پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد رشته ارتباط تصویری
بررسی پوسترهای سینمایی سه دهه اخیر ایران از ۱۳۶۰ تا ۱۳۹۰ با تمرکز بر کیفیت بصری، ارزشهای زیباییشناسی، فرم، ترکیببندی، ساختار و رنگ و بررسی تاریخ پوستر و سینمای ایران.
مقدمه:
پژوهش حاضر با موضوع پوسترهای سینمایی سه دهه اخیر ایران از ۱۳۶۰ تا ۱۳۹۰ در چهار فصل به بررسی آثار پوسترهای سینمایی این دوره میپردازد. هدف اصلی پژوهش، بررسی پوسترهای سینمایی سه دهه اخیر ایران از نظر کیفیت بصری، ارزشهای زیباییشناسی و ویژگیهای گرافیکی است. در این پژوهش تلاش شده است پوسترهای سینمایی این محدوده زمانی نه صرفاً از نظر تعداد آثار، بلکه از نظر ارزشهای کیفی و زیباییشناسی مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرند.
پژوهش در بخشهای مختلف خود از روشهای گوناگون برای گردآوری اطلاعات استفاده کرده است. بخش نخست تحقیق با روش کتابخانهای به شکلگیری و تولد سینما در جهان میپردازد. در ادامه نیز برای گردآوری مطالب مربوط به تاریخ سینمای ایران، پوسترهای سینمای جهان، مکاتب تأثیرگذار و تاریخچه پوستر و پوستر سینما در ایران از تحقیق کتابخانهای و در برخی موارد از تحقیق میدانی استفاده شده است. همچنین در مواردی که امکان داشته، از شیوه مصاحبه حضوری و مصاحبههای منتشرشده بهره گرفته شده است.
در بخش مربوط به بررسی پوسترهای سینمایی سه دهه اخیر ایران، تمامی پوسترهای منتشرشده در فاصله سالهای مورد نظر در فرمهای تعیینشده قرار گرفتهاند. سپس پاسخهای مربوط به پرسشهایی درباره فرم، ترکیببندی، ساختار غالب، رنگ و موارد مرتبط با ویژگیهای بصری پوسترها در جداول تنظیم شده است. ضریبها و درصدهای بهدستآمده، شخصیت کمی و کیفی، رنگ و ارزشهای کیفی پوسترهای سینمایی این دوره را مورد سنجش قرار دادهاند. نتایج حاصل نیز با استفاده از نمودارها ارائه شده و در بخش نتیجهگیری به آنها پرداخته شده است.
در فصل پایانی، تعدادی پوستر طراحیشده برای فیلمهای سینمایی، راهکارهایی را در جهت حفظ معیارهای پوستر فیلم برای مخاطبین ایرانی ارائه میدهند. این بخش با تکیه بر زحمات اساتید گذشته و تأثیر هنرمندان این عرصه در مکاتب مختلف بینالمللی بر روند شکلگیری هنر پوسترسازی برای فیلم در طول تاریخ سینما شکل گرفته است.
پوستر سینمایی و جایگاه آن در سینمای ایران
با توجه به حضور حدود صد ساله سینما در ایران و تولید پوستر برای فیلمها در طول این سالها، هنر پوستر سازی برای فیلم در سینمای ایران نیز همزمان با سینما شکل گرفته و ادامه یافته است. سینما و پوستر دو شاخه ارتباط بصری هستند که به شکل جدی و مداوم در زندگی مردم عصر حاضر حضور دارند. از این رو، پژوهش حاضر این موضوع را مطرح میکند که هنر پوستر سازی برای فیلم در سینمای ایران تا چه اندازه مراحل رشد و تکامل خود را طی کرده و به مرحله بالندگی رسیده است.
سینمای ایران در دهههای اخیر حضوری چشمگیر در مجامع بینالمللی داشته و جوایز و افتخارات متعددی کسب کرده است. در کنار این حرکت رو به رشد سینما، بررسی همراه همیشگی آن یعنی پوستر سازی اهمیت پیدا میکند تا مشخص شود آیا حرکت رو به رشد و تکمیلی سینما در هنر پوستر سازی نیز اتفاق افتاده است یا خیر.
از سوی دیگر، نقش اساتید نسل گذشته طراحی گرافیک ایران و نقاشان چیرهدستی که برای ارتقای هنر پوستر سازی فیلمهای ایرانی تلاش کردهاند، در پژوهش مورد توجه قرار گرفته است. هدف این بوده است که بررسی شود تلاشهای انجامشده برای ایجاد مسیری روشن و صحیح در جهت ارتقای سطح سلیقه سفارشدهندگان، فیلمسازان، سینماداران و مخاطبین سینمای ایران تا چه اندازه به نتیجه رسیده و آیا این مسیر ادامه یافته است.
در متن پژوهش از هنرمندانی همچون مرتضی ممیز، قباد شیوا و عباس کیارستمی نام برده شده است که با تلاش خود سعی کردند آثاری ارزشمند و متفاوت ارائه دهند و سینمای ایران را صاحب رسانهای بصری و سلیقهای گرافیکی متناسب با قدمت و غنای بصری ایران کنند.
بررسی کیفیت بصری پوسترهای سینمای ایران
پژوهش حاضر با اشاره به کمبود فعالیتهای گسترده درباره کیفیت بصری و ارزشهای هنری پوسترهای سینمای ایران، تلاش میکند این آثار را بیشتر از مسیر کیفی مورد بررسی قرار دهد. در متن، کتاب «۱۰۰ سال اعلان و پوستر سینمای ایران» نوشته مسعود محرابی به عنوان تلاشی ارزشمند در زمینه گردآوری پوسترهای سینمای ایران مورد توجه قرار گرفته است. این مجموعه بیشتر ارزش تاریخی و کمی دارد و آثار موجود در آن بدون ارزیابی کیفی گردآوری شدهاند.
پژوهش حاضر با قدردانی از تلاشهای پیشین در منابع مختلف، نشریات تخصصی، مجامع و نشستها، تمرکز خود را بر مسیر کیفی تولید آثار پوسترهای سینمایی قرار داده است. در این بررسی، پوسترهای سینمایی سه دهه اخیر ایران از نظر ارزشهای زیباییشناسی و کیفیتسنجی مورد نقد، بررسی و ارزیابی قرار میگیرند.
برای دستیابی به ارزشها و کاستیهای پوسترهای سینمایی سه دهه اخیر، پژوهش از مسیرهای مختلفی عبور کرده است. بخش اول و دوم بیشتر بر پایه تحقیق کتابخانهای شکل گرفته و به تاریخ سینمای جهان و ایران، تاریخچه پوسترهای موفق سینمای جهان، مکاتب تأثیرگذار و تاریخچه پوستر و پوستر سینما در ایران پرداخته است. برای گردآوری منابع بصری و بخشی از پوسترها نیز از تحقیق میدانی استفاده شده و در برخی موارد برای پاسخ به پرسشها از روش مصاحبه بهره گرفته شده است.
در ادامه، با طرح پرسشهایی بر پایه آنالیز آثار، پوسترهای سه دهه اخیر سینمای ایران به شکل جزئیتر مورد بررسی کیفی قرار گرفتهاند. نتایج این بررسی در بخش نتیجهگیری با استفاده از جداول و نمودارها مشخص شده است.
شکلگیری سینما و ارتباط آن با هنر پوستر
فصل نخست پژوهش با عنوان «سینما، رسانه مؤثر دنیای معاصر» به شکلگیری صنعت سینما، دوران پیش از سینما، تولد سینما، دوران صامت، مکاتب تأثیرگذار سینما، رویکرد عامهپسند و رویکرد هنری و تاریخ سینمای ایران میپردازد.
پیش از شکلگیری سینما، نمایش و رقص دارای مؤلفههای مشترک بسیاری با فیلم بودند؛ از جمله متن نمایش، نورپردازی، طراحی لباس، تولید، کارگردانی، بازیگری، بینندگی و مخاطب. برخی اصطلاحات فنی این حوزهها نیز بعدها در نظریه و نقد فیلم مورد استفاده قرار گرفتند. در ادامه، ابزارها و تجربههایی در زمینه نمایش تصویر شکل گرفتند که زمینهساز پیدایش تصاویر متحرک شدند.
در سال ۱۸۷۸ میلادی، ادوارد مایبریج با حمایت للاند استانفورد موفق به عکسبرداری پشت سر هم از اسبی به نام سالی گاردنر شد. این عکسها توسط ۲۴ دوربین و در فاصلههای زمانی بسیار کوتاه ثبت شدند. پس از آن نیز تجربههای دیگری در زمینه ثبت و نمایش تصاویر متحرک انجام شد.
در فرانسه، آگوست و لوئی لومیر دستگاه سینماتوگراف را اختراع کردند؛ دستگاهی قابل حمل که دوربین، چاپگر و پروژکتور را در یک مجموعه قرار میداد. آنها با فیلمهای واقعگرایانه خود به یکی از اصلیترین تولیدکنندگان اروپا تبدیل شدند. در نخستین دوره شکلگیری سینما، فیلمها معمولاً کوتاه بودند و یک صحنه واقعی یا نمایشی از یک اتفاق عمومی، ورزش یا موقعیتی نمایشی را نشان میدادند.
دوران صامت و تحول سینما
در دوران صامت، امکان پیوند تصویر با صدای همزمان وجود نداشت و تا اواخر دهه ۱۹۲۰ روشی برای انجام این کار پیدا نشده بود. به همین دلیل، در سی سال نخست عمر سینما، فیلمها صامت بودند؛ هرچند گاهی با موسیقی زنده، جلوههای صوتی محیطی یا توضیحاتی که نمایشدهنده فیلم ارائه میکردند همراه میشدند.
از سال ۱۸۹۵ تا ۱۹۰۶، تصاویر متحرک از یک ابداع تازه به یک تفریح عمومی و همگانی تبدیل شدند. فیلمها از آثار تکشات که توسط یک نفر و تعداد محدودی همکار ساخته میشدند، به فیلمهای چند دقیقهای و چندشاته تبدیل شدند که توسط کمپانیهای بزرگ و با قواعد صنعتی تولید میشدند.
مکاتب تأثیرگذار سینما
بخش دیگری از فصل نخست به معرفی مکاتب مختلف و تأثیرگذار سینما اختصاص دارد. از جمله این مکاتب میتوان به اکسپرسیونیسم آلمان، جنبش سینمای ناب ژاپن، دوگما ۹۵، رئالیسم شاعرانه، سینما نوو، سینما نگاه، سینمای بازنوگرا، سینمای زیرزمینی، سینمای سوم، سینمای نوین آلمان، فوتوریسم ایتالیا، موج نوی فرانسه، موج نوی ژاپن، نئورئالیسم، هالیوود نو، کالیگرافیسم و کامراشپیل اشاره کرد.
در پژوهش همچنین دو رویکرد عامهپسند و هنری در سینما مورد توجه قرار گرفتهاند. علاوه بر این، تاریخ سینمای ایران در یک نگاه و دورههای دهه چهل و پنجاه، سینمای پس از انقلاب و موج نوی سینمای ایران نیز بررسی شدهاند.
اکسپرسیونیسم آلمان
اکسپرسیونیسم آلمان یکی از مکاتب تأثیرگذار مورد بررسی در پژوهش است. این جنبش در هنر و سینمای آلمان شکل گرفت و در سینما با فیلم «دانشجوی پراگ» آغاز شد. فیلم «مطب دکتر کالیگاری» نیز از آثار معروف اکسپرسیونیستی معرفی شده است.
در فیلمهای اکسپرسیونیستی، فضاهای بسیار پرکنتراست و تاریک، سایههای سیاه و بلند، خطوط تیز، فضاهای آبستره و بازیگری اغراقآمیز دیده میشود. این فیلمها نگاه بسیار سیاه و تلخی نسبت به جامعه داشتهاند. در این آثار، انسان موجودی متزلزل است که در دنیایی کابوسگونه زندگی میکند.
در ادامه تکامل سینمای اکسپرسیونیسم، شاخههایی مانند کامراشپیل و اکسپرسیونیسم خیابانی نیز شکل گرفتند. برخلاف اکسپرسیونیسم اولیه که بیشتر بر نقاشی و گرافیک پسزمینه مبتنی بود، این جنبشها فضاهای تاریک واقعیتری را با نورپردازی پرکنتراست ایجاد کردند.
در مجموع، پژوهش حاضر با بررسی پوسترهای سینمایی ایران در فاصله سالهای ۱۳۶۰ تا ۱۳۹۰، تلاش میکند ویژگیهای کیفی، بصری، ترکیببندی، فرم، ساختار و رنگ این آثار را مورد ارزیابی قرار دهد و نتایج حاصل از این بررسی را در قالب جداول و نمودارها ارائه کند. محور اصلی پژوهش، بررسی کیفیت و ارزشهای زیباییشناسی پوسترهای سینمایی سه دهه اخیر ایران و توجه به مسیر شکلگیری و تحول هنر پوستر سازی برای فیلم در ارتباط با تاریخ سینما و مکاتب تأثیرگذار آن است.
Abstract
This study analyzes the movie posters of Iranian movies during the recent three decades from 1982 to 2012.
For the first chapter a library research concerning the formation and the birth of cinema in the world has been conducted. For the second chapter, the same library research and a field
research have been administered, Also, some oral or written interviews have been performed.
In the subsequent chapter, all the published posters from 1982 to 2012 have been included to some questionnaire categorized in specific forms and then the questions in each form regarding formation of the posters, color of the posters and the structure of the frames have been developed. The resulted answers have then been collected. Finaly the yare tabled and rated. The ratings analyze the quantitative and qualitative characteristics of the posters of the aforementioned era,as well as their colors and qualitative values. The acquired data has also been represented through figures which are comprehensively elaborated on in detail in the final chapter.
In the final chapter of this document, some posters, which were designed for movies, introduce some strategies for preserving the standards of poster designing for the Iranian audience. The strategies also rely on the works of the experts and the artists formerly involved in the field and their influence on poster formation for movies in international schools in the past 100+and some years.
Key Words:Posters, Cinema, Iranian Cinema, Film Poster