خلاصه پایان نامه بررسی و تحلیل نقوش تصویری خانه تاریخی عطروش شیراز - عنوان پایان نامه عملی تصویرسازی کودک با الهام از نقشمایه های خانه عطروش
پایان نامه تحصیلی در مقطع کارشناسی ارشد گرافیک
گرایش ارتباط تصویری
چکیده:
پژوهش حاضر به بررسی و تحلیل نقوش تصویری خانه تاریخی عطروش شیراز با هدف بازشناسی مبانی فرهنگی و زیباییشناختی نقاشیهای باقیمانده از خانه عطروش شیراز میپردازد.پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی بر پایه اسناد مکتوب و تصاویر بهجای مانده از خانه تاریخی عطروش میباشد و همچنین از روش میدانی و کتابخانهای و از طریق مشاهده مستقیم آثار و تصویربرداری به جمعآوری و تجزیه و تحلیل آثار و نمونههای تصویری مطابق با فرضیههای پژوهش پرداخته میشود.دامنه مطالعاتی 30 تصویر کاشیکاری شده در خانه عطروش مربوط به عصر قاجار و متعلق به تاجری مشهور به عطروش بوده است،در نقاشیهای خانه مجموعهای از مضامین مختلف ادبی،تاریخی و مذهبی تصویر شده است،همچنین نقوش انسانی متعددی که نقش مرد را در اکثر تصاویر شاهد هستیم و نقش زن که جایگاه مفهومی ویژهای را به خود اختصاص داده است. نتیجه پژوهش شناخت کارکردهای گوناگون و شناسایی گونههای مختلف و جایگاه انسان در تصاویر و... میباشد.
مقدمه
شهر شیراز یکی از کانونهای اصلی هنر نقاشی ایران در دوران زند و قاجار بود که با مطالعه آثار باقیمانده از آن دوران میتوان به شکل کاملتری از شناخت نقاشی ایرانی در آن دوران رسید. در میان آثار نقاشی باقیمانده از این دوران میتوان به خانههای تاریخی متعددی اشاره کرد که هر یک به فراخور خود ویژگیهای سبک شناختی و زیبایی شناختی نقاشی دوران زند و قاجار را بازتاب میدهند. یکی از این خانهها، معروف به خانه عطروش است.
خانه قدیمی آقای حاج محمود عطروش معروف به منزل حاج میرزا محمدعلی فیروزآبادی از جالبترین و زیباترین خانههای قدیمی دوره قاجاریه از نظر کاشیکاری و نقاشی محسوب میگردد. محل آن در بازار حاجی انتهای کوچه زنجیرخانه قراردارد که نمونههای نفیسی از کاشیکاری مربوط به دوره قاجاریه در خانه عطروش نصب گردیده و از بهترین نمونه کاشیکاری هفت رنگ دوره قاجاریه محسوب میگردد.خانه عطروش از نظر شکل و فرم کاشیکاری جالب و منحصر به فرد محسوب میشود، منزل مذکور از نظر نقاشی و رنگ و روغن بر روی چوب، گچ، تابلوهای کاشیکاری، آجرکاری باید از نمونههای جالب هنری دوره قاجاریه محسوب داشت. ساختمان شمالی شامل یک تالار اصلی در وسط و دوگوشواره در طرفین آن در طبقه فوقانی و یک حوضخانه و دوگوشواره درطرفین آن در طبقه زیر میگردد که آنها را مورد بررسی قرار خواهیم داد.
در این پایاننامه به کلیات پژوهش،مطالبی درباره دوره قاجار،شیراز در زمان قاجار، بررسی آثار هنری قسمتهای مختلف بنا شامل کاشیکاری دیوارهای حیاط و تابلوهای نقاشی و در انتها به نتیجه پژوهش و اینکه تصاویر خانه مذکور با چه مضامینی کار شده است و اینکه گونههای مختلف انسانی،حیوانی و گیاهی در چه جایگاهی قراردارند پرداخته میشود.
کلیات پژوهش
1-1) بیان مسئله
در دوره قاجار ایران شدیداً تحت تاثیر پیشرفت های صنعتی و دیگر جاذبههای اروپایی قرارگرفت و از ورود افکار و محصولات آنها استقبال شد.این روند بر هنر ایران کمکم تأثیر گذاشت، اما بعضی از سنتهای پایدار بویژه در نقاشی بهجا ماند. مکتب نقاشی قاجار از دوره زند شروع شد و تا دوره قاجار و کمی پس از آن امتداد یافت. این شیوه به عنوان سبکی منسجم و مکتبی متشکل در نقاشی ایران ازجایگاه ویژهای برخوردار است که همه ویژگیهای موضوعی و کاربردی یک مکتب نقاشی را دارد. این شیوه بیشتر از تلفیق ویژگیهای هنر نقاشی سنتی ایرانی با عناصر و شیوههای نقاشی اروپایی شکل گرفت. هرچند آثاری نزدیک به این شیوه از دوره صفوی در ایران تاحدی مرسوم بود و فرنگیسازی نامیده میشد، اما ابتدا در دوره زند و در ادامه آن در دوره قاجار شکل مشخص خود را یافت.
خانه آقای حاج محمود عطروش معروف به منزل محمدعلی فیروزآبادی از زیباترین خانههای قدیمی دوره قاجاریه در شهر شیراز میباشد.در ورودی آن در دالان قراردارد و به مغرب باز میشود.این خانه قدیمی شامل یک رشته ساختمان در سمت شمال و یک رشته ساختمان در سمت مغرب میباشد. دیوار جنوبی و شرقی و نمای ساختمان شمالی کاشیکاری است و تابلوهای نفیس کاشیکاری مربوط به دوره قاجاریه در دیوار جنوبی و شرقی و حوضخانه آن نصب گردیده که از بهترین نمونه کاشیکاری هفت رنگ دوره قاجاریه محسوب میگردد.
ساختمان شمالی دوطبقه است و درگوشه شمال شرقی آن ده پله سنگی یکپارچه نصب شده که حیاط را به ساختمان مربوط میسازد،درگوشه شمال غربی نیز راهرویی تعبیه شده که به وسیله پلکان به کفشکن غربی ساختمان مربوط میشود.در زیر ساختمان شمالی حوضخانهای تعبیه و درطرفین حوضخانه دوگوشواره دیده میشود. حوضخانه کاشیکاری است و کاشیکاری آن نوع مخصوصی است که به کاشی خاتمسازی معروف است.ازاره گوشههای طرفین حوضخانه نیز کاشیکاری زیبای خاصی را دارد،ازاره سنگی بنا در سمت شمال و مغرب با ارتفاع 5/2 متر از قطعات سنگ یکپارچه تهیه و نصب گردیده است.
خانه عطروش ازنظر شکل و فرم کاشیکاری جالب و منحصر به فردی محسوب میشود، منزل مذکور از نظر نقاشی و رنگ و روغن بر روی چوب، گچ، تابلوهای کاشیکاری، آجرکاری باید از نمونههای جالب هنری دوره قاجاریه محسوب داشت. ساختمان شمالی شامل یک تالار اصلی در وسط و دوگوشواره در طرفین آن در طبقه فوقانی و یک حوضخانه و دوگوشواره در طرفین آن در طبقه زیر میگردد که آنها را مورد بررسی قرار خواهیم داد.
در این پایاننامه با توجه به مبانی زیبایی شناختی هنر قاجار به بررسی آثار هنری قسمتهای مختلف بنا شامل کاشیکاری دیوارهای حیاط و تابلوهای نقاشی پرداخته میشود.
1-2) پیشینه پژوهش
پایان نامهای در مورد خانه عطروش کارنشده است ولیکن چون مربوط به دوره قاجار میباشد درباره قاجار مطالبی موجود میباشد، مثلا در زمینه نقد زیباییشناسی دوره قاجار توسط بهنام جلالی جعفری و درباره تاریخ و تمدن فرهنگ ایران احمد تاج بخش و یا سیدمحسن جوادی درباره هنر دوره قاجار و همچنین شاهرخ مسکوب درباره هنرنقاشیایران مطالبی را به ثبت رساندهاند. همچنین یعقوب آژند برروی نقاشان قاجار کارکرده است.جیان روبرتو اسکارچیا درباره هنر زند و قاجار،شیلا کنبای درباره نقاشی ایران کتاب دارند ولی درباره خانه عطروش هیچ نوشته مکتوبی دردسترس نمیباشد.
1-3) پرسشهای پژوهش
1-با توجه به شرایط اجتماعی و فرهنگی خانه عطروش در زمان قاجار، نقاشیهای آن از چه ساختار و ماهیت فرهنگی و زیبایی شناختی برخوردارند؟
2-عناصرتصویری نظیر نقش انسان درنقاشیهای خانه عطروش به چه شکل است وچهجایگاهی دارند؟
1-4) فرضیه
1- آثار تصویری خانه عطروش بنا به ماهیت و کارکرد فرهنگی و اجتماعی خود درانواع متعدد با مضامین مختلفی کارشدهاند که همه آنها از نوعی ساختار زیباییشناختی مشابه و درعینحال هرکدام ازآنها مطابق باهدفی که دنبال میکنند از ویژگیهای خاص سبکشناختی مختص به خود برخوردارند.
2- در نقاشیهای خانه عطروش گونههای متعدد انسانی،گیاهیو حیوانی دیده میشود که در این میان انسان ازجایگاه برجستهای برخوردار است به ویژه تصویرزن جایگاه خاصی را درنقاشی ها به خود اختصاص میدهد.
1-5) اهداف تحقیق
تحلیل ویژگی های زیبایی شناختی آثار نقاشی باقیمانده در خانههای تاریخی شیراز
شناسایی نقش و جایگاه نقاشی در زندگی اجتماعی جامعه قاجار
شناخت رویکردهای گوناگون به هنر در دروان قاجار
1-6) روش پژوهش
روش پژوهش توصیفی تحلیلی است. پایه پژوهش از این نظر برپایه اسناد مکتوب و تصاویر بهجای مانده از خانه تاریخ عطروش مورد بحث قرار میگیرد.رویکرد توصیفی کمک میکند تا فرآیند تحول نقاشی ایرانی در نقاشیهای خانه عطروش مورد بررسی قرارگیرد وماهیت تحلیلی آن در جستجوی علل و چرایی و همچنین بررسی ویژگی های زیبایی شناختی و سبکشناختی نقاشیهای خانه عطروش میپردازد.روش اصلی و پایه گردآوری اطلاعات در این پژوهش به صورت کتابخانهای میباشد که مطابق با متغیرهای اصلی پژوه هرکدام مورد بررسی قرار خواهندگرفت، لیکن به منظور بررسی و تبیین مصداقهای مورد مطالعه قرارگرفته شده ازروش میدانی و ازطریق مشاهده آثار به جمعآوری و بررسی نمونههای تصویری مطابق با فرضیههای پژوهش پرداخته میشود. درروش کتابخانهای با مراجعه به بانکهای اطلاعاتی و کتابخانهها مطالب مرتبط به متغیرهای اصلی مطالعه میشوند. درروش میدانی هم باتوجه به آثار نقاشی بهجای مانده در خانه عطروش به روش مشاهده مستقیم به تجزیه و تحلیل آثار پرداخته میشود.در واقع روش گردآوری مطالب روش ترکیبی است یعنی در آن از روشهای کتابخانهای، تعریفی، توصیفی، مقایسهای استفاده میشود.
مبانی نظری پژوهش
-1) زمینههای ظهور و شکلگیری حکومت قاجار
فهرست پایان نامه بررسی و تحلیل نقوش تصویری خانه تاریخی عطروش شیراز - عنوان پایان نامه عملی تصویرسازی کودک با الهام از نقشمایه های خانه عطروش
فهرست:
مقدمه .........................................................................................................................................................................1
فصل1)کلیات پژوهش
1-1) بیان مساله ......................................................................................................................................................2
1-2)پیشینه ..............................................................................................................................................................2
1-3) پرسشهای پژوهش .....................................................................................................................................4
1-4) فرضیه ..............................................................................................................................................................4
1-5) اهداف تحقیق ................................................................................................................................................5
1-6) روش پژوهش .................................................................................................................................................5
فصل2) مبانی نظری پژوهش
2-1) زمینههای ظهور و شکلگیری حکومت قاجار ......................................................................................6
2-2) پادشاهان دوره قاجار .................................................................................................................................10
2-3) دوره نخستین قاجار و ارتباط آن با سنتهای پیشین .........................................................................12
2-4) هنر ایران در دوران قاجار .........................................................................................................................14
2-4-1) دوره زند،پیشینه سبک هنری قاجار در سده هیجدهم ................................................................15
2-4-2) نخستین مقطع سبک هنری قاجار،سلطنت فتحعلی شاه ............................................................17
2-4-3) دومین مقطع سبک هنری قاجار،سلطنت محمدشاه و ناصرالدین شاه .....................................18
2-5) زمینههای فرهنگی هنر قاجار .................................................................................................................19
2-6) نقاشی دوره قاجار .......................................................................................................................................22
2-7) مکتب قاجار .................................................................................................................................................33
2-8) ویژگیهای نقوش تزیینی هنر و معماری دوره قاجار ......................................................................37
2-9) مضامین رایج در نقاشی دوره قاجار ......................................................................................................42
2-10) تجزیه و تحلیل آثار نقاشی در دوره قاجار ........................................................................................46
2-11) دیوارنگاری در دوره قاجار .....................................................................................................................47
2-12) موقعیت طبیعی شیراز ..........................................................................................................................48
2-13) تاریخچه مختصر شیراز ..........................................................................................................................53
2-14) محلات شیراز در عهد قاجار ................................................................................................................54
فصل سوم) یافتههای پژوهش
3-1) خانه عطروش ..............................................................................................................................................56
3-2) نماهای مختلف خانه عطروش ................................................................................................................57
3-3) موقعیت مکانی ............................................................................................................................................58
3-4) ساختمان اصلی شمالی خانه عطروش .................................................................................................59
3-5) بررسی آثار هنری قسمتهای مختلف بنا (کاشیکاری حیاط) ..........................................................61
3-6) حوضخانه ....................................................................................................................................................97
3-7) ساختمان شمالی .....................................................................................................................................129
3-8) بررسی تحلیلی داده های پژوهش ......................................................................................................134
فصل چهارم) نتیجهپژوهش
نتیجهگیری ..........................................................................................................................................................135
فهرست منابع
منابع ......................................................................................................................................................................139
منبع:
ندارد.