی، 1378

60-طباطبایی نجفی، سیدمهدی، رساله سیر و سلوک منسوب به بحرالعلوم، با مقدمه و شرح محمدحسین حسینی طهرانی، مشهد، انتشارات نور ملکوت قرآن، چاپ دهم، 1431 قمری

61-طباطبایی، سیدمحمدحسین، اسلام و انسان معاصر، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ سوم، 1388

62-طباطبایی، محمد حسین، ، رساله الولایه، ترجمه صادق حسن زاده، قم، انتشارات بخشایش، 1381

63-طبرسی، فضل بن حسن، مشکاه الانوار فی غررالاخبار، نجف، المکتب الحیدریه، 1385 قمری

64-عبادی ،مظفر بن اردشیر، مناقب الصوفیه، مقدمه، تصحیح و تعلیق نجیب مایل هروی، تهران، انتشارات مولی، 1362

65-عثمان، عبدالکریم، روانشناسی از دیدگاه عزالی و دانشمندان اسلامی، ترجمه محمد جواد حجتی کرمانی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ پنجم، 1366

66-عراقی، ابراهیم بن بزرگمهر، کلیات عراقی، مقدمه، تصحیح و مقابله سعید نفیسی، تهران، انتشارات کتابخانه سنایی، چاپ چهارم، [بی تا]

67-عزالدین کاشانی، محمود بن علی، مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه، مقدمه، تصحیح و توضیحات عفت کرباسی، تهران، انتشارات زوّار، چاپ سوم، 1387

68-عطار نیشابوری، محمد بن ابراهیم، تذکره الاولیاء، بررسی، تصحیح، توضیحات و فهارس محمد استعلامی، تهران، انتشارات زوّار، چاپ نوزدهم، 1388

69-، دیوان، حواشی و تعلیقات از م.درویش، تهران، سازمان انتشارات جاویدان، چاپ پنجم، 1368

70-، مصیبتنامه، به اهتمام و تصحیح دکتر نورانی وصال، تهران، انتشارات زوّار، چاپ دوم، 2535 شاهنشاهی

71-، منطق الطیر، به اهتمام سید صادق گوهرین، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ بیست و چهارم، 1386

72-علاءالدوله سمنانی، احمد بن محمد، مصنفات فارسی، به اهتمام نجیب مایل هروی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، 1369

73-علی بن ابیطالب، نهجالبلاغه، ترجمه محمد دشتی، قم، انتشارات غرفه الاسلام، چاپ سوم، 1386

74-عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، تهران، انتشارات امیرکبیر، چاپ پانزدهم، 1379

75-غزالی، ابوحامد، احیاء علومالدین، بیروت لبنان، دارالکتاب العربی، [بیتا]

76- غزالی، محمد بن محمد، احیاء علوم الدین، ترجمه محمد خوارزمی، [بیجا]، [بیتا]

77- غزالی، محمد بن محمد، منهاج العابدین ، ترجمه ملا حامد بیسارانی، مصحح موسی عزیزی، تهران، نشر احسان، 1390

78-فخرالدین صفی، علی بن حسین، رشحات عین الحیات، مقدمه، تصحیحات و حواشی علی اصغر معینیان، تهران، انتشارات بنیاد نیکوکاری نورعینی، 2536

79-فرغانی، سعید بن محمد ، مشارق الدراری(شرح تائیه ابن فارض)، مقدمه و تعلیقات استاد جلالالدین آشتیانی، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ دوم، 1379

80- فناری، محمد بن حمزه، مصباح الانس (شرح مفتاح الغیب)، تصحیح محمد خواجوی، تهران، انتشارات مولی، 1374

81-فورمن، رابرت کی سی، عرفان، ذهن و آگاهی، ترجمه سید عطاء انزلی، قم، انتشارات دانشگاه مفید، 1384

82-فیض کاشانی، محسن، محجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء، تصحیح و تعلیق علیاکبر غفاری، قم، مؤسسه انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، چاپ چهارم، 1417

83-قشیری، ابوالقاسم عبدالکریم بن هوازن، رساله قشیریه، ترجمه ابوعلی حسن بن احمد عثمانی، تصحیح بدیع الزمان فروزانفر، تهران، انتشارات زوّار، چاپ دوم، 1388

84-قمی، شیخ عباس، مفاتیج الجنان، تصحیح و ترجمه حسین استاد ولی، تهران، محراب قلم، چاپ دوم، 1390

85-قیّم، عبدالنبی، فرهنگ معاصر عربی، فارسی، تهران، فرهنگ معاصر، 1381

86-کاشانی (قاسانی)، عبدالرزاق، شرح منازل السائرین، قم، انتشارات بیدار، 1371

87-کاشانی، عبدالرزاق، اصطلاحات الصوفیه، ترجمه و شرح محمد علی مودودلاری، به کوشش گل بابا سعیدی، تهران، انتشارات حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، 1376

88-کاکایی، قاسم، وحدت وجود به روایت ابن عربی و مایستر اکهارت، تهران، انتشارات هرمس، چاپ چهارم، 1389

89-کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، مصحح دارالحدیث، قم، دارالحدیث، 1429

90-کمال خوارزمی، حسین بن حسن، ینبوع الاسرار فی نصایح الابرار، به اهتمام مهدی درخشان، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1384

91-گیلانی، عبدالرزاق بن محمد هاشم، شرح فارسی مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه، مقدمه، تعلیقات و تصحیح سید جلالالدین محدث(ارموی)، تهران، نشر صدوق، چاپ سوم، 1366

92-لاهیجی، محمد بن یحیی، مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز، مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا برزگر خالقی، تهران، انتشارات زوّار، چاپ هشتم، 1388

93-لائوتزو، تائوتچینگ، ترجمه فرشید قهرمانی، تهران، نشر مثلث، چاپ یازدهم، 1390

94-مایر، فریتس، سنگ بناهای معارف اسلامی(منتخبی از مقالات علوم اسلامی)، جلد اول (تصوف)، ترجمه مهرآفاق بایبوردی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1388

95-مجدالدین بغدادی، محمد، تحفه البرره فی مسایل العشره، ترجمه محمد باقر ساعدی، تهران ، انتشارات منوچهری، 1368

96-مجذوب علی شاه، محمدجعفر بن صفر، ، مرآت الحق، تصحیح و تحقیق حامد ناجی اصفهانی، تهران، انتشارات حقیقت، 1383

97-مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، بحارالانوار، ج 80، تصحیح جمعی از محققان، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403 قمری

98- مجلسی، محمدباقر بن محمد تقی، مرآه العقول فی شرح اخبار الرسول، محقق و مصحح هاشم رسولی محلاتی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1404 قمری

99-محمد بن حسن، بابا افضل کاشانی، رباعیات بابا افضل کاشانی، تصحیح سعید نفیسی، تهران، انتشارات فارابی، چاپ دوم، 1363

100-محمد بن منور، اسرار التوحید فی مقامات الشیخ ابی سعید، مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران، انتشارات آگاه، چاپ سوم، 1371

101-مستملی بخاری، اسماعیل بن محمد ، شرح التعرف لمذهب التصوف، مقدمه، تصحیح و تحشیه محمد روشن، تهران، انتشارات اساطیر، 1366

102-مصفا، محمدجعفر، تفکر زائد، تهران، چاپ هفتم، 1371

103-مطهری، مرتضی، آشنایی با علوم اسلامی، جلد دوم، قم، انتشارات صدرا، چاپ پانزدهم، 1374

104-معین، محمد، فرهنگ فارسی، ج سوم، تهران، انتشارات امیرکبیر، چاپ یازدهم، 1376

105-مکی، ابوطالب، قوت القلوب فی معامله المحبوب، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1417 قمری

106-ملکشاهی، حسن، ترجمه و شرح اشارات و تنبیهات ابنسینا، تهران، سروش، انتشارات صداوسیمای جمهوری اسلامی، 1363

107-ملکی تبریزی، جواد بن شفیع، السیر الی الله معروف به رساله لقائیه، ترجمه محمد تحریرچی، تهران، انتشارات نور فاطمه(س)، 1363

108-منسوب به امام فخرالدین رازی، یواقیت العلوم و دراری النجوم، به تصحیح محمدتقی دانشپژوه، تهران، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، 1345

109-موحدیان عطار، علی، مفهوم عرفان، قم، انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، 1388

110-مولوی، جلالالدین محمد بن محمد، کلیات دیوان شمس تبریزی، به انضمام شرح حال مولوی به قلم بدیعالزمان فروزانفر، تهران، انتشارات امیرکبیر، چاپ دهم، 1363

111-، مثنوی معنوی، به اهتمام جواد اقبال، تهران، انتشارات اقبال، چاپ سوم، 1379

112-میبدی، حسین بن معین الدین، دیوان امیرالمومنین(ع)، ترجمه و تحقیق مصطفی زمانی، قم، دار نداء الاسلام للنشر، 1411 قمری

113-نجم الدین کبری، احمد بن عمر، الاصول العشره، ترجمه و شرح عبدالغفور لاری، به اهتمام نجیب مایل هروی، تهران، انتشارات مولی، چاپ دوم، 1384

114-، السایر الحایر الواجد الی السائر الواحد الماجد، به اهتمام مسعود قاسمی، تهران، انتشارات زوّار، 1361

115-، رساله الی الهائم الخائف من لومه اللائم، تصحیح و توضیح توفیق سبحانی، تهران، سازمان انتشارات کیهان، 1364

116-نجم رازی، عبدالله بن محمد، مرصادالعباد، به اهتمام محمد امین ریاحی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ چهاردهم، 1389

117-نخشبی، ضیاءالدین، سلک السلوک، مقدمه، تصحیح، تعلیق و تحشیه غلامعلی آریا، تهران، انتشارات زوّار، 1382

118-نسفی، عزیزالدین محمد، زبده الحقایق، تصحیح، مقدمه و تعلیقات حقوردی ناصری، تهران، انتشارات طهوری، چاپ دوم، 1381

119-، کتاب الانسان الکامل، تصحیح و مقدمه ماریژان موله، ترجمه سید ضیاءالدین دهشیری، تهران، انتشارات طهوری، چاپ دهم، 1389

120- ، کشف الحقایق، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1965 میلادی

121-نویا، پل، تفسیر قرآنی و زبان عرفانی، ترجمه اسماعیل سعادت، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، 1373

122-واتس، آلن، طریقت ذن، ترجمه هوشمند ویژه، تهران، انتشارات کتابخانه بهجت، چاپ دوم، 1361

123-هجویری، علی بن عثمان، کشف المحجوب، مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمود عابدی، تهران، سروش، چاپ چهارم، 1387

124-همدانی، عبدالصمد بن محمد

تگ‌ها

ادیان - چرایی نفی خواطر - چیستی - خواطر - سالک - سلوک عرفانی - عرفان - عناصر سلوکی - مشرب های عرفانی - نفی خواطر