خلاصه پایان نامه بررسی رابطه بین استفاده از شبکههای اجتماعی و گرایش دینی (مورد پژوهی دانشجویان دانشکده هنر های زیبا دانشگاه تهران)
پایاننامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد(M.A)
چکیده
پژوهش حاضر بررسی رابطه بین استفاده از شبکههای اجتماعی و گرایش دینی کاربران عضو شبکه های اجتماعی را با استفاده از روش پیمایشی مورد مطالعه قرار داده است. این پژوهش در دانشکده هنر های زیبا دانشگاه تهران و در بین دانشجویان رشتهها و دورههای مختلف تحصیلی این دانشکده انجام گرفته است.
تحلیل یافتههای این مطالعه که گرایش دینی کاربران در در پنج حیطهی احساس، باور و اعتقاد،انجام مناسک، پایبندی به ارزشها و اعتقادات دینی مورد بررسی و ارزیابی قرار میدهد نشان از آن دارد که شبکه های اجتماعی به عنوان اساسی ترین رغیب رسانه های سنتی نقش مهمی در زندگی امروز ایفا می نمایند و بیش از هر رسانه سنتی برای خود جا باز کرده اند.
به نظر میرسد پذیرش زندگی و حضور در این شبکهها اجتناب ناپذیر است اما با برنامه ریزی نهاد های تصمیم گیر و آسیب شناسی جامع و استفاده از همهی ظرفیتهای ارتباطی میتوان از آن به عنوان یک فرصت و بستر مناسب در جهت تقویت و نشر ارزش های دینی و مذهبی بهره جست.
کلید واژهها: اینترنت؛ شبکههای اجتماعی؛ فیسبوک؛ دین؛ گرایش دینی
انسان ها در حالی به قرن بیست و یکم گام نهاده اند که ارتباطات جهان را تسخیر کرده و کتاب، رایو، فیلم و ماهواره و اینترنت به گونه ای احوال آنها را به همدیگر پیوند داده است که برای زیستن به دنبال شیوه ها و ابزار های جدید هستند.
یکی از دستاورد های عصر ارتباطات آگاهی یافتن مردم از باور های دینی و گرایش های دینی دیگران است که با از میان رفتن سد ها و فاصله ها بیشاز هر زمان دیگری با ادیان و مذاهب دیگر آشنا هستند. (توفیقی ، حسین: 1390)
بشر امروزی به ویژه نسل جوان به مدد رسانه های نوین ارتباطی، شیوه های متفاوتی را جهت حفظ رابطه ی خود با دوستان و آشنایان، برقراری رابطه های جدید و انتشار افکار تجربه می کند.آدمی قدرت این ابزار های ارتباطی را به منظور تامین نیاز های ارتباطی خود به خدمت گرفته است.
سایت های شبکه ی اجتماعی، از جمله رسانه های نوینی هستند که بستر مناسبی برای حفظ روابط آفلاین، ایجاد روابط آنلاین و بسط دادن این روابط به زندگی واقعی فراهم کرده اند.
نتایج تحقیقات نشان داده است که سبک ها و رفتار های ارتباطی کاربران سایت های شبکه اجتماعی از فرهنگ ها و ملل مختلف، به دلیل نگرش ها و ارزش های فرهنگی متفاوت فرق دارد. به عبارت دیگر افراد تحت تاثیر فرهنگ های حاکم در جامعه در جامعه ی خود دست به رفتار های ارتباطی در شبکه های اجتماعی آنلاین می زنند.
تکنولوژیهای نوین ارتباطی که به واقعیت انکارناپذیر زندگی بشر امروز تبدیل شده است دنیای نوینی را رقم زده که فضای مجازی و شبکه های اجتماعی از مصداق مهم آن هستند.تکنولوژی های امروز که در عرصه های مختلف نمود خود را به نمایش گذاشته ابعاد مختلف زندگی انسان را در عرصه های دینی ، اجتماعی ، سیاسی و فرهنگی و ... تحت تاثیر قرار داده است.
اصولا فناوری همواره زندگی انسان ها را تحت تاثیر قرار داده و بهره برداری از آن هم موجب سادگی امور و در ابعاد گسترده آن استفاده موجبا شکل گیری ابعاد پیچیده اجتماعی و فرهنگی می شود.
اختراع خط، تکنولوژی چاپ، تلگراف، تلفن و تکنولوژی کامپیوتر را میتوان در همین راستا ارزیابی کرد؛ چرا که هریک به نوبه خود با تغییراتی که بههمراه آوردند، باعث دگرگونی در زندگی بشر شدند. رسانههای نوین اطلاعاتی و در رأس آن اینترنت ، موجب نوسازی فرآیندهای اجتماعی است . این تکنولوژی تمام جنبههای زندگی مردم را تحت الشعاع قرارداده است. (جهانگرد، 1384: 3)
هرچند که انسانها به طور معمول در مقابل هر گونه تغییری مقاومت میکنند ولی باید این مهم را پذیرفت که مواجهه با این تغییرات گریزناپذیر است و این مقاومتها نیز شکستهخواهد شد و به همین علت باید همواره خود را برای این تغییرات که به سرعت و شتابان نیز صورت میپذیرد، آماده کرده و با یک شناخت خوب نسبت به میزان تأثیر هر یک از این تغییرات، اثرات سوء آن را به حداقل ممکن برسانیم. ُ
با رشد شتابان تکنولوژیهای ارتباطات و اطلاعات، به ویژه اینترنت و انتقال پرشتاب فعالیتها به زندگی فردی و جمعی انسان؛ فضاهای سایبر و محیطهای مجازی، اهمیتی روزافزون یافته و مجازی شدن را به نیروی محرک تغییر محیط زندگی انسان و از آن مهمتر به عامل اصلی تغییر الگوهای فکری و رفتاری و به معنایی دقیقتر "وجود انسان" تبدیل کردهاست. ( اوحدی، 1380: 9 )
همانطور که جامعه شناس انگلیسی، آنتونی گیدنز[1] ( 1999 ) یادآور میشود، هرچه این تغییرات نهتنها " در بیرون از اینجا " اتفاق میافتد بلکه " در اینجا نیز اتفاق میافتد – در خانههایمان و درون سرهای ما -، و در اینکه ما چگونه دنیا و جایی که در آن هستیم، میبینیم. بنابراین، ما همه مسؤولیم تا در مورد تجربیاتمان از این تغییرات فرهنگی بیاندیشیم و بحث کنیم. واقعیت این است که نمیتوان نسبت به این تغییرات بیتفاوت بود. بنابراین مهم است که بدانیم که چگونه این تغییرات میتواند تعاملات انسانی هر روزهی ما را تحت تأثیر قرار دهد. مهمتر اینکه برای تمام کسانی که وارد دنیای کار میشوند لازم است تا نظرات خردمندآنهای راجع به اینترنت داشته باشند.
( تربتی،1389:12)
کشورهای جهان سوم و در حال توسعه مثل ایران نیز در مسیر رشد تکنولوژیک خود همواره تحت تاثیر این شرایط بودند. از زمان حکومت قاجار و شکست ایران در مقابل قشون روس نیز بکارگیری از فناوری ها در عرصه های مختلف به مقوله اساسی در تحولات سیاسی و اجتماعی جامعه ایرانی تبدیل شد.
رشد روزافزون سواد و افزایش مهاجرت های ایرانیان به کشور های اقلیم فرنگ زمینه و بستر روزافزون استفاده از فناوری های جدید و همچنین درک دستاوردهای ان سامان در زمینه استفاده از قانون و زندگی و سیاسی و اجتماعی مردم اروپا در بلند مدت، منجر به تغییر ذائقهی ارتباطی عموم جامعه میشود.
اندیشمندان و صاحب نظران علوم اجتماعی و ارتباطات بر این باورند که ترکیب و همگرایی، فنآوریهای ارتباطاتی و تجدید ساختار نظام سرمایهداری در دهههای اخیر، سبب گشایش مرحلهی تازهای در تاریخ جوامع بشری شدهاست. مرحلهای که با اصطلاحاتی نظیر جامعه فراصنعتی[2]، جامعه شبکهای[3]، جامعه اطلاعاتی[4]، جامعه پستمدرن[5]، جامعه مجازی[6] و امثالهم توصیف و تبیین شده است. "ویژگیهای این جامعه نو را میتوان پدیدههایی از جمله اقتصاد اطلاعاتی جهانی، هندسه متغیر شبکهای، فرهنگ مجاز واقعی، توسعه حیرت انگیز فناوریهای دیجیتال، خدمات پیوسته و نیز فشردگی زمان و مکان، برشمرد" ( کاستلز، 1380: 15 )
در سالهای اخیر "شبکههای اجتماعی مجازی" با سرعتی بینظیر گسترش یافتهاند. پایگاههای مجازی مای اسپیس فیس بوک[7] ، فیس بوک[8] ، فایو های[9] ، فرندستر[10] ، یوتیوب[11] ، فیلکر[12] ، اورکات[13] و تویتر[14] مشهورترین این شبکهها هستند که فضایی جذاب را برای ارتباط شبکهای در فضای مجازی میان کاربران اینترنت و عمدتاً از نسل جوان، فراهم آورده و در مدت زمانی کوتاه به سرعت رشد کردهاند. به عنوان مثال FaceBook با توجه به اعلام خبرگزاری ایسنا تا سپتامبر سال 2012 بیش از یک میلیاردکاربر فعال دارد.(ایسنا، 09/09/1391)
شبکههای اجتماعی گرچه به نظر می پاید از ابزارهای ساده برای نوشتن و به اشتراک گذاری اطلاعات بهره می برند ولی از چنان جذابیت و تاثیرگذاری در دنیای مدرن برخوردار هستند که میلیون ها نفر هر هفته و هر ماه به برای استفاده از این جذابیت ها و خدمات متقابل به عضویت آنها در می آیند.
بیشک شبکهی اجتماعی فیسبوک را میتوان مهمترین شبکههای اجتماعی دانست که بیش از سایر شبکه ها در خدمت کابران اینترنتی قرار گرفته است . این شبکه چنان تاثیر عمیقی برای کاربران بجا گذاشته است که حضور در آن به به نوعی کلا و وجاهت اجتماعی در بین نخبگان و همچنین عامه مردم تبدیل شده است و یکی از راههای برقراری ارتباط با دوستان، همکاران و آشنایان میباشد.
با نفوذ بیشتر این شبکه در بین ایرانیان هر چند در ابتدا با تقویت ابعاد عاطفی و احساسی بیان شده بود، اما از طریق و نوع رویه خود شبکهی فیسبوک میتوان حدس زد که تغییراتی در این رویه انجامگرفته و خواهدگرفت. شرکت فیسبوک با ورود کاربران ایرانی، افغانی و تاجیکی تصمیم به اضافه کردن زبان فارسی به جمع زبآنهای این سایت گرفت، هر چند که هنوز در جمع کاربران فارسیزبان کمتر استفاده میگردد(مزینانی، کاظم 1389 دانشگاه سوره).
یکی از مهمترین ابعاد زندگی انسان که از این پدیده تأثیرات عمیقی را پذیرا خواهد شد، بعد دینی و گرایش دینی است. دین[15] یکی از مهمترین مسائل جوامع میباشد. بیگمان میتوان گفت که دین از نیازهای روانی انسان و پیشنیاز هر گونه زندگی جمعی است.
از سوی دیگر امروزه جنبههای گوناگون مسألهی دین از سوی متفکران و نظریهپردازان اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است. شرایط کنونی ارتباطات جهانی، توسعه و رشد تکنولوژیهای مختلف، رویارویی مداوم فرهنگی و ... سبب شده است که مسألهی هویت در ابعاد مختلف به موضوعی کانونی در بررسیهای اجتماعی تبدیل شود. انقلاب اطلاعات و گسترش روز افزون تکنولوژی های ارتباطاتی نظیر شبکه های ماهوارهای و اینترنتی تاثیرات بسیاری بر شئون اجتماعی،فرهنگی ،سیاسی و اقتصادی در جوامع جدید گذاشته است به نحوی که بسیاری از اندیشمندان همچون امانوئل کاستلز و یا فرانک وبستر از پدیده ای به نام جامعه شبکه ای در دوره معاصر یاد کردند.
در این میان، شبکههای اجتماعی مجازی که نسل جدیدی از وب سایتهای اینترنتی هستند،کاربران اینترنتی را حول محور مشترکی به صورت مجازی گرد هم جمع کرد و جوامع آنلاین را تشکیل داد.
شبکههای اجتماعی زیادی با موضوعاتی از قبیل انگیزههای حرفهای و شغلی، دوستیابی، علایق مشترک در حوزههای مختلف (سینما، ورزش، موسیقی)، زبان مشترک، ملیت مشترک، دین مشترک و غیره در فضای مجازی فعال هستند و هر کدام میلیونها کاربر اینترنتی را جذب کرده اند. آمارهای مربوط به رفتار کاربران اینترنتی نشان می دهد، گرایش به سایت های شبکه اجتماعی در سراسر دنیا همچنان رو به رشد است و این سایتها در آینده فضای مجازی و حتی فضای بیرون از نت نقش بیشتری خواهندداشت.
اما آنچه باعث شده است، چنین موضوعی در این مجال بررسی شود،آن است که این شبکههای اجتماعی در سالهای اخیر در زندگی آنلاین و آفلاین کاربران اینترنتی آنچنان تأثیرگذار بودهاند که شکلهای ارتباطات اجتماعی نیز از این رسانههای جدید تأثیر پذیرفته است. بهره گیری از این شبکه ها توسط معترضان سیاسی، اجتماعی، زیست محیطی، حقوق بشر و ...آن را از ابزاری که فقط کارکرد تفریحی و دوست یابی داشته، خارج ساخته است و به ابزاری برای پیگیری نیازهای مهم زندگی بشری تبدیل کرده است.
از این رو، مطالعه علمی درباره شبکههای اجتماعی در مراکز دانشگاهی و پژوهشی مورد توجه قرار گیرد. در کنار دانشکدههای علوم کامپیوتری که نخستین کارهای پژوهشی درباره شبکههای اجتماعی در آنها آغاز شده است، مباحث مربوط به شبکههای اجتماعی در حوزههای علوم سیاسی، علوم اجتماعی، علوم ارتباطات، روان شناسی، مطالعات فرهنگی و غیره مورد توجه قرار گرفته است.
از جمله مسائل اساسی شکل دهنده زندگی هر انسانی، داشتن تعریفی از خود، از معنای زندگی، هدف در زندگی و... است و با نگاهی اجمالی به معارف دینی میبینیم که یکی از کارکردهای اصلی دین در زندگی این است که با دادن جهانبینی الهی، معنا و هدف نهایی زندگی را برای انسان تبیین میکند و غایت مسیر حرکت او را نشان میدهد. حال اگر معنا و غایت زندگی فرد بر اساس جهانبینی دینی شکل گرفت، دیگر ابعاد زندگی فرد مثل ( شغل، جنسیت و...) به عنوان واسطههای دستیابی به آن هدف و در راستای آن معنا و غایت نهایی، جهتدهی خواهدشد. وقتی فرد، جهانبینی الهی پیدا میکند و مبداء و مقصد خود را میداند و پی میبرد که برای چه آفریده شدهاست و غایت آفرینش او چیست؛ میتواند در مورد سایر مسائل زندگی بهتر تصمیم بگیرد. بنابراین، بهنظر میرسد زندگی دینی در مرتبهای بالاتر از سایر ابعاد زندگی قرار دارد و میتواند در شکلگیری سایر ابعاد هویتی فرد، نقش اساسی ایفاکند.
فهرست پایان نامه بررسی رابطه بین استفاده از شبکههای اجتماعی و گرایش دینی (مورد پژوهی دانشجویان دانشکده هنر های زیبا دانشگاه تهران)
فهرست:
فهرست مطالب
__________________________________________________
- فصل اول: کلیات تحقیق
مقدمه ............................................................................................................................... 06
1-1) بیان مسأله ............................................................................................................ 13
2-1) اهمیت و ضرورت انجام پژوهش ...................................................................... ……… .16
3-1) اهداف پژوهش ..................................................................................................... 20
1-4) سؤالات پژوهش ................................................................................................... 21
5-1) فرضیههای پژوهش ............................................................................................. .. 23
6-1) کاربران پژوهش .................................................................................................... 23
7-1) محدودیتهای پژوهش ........................................................................................ .. .. 24
- فصل دوم: ادبیات و مبانی نظری تحقیق
مقدمه ............................................................................................................................ 25
1-2) پیشینه تحقیق ................................................................................................... …. 26
2-2) مفاهیم نظری ..................................................................................................... . 28
3-2) مبانی نظری ....................................................................................................... 63
4-2) چارچوب نظری .................................................................................................. .. 98
- فصل سوم: روش اجرای تحقیق
مقدمه ........................................................................................................................... 126
1-3) روش پیمایشی و کاربرد آن ..................................................................................... 128
2-3) جامعه آماری و واحد تحلیل ..................................................................................... 129
3-3) روش نمونهگیری و حجم نمونه ................................................................................. 132
4-3) اعتبار و پایایی تحقیق ........................................................................................... 133
5-3) روش و ابزار گردآوری اطلاعات ................................................................................ 134
6-3) روش تجزیه و تحلیل اطلاعات ....................................................................... ………. 135
7-3) ضریب اطمینان در پژوهش ............................................................................ …….. 135
8-3) تعریف نظری و عملی مفاهیم و مقومهای تحقیق ....................................... …………………. 135
- فصل چهارم: یافتههای تحقیق
1-4) جداول و تحلیل توصیفی دادهها ................................................................... ………….. 136
2-4) جداول و تحلیل آزمون سؤالات تحقیق ........................................................ …………….. 151
- فصل پنجم: نتیجهگیری و پیشنهادها
مقدمه ......................................................................................................................... 209
1-5) نتایج حاصل از یافتههای تحقیق .................................................................. …………… 210
2-5) پیشنهادات ...................................................................................................... .. 212
3-5) پیشنهادات کاربردی ..................................................................……….. 216
4-5) پیشنهادات برای مطالعات بعدی............................................................................ . 219
منبع:
آراستهخو، محمد(1381)؛ نقد ونگرش بر فرهنگ اصطلاحات اجتماعی، علمی؛ تهران، چاپخش، چاپ اول.
2. افتاده، جواد. " آشنایی با تاریخچه شبکههای اجتماعی اینترنتی". همشهری آنلاین؛ 20 خرداد 1390.
3. امیدوار، احمد، علیاکبر صارمی(١٣٨١) . اعتیاد به اینترنت: توصیف، سبب شناسی، پیشگیری، درمان و مقایس های سنجش اختلال اعتیاد به اینترنت. مشهد: نشرتمرین.
4. امیرکافی، مهدی (1383). طراحی الگوی جامعهشناختی انزوای اجتماعی در شهر تهران. رساله دکتری. دانشگاه تربیت مدرس.
5. بهرام پور، شعبانعلی( 1382 ) فنآوریهای نوین ارتباطی و چالش های فرهنگی در ایران، از سایت: www. bashgah.net.
6. بیرو، آلن(1380)؛ فرهنگ علوم اجتماعی، باقر ساروخانی، تهران، کیهان، چاپ چهارم.
7. پاتریشیا، ولیس( 1382 ). روانشناسی اینترنت. ترجمه فضل الله قنادی؛ تهران: انتشارات دانشگاه کمبریج ، مؤسسه انتشاراتی ایران نو.
8. پاستر، مارک (1377). عصر دوم رسانه ها. ترجمه غلامحسین صالحیار، تهران: انتشارات مؤسسه ایران
9. پوری، احسان (1389). برسی نقش و تأثیر فیسبوک بر شکلگیری شبکههای اجتماعی از دیدگاه متخصصان و کارشناسان امور رسانه. پایاننامه کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مرکز.
10. تامپسون (1380). رسانهها و مدرنیته: نظریه اجتماعی رسانه. ترجمه مسعود اوحدی؛ تهران: نشر سروش.
12. جهانگرد،نصرالله(1380).گزارش روندبرگزاری اجلاس جهانی سران در باره جامعه اطلاعاتی و مشارکت ایران (ژنو سویس) . تهران : دبیرخانه شورای عالی اطلاع رسانی .
13. حاجیانی، الف ( 1379 ). تحلیل جامعهشناختی هویت ملی در ایران و طرح چند فرضیه. فصلنامه مطالعات ملی، سال دوم، شماره 5، صص 228 – 193.
14. حسنی، محمد (1385). فرهنگ و رسانههای نوین. قم: دفتر عقل، چاپ اول.
16. خواجوی، محمد (١٣٨۴) . استفاده اعضای هیأت علمی و پژوهشگران مؤسسات آموزش عالی جهاد کشاورزی تهران ازاینترنت. فصلنامه کتاب، ١۶(1): 13-28 .
17. دادگران، محمد (1385). مبانی ارتباطات جمعی. تهران: مروارید، چاپ علم.
18. دوران، بهزاد(1381 )؛ تأثیر فضای سیبرنتیک بر هویت اجتماعی،پایاننامه دکتری، تهران، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی.
19. دهخدا، علی اکبر(1381). لغت نامه. جلد 14 ، دوره جدید. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
20. ذکایی، محمدسعید (1383). جوانان و فراغت مجازی. فصلنامه مطالعات جوانان، شماره 6. تهران: سازمان ملی جوانان.
21. رجبی، زهره (1389). بازنمایی گرایشهای سیاسی کاربران ایرانی در شبکههای اجتماعی مجازی با مطالعه موردی فیسبوک. پایاننامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبایی.
22. رزاقی، افشین (1385). نظریههای ارتباطات اجتماعی. تهران: آسیم، چاپ دوم.
23. رشیدپور، ابراهیم (1354). آینههای جیبی مکلوهان. تهران: سروش، چاپ دوم.
24. ساروخانی، باقر (1385). جامعهشناسی ارتباطات. تهران: اطلاعات، چاپ هفدهم.
25. سورین، ورنر و جیمز، تانکارد (1386)؛ نظریههای ارتباطات. ترجمه علیرضا دهقان. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ سوم.
26. شرفی، محمدرضا. ( 1374 ). جوان و بحران هویت. تهران: انتشارات سروش، چاپ سوم.
27-آرون ریمون،(1377)،سیر اندیشه درجامعه شناسی،ترجمه باقر پرهام،تهران:انتشارات علمی وفرهنگی.
28-اسلوین ،ج (1380)، اینترنت و جامعه، ترجمه عباس گیله وری و علی رادباوه .تهران:نشر کتابدار.
29-اخوتی ،مریم،(1385)، بررسی وضعیت استفاده از اینترنت توسط اعضای هیات علمی دانشگاههای علوم پزشکی ایران،، تهران،دانشگاه شهید بهشتی.
30-اسدی، مریم(1382)، مطالعه تاثیر استفاده از اینترنت بر رفتار اطلاع یابی پژوهشی اعضا هیئت علمی رشته های مختلف دانشگاه تهران ( با تاکید بر سه شاخه علوم انسانی، علوم پایه و فنی و مهندسی)پایان نامه کارشناسی ارشد،دانشگاه تهران .
31-اسماعیل زاده هوشیار ،احمد،(1384)بررسی نگرشهای جوانان تبریز به پدیده های ارتباطی و تکنولوژیکی جدید مثل ماهواره- اینترنت- رایانه – تلفن همراه و میزان گرایش آنها نسبت به این وسایل ارتباطی ،وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ،شورای پژوهشی اداره کل ارشاد اسلامی استان آذربایجان شرقی.
اکبری (1381)،مشکلات جوانی و نوجوانی،تهران:نشر ساوالان -
32-بهبهانی، (1383)،پدیده وبلاگ،کلیات کتاب ماه،فصلنامه تخصصی اطلاع رسانی و نقد وبررسی کتاب،سال هفتم،شماره 7و8،ص18-20.
33-ترنر،جاناتان اچ(1381)نظریه های پست مدرنیسم،ترجمه صمد عابدینی،تبریز،انتشارات ستوده،چاپ اولز
34-توسلی،غلام عباس،(1371)، نظریه های جامعه شناسی، تهران:انتشارات سمت.
خاکی،غلامرضا،(1342)،روش تحقیق بارویکردی به پایان نامه نویسی، تهران:وزارت فرهنگ وآموزش عالی مرکز تحقیقات علمی کشور،انتشارات کانون.
35- دلاور، علی( 1377 )، مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی واجتماعی ، تهران: انتشارات سمت.
36- دوران،بهزاد(1381)،تاثیر فضای سایبرنتیک بر هویت،رساله دکترا،دانشگاه تربیت مدرس،تهران.
ذکایی،محمد سعید(1383)،جوانان و فراغت مجازی،فصلنامه مطالعات جوانان،شماره 6،تهران،سازمان ملی جوانان.
37-روزنامه همشهری(1384)،28آبان.بقیه اطلاعات مثل نویسنده .- -
38- زنجانی زاده ،هما، جوادی، علی محمد (1384)،بررسی تاثیر اینترنت بر ارزشهای خانواده در بین دانشجویان
39- ساروخانی,باقر,(1375),جامعه شناسی ارتباطات,تهران،انتشارات اطلاعات,چاپ ششم.
40- سلاجقه، مژده(1377)، بررسی نگرش کاربران مرکز اینترنت دانشگاه علوم پزشکی شیراز در مورد شبکه اینترنت و دستیابی به اطلاعات، دانشگاه شیراز .
41- سولر (1998)،" نوجوانان در فضای مجازی خوب ، بد ، زشت" برگرفته از سایت:
www.rider.edue./suler/pcysber/adoles/htm.
42-علیخواه ، فردین (1378) کنش ارتباطی بنیاد شکوفایی حوزه عمومی «هابرماس»، ماهنامه اطلاعات سیاسی و اقتصادی، شماره 140-139 اردیبهشت،سال سیزدهم.
43- فخرایی، بهاره و دیگران ... (1382)بررسی الگوی استفاده از اینترنت، کامپیوتر و بازیهای کامپیوتری در دانش آموزان دو دبیرستان در شیراز پنجمین همایش سراسری بهداشتروانیو اختلالات رفتاریکودکانونوجوانان، معاونت پژوهشی: دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان زنجان
44-فرهنگی ،علی اکبر،آذری غلامرضا(1381)،مبانی ارتباطات،تهران،نشر سنجش.
45-کاستلز(1380)،«عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ». ترجمه احد علیقلیان، افشین خاکباز و حسن چاوشیان. تهران : طرح نو.
46-گیدنز،آنتونی (1378)،جامعه شناسی،ترجمه منوچهر صبوری،چاپ اول،نشر نی
47-لاودن ،کنت سی، لاودن،جین پی، (1380)،فناوری اطلاعات،مفاهیم وکاربردها(مترجم:حمید محسنی)،تهران،نشرکتابدار.
محسنی،منوچهر(1380)،جامعه شناسی جامعه اطلاعاتی،تهران،نشر دیدار.-48
محسنیان راد، مهدی،( 1380)،ارتباط شناسی، تهران: انتشارات سروش. -49
50-محقق زاده ،محمد صادق ، عبدالهی، مرضیه(1381)، بررسی نظرات و نحوه استفاده مشترکین عضو مرکز اینترنت دانشگاه علوم پزشکی شیراز از امکانات مرکز و تاثیر آن بر کارهای پژوهشی این اعضاء،دانشگاه شیراز.
51-معید فر،سعید ودیگران(1384)اعتیاد اینترنتی،علل وپیامدهای آن،فصلنامه رسانه،سال 16،ش3 ،ص39.
52-مک کوئیل،دنیس(1382)،درآمدی بر نظریه ی ارتباطات جمعی، (پرویز اجلالی:مترجم)،تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ها،چاپ اول.
53-مهرداد،هرمز(1380)،مقدمه ای بر نظریات و مفاهیم ارتباط جمعی،تهران:انتشارات فاران.
54 - میرمحمدی، رضوان السادات؛(1383) دوستان اینترنتی - دشمنان خانگی ،پرسمان،شماره : 19,20.
55-نوری زینب السادات،اینترنت-کامپیوتر-روانشناسی ،انتشارات پرتو خورشید، چاپ اول.
56-ولمن،لاری و دیگران(1383)،آیااینترنت باعث افزایش یا کاهش یا تکمیل سرمایه اجتماعی می شود؟،(شیرزادفلاح آزاد،مترجم)نشر فرهنگ و نوآوری.
- castells.M(2001),The internet galaxy :Reflections on the business & society.New York:oxford niversity tynsydney.
-Dimaggio,P.Hargittai,E.Newman,W.R. and Rabinson,J.P(2001).Social implications of internet.Annual viview sociology,vol 27.p307-336.
- INTERNET WORLD(2005).
kraut,R,Lundmark,v,Patterson,M,kiesler,andMukapadhgay,T.(1998),internet paradox:a social technology that reduces social involvement & psychological well-being?American psychologist,53,p1017-1031.
Boyd, D. M., & Ellison, N. B. (2007) “Social Networks Sites: Definition, History, and Scholarship. Journal of Computer-Mediated Communication”, 13(1), Article 11.
Denis Maquail. Mass communication theory.chapter 11
Filix M., Jesus C, Luis G. (2005) “Anonymity Effects in Computer-Mediated Communication in the Case of Minority Influence”. Computers in Human Behavior. 23, 1660–1674.
Heise David, R. (1998) “Conditions for Empathic Solidarity”, in Patrick Doreian andThomas Fararo, The Problem of Solidarity, Theories and Models, Amsterdam: Gordon and Breach publishers.
Hogg M. A., Vaughan, G. M. (2002); Social Psychology (3rd Ed), London Prentice Hall.
Kaplan, A., Haenlein, M. (2010) “Users of the World, Unite! The Challenges and Opportunities of Social Media”. Business Horizons. 53, 59-68.
Kellner, Douglas.( 1996 ); Television, Advertises and the Constructim of Postmodern Identity, London Rutledge publication.
Kestnbaum, M., Robinson, J.P., Neustadt, A. and Alvarez, A. (2002) "Information Technology and social Time Displaccment." IT & Society 1 (1): 21-37 http://www.Itandsociety.org (10.06. 2006)
Kraut,R. Lundmark,V. Patterson,M. Kiesler,S. Mukopadhyay,T. and Scherlis,W. (1998). Internet paradox: a social technology that reduces social involvement and psychological well-being. American psychologist, 53 (9), 1017-31. Available (11 April 2003) online