خلاصه پایان نامه مسکن پایدار با تأکید بر فضای باز و نیمه باز
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد
رشته معماری
بررسی نقش فضاهای باز و نیمه‌باز در طراحی مسکن پایدار، با تأکید بر کیفیت فضایی، تعاملات اجتماعی، ارتباط با طبیعت، آسایش حرارتی و کاهش مصرف انرژی در مجتمع‌های مسکونی.
مقدمه:
مسکن همواره یکی از نیازهای اولیه انسان بوده و همزمان با تکامل بشر، از نظر کیفی و کمی نیز دچار تغییر و تحول شده است. با این حال، افزایش جمعیت، کمبود زمین و گسترش شهرنشینی موجب تغییر الگوهای مسکن و حرکت به سمت انبوه‌سازی، کوچک‌سازی و ساخت مجتمع‌های مسکونی شده است. در بسیاری از این مجتمع‌ها، توجه به نیازهای روانی و اجتماعی ساکنان و همچنین ارتباط انسان با طبیعت کاهش یافته و فضای باز و نیمه‌باز که در معماری سنتی ایران جایگاه مهمی داشته است، محدود یا از برنامه طراحی حذف شده است. این روند موجب کاهش کیفیت فضایی مسکن و محدود شدن فرصت‌های تعامل اجتماعی، خلوت، ارتباط با طبیعت و بهره‌گیری از انرژی‌های طبیعی شده است.
پژوهش حاضر با موضوع «مسکن پایدار با تأکید بر فضای باز و نیمه‌باز» به بررسی مفهومی و عملکردی فضاهای باز و نیمه‌باز در معماری مسکن می‌پردازد. در این پژوهش، فضاهای باز مانند حیاط و فضاهای نیمه‌باز مانند ایوان به عنوان بخش‌هایی مهم از معماری مسکونی مورد توجه قرار گرفته‌اند. این فضاها علاوه بر برخورداری از غنای فرمی، مفهومی و عملکردی، می‌توانند در کنار فضاهای بسته به ایجاد تجربیات فضایی مطلوب منجر شوند. هدف اصلی پژوهش، تأکید بر نقش فضاهای باز و نیمه‌باز در افزایش کیفیت و غنای فضایی خانه و همچنین استفاده از ظرفیت آنها برای کاهش مصرف انرژی و تحقق معماری پایدار است.
در معماری سنتی ایران، فضاهای باز و نیمه‌باز بخش جدایی‌ناپذیری از خانه محسوب می‌شدند و بسیاری از فعالیت‌های فردی و اجتماعی در آنها شکل می‌گرفت. حیاط، ایوان و سایر فضاهای مرتبط با فضای باز علاوه بر تأمین نیازهای عملکردی، زمینه ارتباط انسان با طبیعت، ایجاد خلوت، گسترش روابط اجتماعی و تأمین شرایط اقلیمی مناسب را فراهم می‌کردند. در مقابل، تغییر سبک زندگی و شکل‌گیری الگوهای جدید مسکن باعث شده است خانه معاصر بیشتر در فضای داخلی تعریف شود و نقش فضاهای باز و نیمه‌باز کاهش پیدا کند.
مسئله اصلی پژوهش، عدم توجه کافی به نقش و عملکرد فضاهای باز و نیمه‌باز در ایجاد مسکن پایدار در معماری امروز است. افزایش تراکم، مسائل اقتصادی، کمبود زمین و سیاست‌های انبوه‌سازی باعث شده‌اند فضای باز مانند حیاط و فضای نیمه‌باز مانند تراس در بسیاری از واحدهای مسکونی مستقل حذف یا بسیار محدود شوند. در حالی که این فضاها می‌توانند به عنوان ادامه فضای بسته خانه و مکانی برای فعالیت‌های مکمل زندگی روزمره مورد استفاده قرار گیرند. از این منظر، طراحی صحیح فضاهای باز و نیمه‌باز می‌تواند در ارتقای کیفیت زندگی، ایجاد تعاملات اجتماعی، ارتباط با طبیعت و استفاده بهینه از انرژی‌های طبیعی مؤثر باشد.
یکی از موضوعات مهم مطرح‌شده در پژوهش، ارتباط فضاهای باز و نیمه‌باز با معماری پایدار است. فضای باز و نیمه‌باز می‌تواند به عنوان عنصری اقلیمی در تعدیل شرایط محیطی خانه عمل کند. تأمین نور و روشنایی فضاهای داخلی، ایجاد تهویه طبیعی و جلوگیری از تابش آفتاب در مواقع گرم سال از جمله عملکردهای اقلیمی این فضاها هستند. بنابراین، فضای باز و نیمه‌باز علاوه بر ارزش فضایی و اجتماعی، می‌تواند در کاهش مصرف انرژی ساختمان نیز نقش داشته باشد.
هدف پژوهش تنها بازگشت مستقیم به الگوهای سنتی نیست، بلکه شناخت اصول و معیارهای فضای باز و نیمه‌باز در معماری سنتی و ترجمه آنها به زبان معاصر است. بر این اساس، یکی از اهداف تحقیق ایجاد معماری زنده و ارگانیک با بازنگری در فضاهای باز و نیمه‌باز معماری سنتی و استفاده از ویژگی‌های آنها در مسکن معاصر است. همچنین به‌کارگیری اصول طراحی پایدار در مسکن معاصر با هدف کاهش اثرات ساختمان بر محیط طبیعی و ایجاد هماهنگی میان ساختمان و طبیعت مورد توجه قرار گرفته است.
پژوهش بر چگونگی تلفیق فضاهای باز، نیمه‌باز و بسته در طراحی مسکن ایرانی نیز تأکید دارد. ارتباط منسجم، پیوسته و خوانا میان این سه نوع فضا می‌تواند یکی از عوامل مؤثر در طراحی مسکن باشد. ایجاد سلسله‌مراتب مناسب در فضاهای دسترسی و پیوند میان فضای بسته، نیمه‌باز و باز، امکان شکل‌گیری محیطی انعطاف‌پذیر، پویا و قابل دسترس را فراهم می‌کند. چنین ساختاری می‌تواند علاوه بر افزایش کیفیت فضایی، زمینه تعاملات اجتماعی و بهره‌گیری از انرژی‌های تجدیدپذیر را فراهم سازد.
در پژوهش، مفهوم فضای باز به فضایی گفته می‌شود که فاقد پوشش سقف است و جداره‌های آن، در صورت وجود، از تمام جهات فضا را مسدود نمی‌کنند. فضای باز غالباً در گروه فضاهای عمومی و نیمه‌عمومی قرار می‌گیرد، هرچند بالکن و حیاط خصوصی می‌توانند همزمان ویژگی خصوصی بودن را نیز داشته باشند. فضای نیمه‌باز نیز حد فاصل فضای بسته و فضای باز است و به عنوان فضای ارتباط‌دهنده این دو شناخته می‌شود. عناصر تشکیل‌دهنده فضای نیمه‌باز وظیفه مهمی در تلفیق فضای داخلی و خارجی و ایجاد تحرک فضایی دارند.
در این چارچوب، مفاهیمی مانند آلبدو، میکروکلیما و آسایش حرارتی نیز در ارتباط با طراحی پایدار مورد توجه قرار گرفته‌اند. آلبدو به درصد بازتاب نور از سطح یک جسم اشاره دارد و می‌تواند در تحلیل شرایط محیطی و تابش مورد توجه قرار گیرد. میکروکلیما نیز الگوی آب‌وهوایی در مقیاس کوچک است. همچنین شاخص PMV محدوده احساس حرارتی انسان را از احساس سرد تا داغ مشخص می‌کند و محدوده یک مثبت تا یک منفی به عنوان محدوده آسایش حرارتی ارزیابی شده است. دمای متوسط پوست بدن و دمای متوسط درونی بدن نیز از جمله مفاهیم مرتبط با شرایط حرارتی هستند.
پژوهش برای شناخت مسکن شهری و فضاهای باز و نیمه‌باز، گونه‌های مختلف مسکن را بررسی می‌کند. خانه‌های مجزا، خانه‌های حیاط مرکزی، خانه‌های ردیفی، آپارتمان‌های بلندمرتبه، مجموعه‌های بلندمرتبه آپارتمانی و مجموعه‌های آپارتمانی با ارتفاع متوسط از گونه‌های مطرح‌شده هستند. هر یک از این گونه‌ها ویژگی‌های متفاوتی از نظر ارتباط با فضای باز، تهویه طبیعی، تراکم، استفاده از زمین، مصرف انرژی و ارتباط اجتماعی ساکنان دارند.
خانه‌های مجزا بر اساس ایده یک واحد مسکونی در داخل باغ شکل می‌گیرند و ساختمان از سه یا چهار طرف آزاد است. خانه‌های حیاط مرکزی امکان ایجاد خلوت صوتی و بصری و شرایط اقلیمی مناسب در تابستان و زمستان را فراهم می‌کنند. خانه‌های ردیفی شامل مجموعه‌ای از واحدهای مسکونی تک‌خانواری چسبیده به یکدیگر هستند و به دلیل داشتن دو طرف باز، امکان تهویه طبیعی دارند. همچنین اتصال واحدهای مجاور می‌تواند موجب کاهش اتلاف انرژی نسبت به خانه‌های مجزا شود.
آپارتمان‌های بلندمرتبه معمولاً در مراکز شهرها قرار می‌گیرند و با حداقل سطح اشغال، تراکم بالایی ایجاد می‌کنند، اما در متن پژوهش از پرت انرژی و ارتباط کم با همسایگان به عنوان برخی ویژگی‌های آنها یاد شده است. مجموعه‌های بلندمرتبه آپارتمانی نیز با افزایش تعداد طبقات و استفاده بهینه از زمین، امکان ایجاد برخی مزایای اقتصادی و فضایی را فراهم می‌کنند. مجموعه‌های آپارتمانی با ارتفاع متوسط نیز عموماً به صورت بلوک‌های کشیده طراحی می‌شوند و بخش قابل توجهی از سطح زمین آنها برای دسترسی و پارکینگ مورد استفاده قرار می‌گیرد.
مجتمع مسکونی به مجموعه‌ای از آپارتمان‌ها گفته می‌شود که در یک بلوک شهری و به شکل یکپارچه طراحی و ترکیب شده‌اند. بسیاری از مجتمع‌های مسکونی دارای فضای عمومی مشترکی هستند که مورد استفاده ساکنان قرار می‌گیرد. شکل‌گیری مجتمع‌های مسکونی از تحولات مهم در فرآیند سکونت شهری محسوب می‌شود و در ایران همزمان با رشد شهرنشینی و سیاست تولید مسکن انبوه گسترش پیدا کرده است. از دهه 1330، بلندمرتبه‌سازی و احداث کوی‌ها و شهرک‌های مسکونی در تهران گسترش یافت و در دهه 1340 ساخت مجتمع‌های مسکونی برای اقشار میان‌درآمد مورد توجه بخش خصوصی قرار گرفت. شهرک اکباتان از نمونه‌های مطرح‌شده در این زمینه است.
یکی از مسائل مورد توجه پژوهش، آسیب‌شناسی مجتمع‌های مسکونی معاصر است. با توجه به کمبود مسکن و سیاست‌های تأمین آن، فضای باز مانند حیاط و فضای نیمه‌باز مانند تراس در برخی واحدهای مسکونی حذف یا بسیار محدود شده‌اند. این وضعیت باعث شده است بخشی از فعالیت‌های مکمل زندگی روزمره و تعاملات اجتماعی از محیط مسکونی حذف شود. در حالی که فضای باز مسکونی می‌تواند هم از نظر ایجاد روابط اجتماعی در مقیاس همسایگی و هم از نظر ذخیره‌سازی انرژی اهمیت داشته باشد.
فضاهای باز و نیمه‌باز همچنین می‌توانند پاسخگوی نیازهای فردی و اجتماعی ساکنان در سنین مختلف باشند. در صورت طراحی مناسب، بخشی از فعالیت‌های زندگی می‌تواند از فضای داخلی به فضاهای بیرونی مجموعه منتقل شود و محدودیت ناشی از مساحت کم واحدهای مسکونی تا حدودی جبران گردد. این فضاها می‌توانند زمینه معاشرت، تعامل و تقابل اجتماعی، ارتباط، آرامش و رشد خلاقیت را فراهم کنند.
از دیدگاه پژوهش، انعطاف‌پذیری، تنوع‌پذیری، تطبیق‌پذیری و تغییرپذیری از مؤلفه‌های مهم در طراحی فضاهای باز و نیمه‌باز هستند. توجه به این ویژگی‌ها می‌تواند امکان پاسخگویی بهتر فضا به نیازهای متنوع ساکنان را فراهم کند. فضای باز و نیمه‌باز در صورتی که به شکل صحیح طراحی شود، می‌تواند همزمان نقش فضایی، اجتماعی، اقلیمی و زیست‌محیطی داشته باشد.
روش تحقیق ترکیبی از مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی است. در بخش مطالعات کتابخانه‌ای، اطلاعات از طریق کتاب‌ها، مجلات و پایان‌نامه‌های مرتبط با موضوع گردآوری شده است. در مطالعات میدانی نیز اهمیت فضای باز و نیمه‌باز در مجتمع‌های مسکونی از طریق بررسی نمونه‌های موردی داخلی و خارجی مورد توجه قرار گرفته است. در نهایت، با توجه به مفهوم و عملکرد فضاهای باز و نیمه‌باز و تأثیر آنها به عنوان عناصر پایدارساز در معماری مسکونی، پیشنهادها و توصیه‌های معمارانه‌ای برای طراحی مسکن معاصر ارائه می‌شود.
در مجموع، پژوهش بر این دیدگاه تأکید دارد که مسکن پایدار تنها به ساختمان و فضای بسته محدود نمی‌شود و کیفیت فضاهای باز و نیمه‌باز نیز در شکل‌گیری محیط مسکونی مطلوب اهمیت دارد. این فضاها می‌توانند بستری برای ارتباط انسان با طبیعت، تعاملات اجتماعی، خلوت، آرامش، تأمین نور، تهویه طبیعی و کاهش مصرف انرژی باشند. بنابراین، بازنگری در جایگاه فضای باز و نیمه‌باز و تلفیق آگاهانه آنها با فضای بسته می‌تواند یکی از راهکارهای دستیابی به مسکن پایدار در معماری معاصر باشد.
Abstract
Today due to massive and miniaturization construction policies in major
cities, traditional houses have lost their concept and perception and have become more like shelters due to reduce in their usage; as building complexes, lacking comfort factors and activities, are becoming more extensive.
Time, as passes, makes alternation of needs and concepts more unavoidable. However, some psychological and individual needs are more resistant and time may merely change their form not their nature. An example of mentioned human needs is need of nature, privacy or expanding their social relationship which are shown in some residential architecture elements such as yard or balcony.
This research aims a comprehensive study in the concept and application of open and semi-open spaces in residential architecture. Open spaces such as yards, or semi-open spaces like balconies are significant elements of residential architecture which are reach in form, concept and application; and their relationship to close spaces creates an exceptional experience of space.
Therefore, the research firstly studies the history of residential complex start in Iran, next continues understanding the concept of these spaces with two approaches of tradition and building codes and then these spaces will be discussed as climatic factors to provide sustainable architecture.
The aim of this study is the necessity of considering open and semi-open spaces as elements to increase the quality of dwellings and also as factors to decrease energy consumption and fulfill sustainable architecture.
In conclusion, by considering the concept of open and semi-open spaces and their influence as an element of sustainable architecture in residential buildings, architectural suggestions and recommendation for contemporary dwelling design will be presented.
فهرست پایان نامه مسکن پایدار با تأکید بر فضای باز و نیمه باز
فصل اول(کلیات تحقیق)
(1-1)مقدمه 1
(1-2)-بیان مسئله 1
(1-3)-اهداف پژوهش 1
(1-4)-فرضیات پژوهش 2
(1-5)-سوالات پژوهش 2
(1-5)-روش تحقیق 2
(1-6)-تعریف واژگان3
فصل دوم (مطالعات مسکن)
(2-1)-مقدمه 4
(2-2)-مسکن در قرن حاضر(با رویکرد پایداری زیست محیطی و اجتماعی) 4
(2-3)-گونه شناسی مسکن شهری 4
(2-4)-مجتمع های مسکونی 6
(2-4-1)-تاریخچه شکل گیری مجتمع های مسکونی 6
(2-4-2)-آسیب شناسی مجتمع های مسکونی7
(2-4-3)-بررسی فضاهای باز و نیمه باز در مجتمع های مسکونی 7
(2-4-3-1)-انعطاف پذیری(چند عملکردی بودن فضای باز و نیمه باز) 8
(2-4-3-2)-تنوع پذیری 9
(2-4-3-3)تطبیق پذیری(جابه جایی فصلی و روزانه) 9
(2-4-3-4)تغییر پذیری(تفکیک و تجمیع)10
(2-4-3-5)بازی پذیری فضاهای باز برای کودکان10
(2-4-4)-نقش فضای باز در بهره گیری از عوامل اقلیمی 11
(2-5)-گونه شناسی مجتمع های مسکونی در شکل گیری فضای باز 11
(2-5-1)-گونه شناسی سنتی(بررسی عمودی در سطح ارتفاع) 12
(2-5-2)-گونه شناسی معاصر(بررسی افقی در سطح افق) 12
(2-5-2-1)محیطی13
(2-5-2-2)منفرد14
(2-5-2-3)نواری14
(2-5-2-4)مختلط14
(2-6)-نتیجه گیری 14
فصل سوم (پایداری)
(3-1)-مقدمه 14
(3-2)-معماری پایدار 16
(3-2-1)-طراحی پایدار و اصول اولیه آن 16
(3-3)-انرژی های تجدیدپذیر(نو) 16
(3-3-1)-انرژی باد 17
(3-3-2)-انرژی خورشید 17
(3-3-3)-انرژی آب 17
(3-3-4)-انرژی زمین گرمایی 18
(3-3-5)-انرژی زیست توده 18
(3-3-6)-ضرورت استفاده از انرژی های تجدیدپذیر 18
(3-4)-تعامل پایداری و انرژی های نو 18
(3-5)-رویکردی پایداری به مسکن 19
(3-5-1)-معمار ایرانی الگوی واقعی مسکن پایدار 20
(1-1-5-3)-بررسی الگوهای فضاهای باز و نیمه باز در معماری سنتی با رویکرد بهینه سازی مصرف انرژی 21
(3-6)-نتیجه گیری 22
فصل چهارم(طراحی اقلیمی)
(4-1)-مقدمه 23
(4-2)-آسایش حرارتی 23
(4-2-1)-آسایش حرارتی در محیط های خارجی 24
(4-2-2)-تفاوت های فیزیولوژیکی حرارتی بین آسایش حرارتی در محیط های داخلی و خارجی 25
(4-2-3)-احساس آسایش در فضای باز 27
(4-2-4)- تطابق و سازگاری 28
(4-2-5)-جنبه های روانشناختی و تاثیر آن در ارزیابی آسایش حرارتی در فضای داخلی و فضای باز 28
(4-3)-اهداف عمده طراحی اقلیمی 29
(4-3-1)-کاهش اتلاف حرارت ساختمان 29
(4-3-2)-کاهش تاثیر باد در اتلاف حرارت ساختمان 30
(4-3-3)-بهره گیری از انرژی خورشیدی 31
(4-3-4)-محافظت ساختمان در برابر هوای گرم خارج 31
(4-3-5)-محافظت ساختمان در برابر تابش آفتاب 32
(4-3-6)-بهره گیری از نوسان روزانه دمای هوا 32
(4-3-7)-بهره گیری از شرایط مناسب هوای خارج 33
(4-3-8)-ایجاد کوران در فضاهای داخلی ساختمان 33
(4-3-9)-افزایش رطوبت هوا 34
(4-3-10)-جلوگیری از افزایش رطوبت هوا 34
(4-3-11)-محافظت ساختمان در برابر بارندگی 34
(4-3-12)-کاهش تاثیر بادهای غبارآلود35
(4-4)-متغیرهای اقلیمی-محیطی موثر برآسایش حرارتی فضای باز و نیمه باز 35
(4-4-1)-تاثیر عوامل اقلیمی بر محدوده آسایش 35
(4-4-1-1)-تاثیر تابش آفتاب و دما 35
(4-4-1-2)-تاثیر رطوبت هوا 35
(4-4-1-3)-تاثیر باد و جریان هوا 36
4-4-1-3-1اثر سایه باد36
4-4-1-3-2تشکیل حلقه تلاطم در پای ساختمان ها 37
4-4-1-3-3اثر مانع37
4-4-1-3-4پدیده ونتوری 38
4-4-1-3-5اثر ناشی از ارتباط مابین مناطقی با فشار متفاوت 39
4-4-1-3-6پدیده کانالیزاسیون یا جهت پذیری40
4-4-1-3-7اثر حلقه باز40
4-4-1-3-8 اثر هرم40
4-4-1-3-9 اثر گوشه 41
(4-4-2)-تاثیرات محیطی 42
(4-4-2-1)-نور 42
4-4-2-1-2 سایه اندازی فضاهای بیرونی 43
(4-4-2-1)-نور 42
(4-4-2-2)-صوت 43
(4-4-2-3)-آلودگی هوا 43
(4-5)-راهکارهای تعدیل خرد اقیم از راه کنترل عوامل اقلیمی محیطی موثر بر آن 43
(4-5-1)-تابش 44
4-5-1-1کنترل دسترسی به خورشید برای عابرین پیاده 44
4-5-1-2تناسبات با توجه به نیاز سایه و آفتاب 45
4-5-1-3 تأثیر تغییر تناسبات بر میزان سایه جداره های حیاط 45
4-5-1-4دما و نوسانات روزانه 46
(4-5-2)-رطوبت 46
(4-5-3)-جریان هوا 47
4-5-3-1جهت استقرار 47
4-5-3-2خصوصیات خارجی 47
4-5-3-3 تقسیم فضای داخلی 47
4-5-3-4 کوران 48
4-5-3-5 کنتر ل بازشوها 48
4-5-3-5-1جهت پنجره ، اندازه ها و الگوهای جریان هوا 48
4-5-3-5-2 مکان پنجره از جهت ارتفاع 49
4-5-3-6 تاثیر محوطه و پوشش گیاهی 49
4-5-3-6-1 سایه اندازی با درختان بدون جلوگیری از جریان باد 50
(4-5-4)-باد 50
4-5-4-1 فرم زمین و جریان باد 51
4-5-4-2 فرم ساختمان ها و جریان باد 51
4-5-4-3 ارتفاع ساختمان ها و جریان باد 51
4-5-4-4 فاصله ساختمان ها و جریان 52
(4-6)-ضریب دید به آسمان 52
4-6-1رابطه "ضریب دید به آسمان" و متغیر های اقلیمی 53
4-6-2 رابطه دمای تابشی محیط با "ضریب دید به آسمان" 53
(4-7)-اصول کاربردی در طراحی اقلیمی با تاکید بر فضای باز و نیمه باز 54
(4-7-1)-مصالح 54
4-7-1-1 مصالح ساختمان و سنگفرش،بام و روکار دیوارها 54
4-7-1-2رنگ مصالح 56
(4-7-2)-شکل و هندسه 56
4-7-2-1هندسه بافت-تخلیه گرما در شب و بهبود جریان هوا 56
4-7-2-2 هندسه بافت و نسبت ارتفاع به عرض معبر 57
4-7-2-3 هندسه بافت – جریان باد و تهویه 57
(4-8)-اصول کاربردی در طراحی اقلیمی با تاکید بر فضای باز و نیمه باز 59
(4-8-1)-سطوح قائم 59
(4-8-2)-سطوح افقی 59
(4-8-3)-سطوح شیبدار 59
(4-8-4)-خنک سازی فضاهای بسته از طریق تهویه و باد عبوری از فضاهای نیمه باز 60
(4-10)-رفتار حرارتی فضاها در تابستان و زمستان 60
(4-11)-عوامل انسانی60
(4-12)-فضاهای باز و نیمه باز خانه های ایران از بعد اقلیمی 63
(4-12-1)-فضاهای باز64
(4-12-2)-فضاهای نیمه باز 69
(4-13)-نتیجه گیری 72
فصل پنجم(نمونه شناسی مجتمع های مسکونی شهری)
(5-1)-مقدمه73
(5-2)-نمونه های داخل کشور 73
(5-3)-نمونه های خارج کشور 75
(5-4)-نتیجه گیری76
فصل ششم (مبانی نظری طراحی)
(6-1)-مقدمه77
(6-2)-اهمیت مسکن77
(6-2-1)-مسکن به عنوان سرپناه(پایداری اقتصادی)78
(6-2-2)-از نظر معاملات اجتماعی(پایداری اجتماعی)78
(6-2-3)-از نظر توجه به محیط زیست(پایداری محیطی)79
(6-3)-مجتمع های مسکونی و لزوم توجه به فضای باز و نیمه باز79
(6-3-1)-ویژگی های مشترک فضای باز در مجتمع های مسکونی80
(6-3-1-1)-تعلق مکانی به فضای باز80
(6-3-1-3)-سلسله مراتب80
(6-3-1-4)-بررسی اشراف بصری(بعد اجتماعی پایداری)81
6-3-1-3-1 محرمیت در فضاهای باز و نیمه باز 82
6-3-1-3-2 حریم و قلمرو82
(6-3-1-5)-قابل دفاع بودن83
(6-3-1-6)-امنیت83
(6-3-1-7)-مناسب برای کلیه گروه سنی83
(6-3-1-8)-توجه به اقلیم84
(6-3-1-9)-تعاملات اجتماعی84
(6-3-1-10)-تنوع فضایی84
(6-5)-تعاریف فضای باز و نیمه باز84
(6-5-1)-از بعد کالبدی84
(6-5-2)-از بعد معماری سنتی85
(6-5-3)-دسته بندی فضاهای باز و نیمه باز مسکن طبق ضوابط ساختمانی87
(6-5-3-1)-فضاهای باز87
(6-5-3-2)-فضاهای نیمه باز88
(6-6)-فعالیت های مرتبط با فضای باز مسکونی88
(6-7)-معرفی الگوهای اجرا و عناصر89
(6-7-1)-پیاده روها90
(6-7-2)-مسیرهای سواره90
(6-7-3)-فضای بازی کودکان92
(6-7-4)-مبلمان92
(6-7-5)-عوارض زمین93
(6-7-5-1)-سیمای شیب یا جهت شیب93
(6-7-6)-منظرسازی و دخل و تصرف در توپوگرافی93
(6-7-7)-فضای سبز94
(6-8)-اثر عوامل طبیعی فضای باز در کاهش مصرف انرژی مسکن95
(6-8-1)-نقش آب95
(6-8-2)-نقش سنگ96
(6-8-3)-نقش خاک96
(6-8-4)-نقش گزینش گیاهان در منظرسازی پایدار در فضای باز و نیمه باز97
(6-8-4-1)-انتخاب گونه های گیاهی مناسب98
(6-8-4-2)-محاسبه حداقل و حداکثر فاصله درختان و ارتفاع مورد نیاز با توجه به نیاز سایه و آفتاب99
(6-8-4-3)-همزیستی انسان و گیاه در فضاهای باز و نیمه باز100
6-8-4-3-2 اثرات پوشش گیاهی بر آسایش حرارتی عایر پیاده 101
(6-8-4-4)-اثر پوشش گیاهی بر مصرف انرژی ساختمان103
6-8-4-4-1 تأثیرات اقلیمی(عملکردهای اکولوژیک فضای سبز و تأثیرات آن بر میکروکلیمای منطقه) 103
(6-8-5)-نقش فضاهای باز و نیمه باز در ایجاد خرد اقلیم معتدل و ایجاد ارتباط اکولوژیک با محیط و طبیعت105
(6-9)-ارائه راهکارهای طراحی سایت به عنوان فضای باز مجموعه و فضاهای نیمه باز در راستای صرفه جویی در انرژی106
(6-9-1)-راهکارهای اجرایی در رابطه با کنترل دما در فضاهای باز و نیمه باز(گرمایش)106
(6-9-2)- راهکارهای اجرایی در رابطه با کنترل دما در فضاهای باز و نیمه باز(سرمایش)106
(6-9-3)- راهکارهای اجرایی در رابطه با کنترل باد در فضاهای باز و نیمه باز106
(6-9-4)- تامین امنیت حرکت در فضای باز106
(6-9-5)-تعاملات اجتماعی107
(6-9-6)-خرد اقلیم108
(6-9-7)-فضاهای نیمه باز109
(6-9-8)-حریم و اشراف بصری109
(6-9-9)-ملاحظات عوامل انسانی109
(6-9-10)-بررسی نحوه استقرار و جانمایی بلوک های مسکونی در کاهش اتلاف انرژی110
(6-10)-نتیجه گیری111
فصل هفتم (شناخت بستر طرح)
(7-1)-شناخت استان تهران112
(7-1-1)-موقعیت جغرافیایی112
(7-1-2)-خصوصیات کلی شرایط اقلیمی112
(7-2)-ویژگی های یک ساختمان هماهنگ با اقلیم تهران با استفاده از مدل های سنجش آسایش114
(7-2-1)-جدول زیست اقلیمی(بیوکلیماتیک)114
(7-2-2)-شرایط حرارتی در فضای آزاد 115
(7-2-3)-شرایط حرارتی فضای داخلی ساختمان115
(7-2-4)-شدت و دوام شرایط حرارتی115
(7-2-5)-جهت گیری استقرار ساختمان 117
(7-2-6)-فرم ساختمان در رابطه با اقلیم118
(7-2-7)-مواقع نیاز به سایه در تهران118
(7-3)-اقلیم سایت در میانه تابستان118
(7-4)-اقلیم سایت در میانه زمستان119
(7-5)-شناخت محدوده مورد نظر طراحی119
(7-5-1)-موقعیت مکانی سایت119
(7-5-2)-ویژگی های توپوگرافی119
(7-6)- تحلیل سایت120
(7-6)-نتیجه گیری123
فصل هشتم (فرآیند طراحی)
(8-1)-تدوین معیارهای طراحی124
(8-2)-اسکیس های اولیه بر مبنای معیارهای کیفی124
(8-3)-تحلیل سایت و لکه گذاری در سایت بر مبنای معیارهای عام128
(8-4)-برنامه فیزیکی طرح برمبنای معیارهای کمی128
(8-5)-نکات رعایت شده در طرح128
(8-6)-مدارک پروژه130
منابع پایان نامه مسکن پایدار با تأکید بر فضای باز و نیمه باز
1. آشنایی با معماری مسکونی ایران گونه شناسی درونگرا، معماریان،انتشارات دانشگاه علم و صنعت،1375
آیین نامه طراحی راه های شهری (مسیرهای پیاده-دسترسی ها)، معاونت شهرسازی، وزارت مسکن و شهرسازی
3. احمدی، فرهاد،شهر-خانه-حیاط مرکزی ( شهر،خانه پایدار-شهر خانه آیینی)، صفه41،ص90،پاییز و زمستان ۱۳۸۴
اکرمی، غلامرضا،استد راهنما،رازجویان، محمود،رساله دکتری،حیات مدرسه نقش فضای باز در مدارس ابتدایی،دانشگاه شهید بهشتی،1388
اصول پایداری اجتماعی در مجتمع های مسکونی ( از دید صاحب نظران و متخصصان ایرانی)، سجادی، پروین، پوردهیمی، شهرام، صفه 51، پاییز و زمستان 1389
آسایش حرارتی در فضای باز شهر تهران، امین دلدار،ساناز،حیدری،شاهین، رساله کارشناسی ارشد انرژی، تیر1390
بمانیان، محمد رضا، نسیم رستم غلامی و جنت رحمت پناه ( 1389 ) عناصر هویت ساز در معماری سنتی خانه های ایرانی، دو فصلنامه علمی –پژوهشی مطالعات هنر اسلامی /شماره سیزدهم /پاییز -زمستان 138
بهزادفر، مصطفی؛ منعام،علیرضا، تأثیر ضریب دید به آسمان در آسایش حرارتی کاربران فضای باز شهری،بررسی بوستان های منتخب شهر تهران، آرمانشهر5،34،1389
بررسی نقش فضاهای باز مشترک در مجتمع های مسکونی امروز به عنوان یکی از عوامل پایداری اجتماعی در معماری بومی در افزایش امنیت شهری زهرا صمدی فرد ، خسرو موحد ، حیدر جهانبخش، همایش معماری و شهرسازی و توسعه پایدار،1381
بمانیان، محمدرضا، محمودی نژاد، هادی، امنیت و طراحی شهری، تهران، 1388
پارسی، فرامرز،1387
پاکزاد، جهانشاه، مقالاتی در باب مفاهیم معماری و طراحی شهری، تهران، انتشارات شهیدی،1386
پتانسیل سنجی انرژی باد و نقش بنیادین آن در تهویه مطبوع و زدودن رطوبت، مهناز محمودی،آرمانشهر شماره1389،4
14. پوردهیمی، شهرام "فضاهای باز در مجموعه های مسکونی"، صفه 36، پاییز و زمستان 1389
پوردهیمی، شهرام، نورتقانی، عبدالمجید، ) بهار 1392 (، هویت و مسکن؛ بررسی ساز و کار تعامتل هویتت ستاکنین و محتیط مستکونی، فصل نامه، مسکن و محیط روستا، شماره 141
پوردهیمی شهرام،ساخت و ساز همساز با اقلیم، صفه 28، بهار و تابستان 1378
پیرنیا، محمدکریم "آشنایی با معماری اسلامی ایران"، تهران، دانشگاه علم و صنعت ایران، 1378
تأثیر نور روز بر انسان، فرآیند ادراکی و زیست شناسی-روانی روشنایی روز)،پوردهیمی، شهرام، حاجی سید جوادی، فریبرز،صفه36، پاییز و زمستان 1389
19. توکلی، نیکی؛ ماجدی، حمید،عملکرد محیط های سبز و طبیعی در ارتقاءسلامت روحی- روانی انسان، هویت شهر،شماره13،بهار 1392، ص 23-33
تسهیلات پیاده روی، سازمان برنامه بودجه، معاونت امور فنی، دفتر تحقیقات و معیارهای فنی، تهران،1375
توسعه پایدار و مفاهیم آن در معماری مسکونی ایران، مهدی زندیه؛ پروردی نژاد، نشریه مسکن و محیط روستا،1389
تعیین الگوی بهینه حیاط مرکزی در مسکن سنتی دزفول با تکیه بر تحلیل سایه دریافتی سطوح مختلف حیاط، محسن، تابان؛ پورجعفر،محمدرضا؛ حیدری،شاهین، باغ نظر،شماره27، زمستان 92
توسعه سامانه بام سبز بر اساس معیارهای توسعه پایدار در ایران، کشتار قلاتی، احمدرضا، نشریه هویت شهر، شماره6، بهار و تابستان 1389
حائری، محمدرضا "خانه، فرهنگ، طبیعت)بررسی معماری خانه های تاریخی و معاصر به منظور تدوین فرآیند و معیارهای طراحی خانه("، تهران، مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری. 1388
25. حیدری نژاد، قاسم "آسایش حرارتی"، تهران، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن. 1388
حیدری،مهتا؛حسینی،باقر، تغییر فضای بازمسکونی روشیمستقیم درتوسعه منظر شهری، سومین همایش ملیفضایسبز و منظر شهری، بهار 1387
حیدری، شاهین، دمای آسایش حرارتی مردم تهران، مجله هنرهای زیبا، شماره28،تابستان1388
خلیلی،میترا،مقایسه متغیرهای تأثیرگذار برآسایش حرارتی و نمود آن ها در طراحی و ساخت معماری سنتی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دا تهران1387نشگاه تهران
دبیرخانه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران "مقررات شهرسازی و معماری و طرح های توسعۀ عمرانی"،تهران، توسعه ایران، 1383
روحی زاده، امیر رضا ، معماری تنظیم شرایط محیطی،انتشارات عصر کنکاش، چاپ اول ،1387،93-96 (بهشتی55)
31. رازجویان،محمود،آسایش به وسیله معماری همساز با اقلیم، تهران،دانشگاه شهید بهشتی،1369
زارع، لیلا؛ نقی زاده، محمد، رابطه طبیعت و حیاط مرکزی ( با نگاه به معماری سکن ایرانی-کاشان)، هویت شهر، شماره 12،زمستان1391
زالفیان، مرتضی،بحرینی،حسین، طراحی فضای شهری با تأکید بر حرکت عابر پیاده، کارشناسی ارشد ظهری،تیر 1389
شربیان، محمد حسن،تاملی نظری برجامعه شناسی امنیت اجتماعی، سایت انسان شناسی و فرهنگ،www. anthroplogy.ir،شهریور 1392
شکیبامنش،امیر؛ قربانیان، مهشید، تنظیم شرایط محیطی، اصول و مبانی اقلیم شناسی، نشر هاله، تیر 1388
صارمی، علی اکبر؛ رادمرد، تقی، ارزشهای پایدار در معماری ایران، انتشارات سازمان میراث فرهنگی کشور1376
طراحی فضاهای آموزشی با تاکید بر مطلوبیت فضای باز،سعید عظمتی،استاد راهنما:دکتر اسماعیل ضرغامی،پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته مهندسی معماری تیر 1391دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی
طاهباز،منصوره،طراحی سایه در فضای باز، نشریه هنرهای زیبا،شماره 27،38تهران،1386
طبیبیان، منوچهر و همکاران، بازتاباب سلسله مراتب در شهرهای ایرانی اسلامی، آرمان شهر شماره، 1391
طراحی مجموعه مسکونی مبتنی بر کاهش مصرف انرژی در اقلیم گرم و مرطوب، شجاعی پور، سلمان، قیابکلو، زهرا، رساله کارشناسی ارشد، شهریور 1388
ضوابط و مقررات شهرسازیو معماری برای افراد معلول جسمی-حرکتی، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن بخش تحقیقاتطراحی محیط و انرژی،1378
عامری سیاهویی، حمید، نقش معماری در پیشگیری از جرم، تهران، انتشارات مجد، 1387
عینی فر، علیرضا؛ قاضی زاده،ندا، گونه شناسی مجتمع های مسکونی تهران با معیار فضای باز، آرمانشهر شماره35، 1389
عینی فر،علیرضا، الگویی برای تحلیل انعطاف پذیری در مسکن سنتی ایران،مجله هنرهای زیبا شماره 13، بهار 1382
فصلنامه مطالعات و تحقیقات معماری و شهرسازی، مجله آبادی، شماره 23، زمستان 1375
قاسم زاده، مسعود، محیط مناسب برای رشد کودکان، پایانامه کارشناسی ارشد معماری، تهران، بهشتی،1367
قاضی زاده،ندا؛ عینی فر، علیرضا؛ بهزادفر، مصطفی، تأثیر طراحی فضای باز مجتمع های مسکونی در شکل گیری حس تعلق به فضا، رساله دکتری، پردیس هنرهای زیبا،1385
قیابکلو، زهرا،الگوی حرکت سایه و طراحی سایت، نشریه هنرهای زیبا،58-68
قیابکلو، زهرا، روش های تخمین محدوده آسایش حرارتی، مجله هنرهای زیبا،شماره10، زمستان 1380
قیاسوند،جواد، تعامل معماری و انرژی های نو،
51. کسمایی، مرتضی "اقلیم و معماری"، اصفهان، نشر خاک،1382
52. کسمایی، مرتضی "پهنه بندی و راهنمای طراحی اقلیمی)معتدل ومرطوب("، تهران، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن،1388
گل،یان،زندگی در فضای باز میان ساختمان ها، ترجمه شیما شصتی، انتشارات جهاد دانشگاهی،1387
لنگ، جان ، آفرینش نظریه های معماری )نقش علوم رفتاری در طراحی محیط(، علیرضا عینی فر، انتشارات دانشگاه تهران، 1388
مبانی فضای سبز شهری،کامبیز بهرام سلطانی،معاونت شهرسازی و معماری وزارت مسکن،1384
محمد صادق عابدینی،معماری ایرانی ، الگوی واقعی مسکن پایدار، هفته نامه خبری مسکن
محمودی نژاد،هادی؛پورجعفر،محمدرضا؛ اثر عوامل طبیعی در کاهش مصرف انرژی مسکن (جستاری برالتزام و طراحی اقلیمی با تأکید بر مناطق سردسیر ایران)، مجله راه و ساختمان،شماره 1389،42
محمودی زرندی،مهناز، ارزیابی چگونگی تأثیرگذاری بام سبز در کاهش دمای محیط، باغ نظر،شماره20، بهار1391
مرکز آمار ایران "نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1385 "، تهران، مرکز آمار ایران.
معتضدیان، آسیه، استاد راهنما،شیبانی،آسایش در فضای باز،رساله کارشناسی ارشد منظر، دانشگاه شهید بهشتی،سال88-89
منابع انرژی تجدید پذیر، دفتر انرژی های نو، معاونت امور انرژی وزارت نیرو، تهران 1375
مهدوی نژاد،محمد جواد؛ منصورپور،مجید، محرمیت در الگوی مسکن بومی و به کارگیری آن درمعماری معاصر تهران، 1390
مور،فولر،سیستم های کنترل محیط زیست(تنظیم شرایط محیطی، کی نژاد،محمد علی،انتشارات دانشگاه هنر اسلامی،1382
نشریه هنرهای زیبا،تیپولوژی مجتمع های مسکونی،شماره 22، زمستان 1386
نوذری،شعله، رهنمودهای طراحی فضاهای باز مسکونی ،صفه39، پاییز و زمستان 1383
66. واتسون، دانلد و لبز، کنت "طراحی اقلیمی" ، ترجمه وحید قبادیان و محمد فیض مهدوی، انتشارات دانشگاه تهران، 1387
67. وب سایت انجمن مفاخر معماری ایران ، معماری ایرانی-الگوی مسکن پایدار http://ammi.ir/Go/4112
ویژگی های کیفی مسکن مطلوب (مبانی طراحی و روش های تحصیل آن )،دکتر محمد نقی زاده، پایانامه کارشناسی ارشد معماری پردیس هنرهای زیبا تهران،1 سمیع آذر، علیرضا، 1385
یزدانی، سمیرا، تیموری، سیاوش، تأثیر فضاهای باز مجتمع های مسکونی بر افزایش تعاملات اجتماعی ساکنین، نشریه هویت شهر، شماره 15، پاییز 1392
Gehl,Jan, "Life between building", Van Nostrand Rienhold, New york, 1987
Memarian, Gholamhossein. & Brown, Frank. (2006) The Shared Characteristic of Iranian and Arab Courtyard House .In Edwards, B. (Ed.) "Courtyard Housing: Past, Present and Future", Abingdon, Oxon; New York, Taylor & Francis.
Brown, Michael J., Grimmond, Sue & Ratti, Carlo (2001) 'Comparison of Methodologies for Computing Sky View Factor in Urban Environments', "International Society of Environmental Hydraulics Conference", Arizona State University, Tempe, Arizona, USA.,
Becker, P., Erhart, D. W. & Smith, A. P. (1989) 'Analysis of Forest Light Environments Part I. Computerized Estimation of Solar Radiation from Hemispherical Canopy Photographs', "Agricultural and Forest Meteorology", 44: 217-232.
Bryan, Harvey (2001) "Outdoor Design Criteria for the Central Phoenix/East Valley Light Rail Transit System", Arizona, Arizona State University.
Giridharan, R., Lau, S. S. Y., Ganesan, S. & Givoni, B. (2008) 'Lowering the Outdoor Temperature in High-Rise High-Density Residential Developments of Coastal Hong Kong: The Vegetation Influence', "Building and Environment", 43: 1583-1595.
Cooper, Marcus, Clare and Wendy Sarkissian ,(1986), Housing as if People Mattered, Berkeley:University of California press
Naghizadeh, M. (1997). the features of Islamic City in Islamic Texts. Journal of Fine Arts (4.,5