پایان نامه بررسی رابطه ی سرمایه فکری با عملکرد سازمانی بانک قوامین استان تهران

چکیده

امروزه موضوع سرمایه های فکری یکی از عناصر موفقیعت سازمان ها محسوب می شود و سازمان ها برای اینکه بتوانند در محیط پرتلاطم امروزی که جهان تبدیل به دهکده جهانی شده است  موفق باشند باید شاخص های سرمایه فکری را در سازمان شان شناسائی کرده و به آنها بپردازند، تحقیق حاضر به بررسی رابطه سرمایه فکری با عملکرد سازمانی بانکک قوامین استان تهران می پردازد و به دنبال جواب دادن به این سوال هست که آیا بین سرمایه فکری با عملکرد سازمانی بانک قوامین استان تهران رابطه ی معناداری وجود دارد ؟

روش تحقیق این پژوهش توصیفی – همبستگی و از نظر هدف کاربردی می باشد ، جامعه مورد نظر مدیران و کارشناسان ارشد ستادی ، رئیس ، معاونین و کارمندان ارشد شعب بانک قوامین استان تهران است که تعداد 200 نفر جامعه آماری و 70 نفر نمونه آماری را تشکیل می دهند. در ارتباط با روائی ابزار سنجش به نظرات متخصصین اکتفا شده و پایائی پرسشنامه سرمایه فکری و عملکرد از طریق آزمون آلفای کرونباخ عدد 925% بدست آمده است . و از آمار توصیفی و استنباطی برای تجزیه و تحلیل نتایج استفاده شده است ، فرضیه های پژوهش با همبستگی پیرسن آزمون شدند و نتایج آزمون های آماری نشان داده است که رابطه بین ابعاد سرمایه فکری با عملکرد سازمان در بانک قوامین استان تهران معنادار است.

واژگان کلیدی : سرمایه فکری ، عملکرد سازمان ، سرمایه انسانی ، سرمایه ارتباطی ، سرمایه ساختاری ، بانک قوامین .

فصل اول: کلیات

1-1- مقدمه:

امروزه با متحول بودن محیط, سازمانها برای بقاو رقابت با سایر سازمانها و برای اینکه بتوانند فعالیت خودراتداوم ببخشند ناچارند در برابر تغییرات محیط پویا باشندو با شرایط محیط خود را وفق بدهند یکی ازعوامل موفقیت درمحیط متحول امروزی استفاده از دانش میباشد.

دانش در مقایسه با سایر عوامل تولید مانند زمین، سرمایه و ماشین آلات و... از ارجحیت بیشتری برخوردار شده است به طوری که در این اقتصاد، دانش به عنوان مهمترین عامل تولید محسوب می شود و از آن به عنوان مهمترین مزیت رقابتی سازمانها یاد برده می شود.یکی ازویژگیهای این دانش آن است که نامشهود می باشد،  یعنی غیر قابل لمس و محسوس  است و ارزشگذاری و اندازه گیری آن خیلی سخت و مشکل است. در صورتی که در گذشته سازمانها با استفاده از روشهای حسابداری قادر بودند تا ارزش و اندازه عوامل تولید خود  را بطور کامل محاسبه کنند. امروزه این روشهای حسابداری دیگر دارای کارایی لازم نیستند، سازمانها در حال وارد شدن به اقتصاد مبتنی بر دانش هستند که در آن دانش به عنوان مهمترین عامل تولید ثروت محسوب می‌شود و در این میان سازمانهایی موفق هستند که به کمک ابزارهای مدیریتی وفناوری‌های نوین، از فرصت‌های ایجاد شده به نفع خود استفاده کنند که سرمایه فکری یکی از این ابزارهاست و رفته رفته مقوله دانش و سرمایه فکری جای خود را در سازمان­ها و شرکت‌ها باز کرده است و به عنوان مهمترین بخشی از سرمایه شرکت است که در سودآوری و پایداری بلند مدت اکثر شرکت‌ها نقش دارد. (ثاقب تهرانی و تدین، 1380)

لذا در این فصل پس از بیان مساله و اهمیت و ضرورت انجام تحقیق ،اهداف پژوهش را تبیین نموده و بر اساس آن فرضیه های تحقیق را بیان می کنیم.پس از بیان مختصر چارچوب نظری به تدوین مدل پژوهش اقدام شد.بیان روش تحقیق و تعاریف مفاهیم اساسی در پایان فصل آورده شده است.

1-2- بیان مسئله

در جهان امروز آنچه بیش از همه دارای اهمیت است، نیروی انسانی است بطوری که اقتصاددانان معتقدند آنچه در نهایت روند توسعه اقتصادی و اجتماعی یک کشور را تعیین می‌کند، منابع انسانی آن کشور است، نه سرمایه و یا منابع مادی دیگر. این منابع انسانی هستند که سرمایه‌ها را متراکم می‌سازند، از منابع طبیعی بهره برداری می‌کنند، سازمانهای اقتصادی، اجتماعی  و سیاسی را بوجود می‌آورند و توسعه ملی را پیش می‌برند. کشوری که نتواند مهارتها و دانش مردم خود را توسعه دهد و از آن در اقتصاد ملی به نحو مؤثری بهره برداری کند، قادر نیست هیچ چیز دیگری را توسعه بخشد.

دنیای کنونی عصر دانایی است. امروزه دیگر مواهب و دارائی‌های طبیعی و مشهود کلید کامیابی جوامع و سازمان‌ها نیست، بلکه برخورداری از سرمایه‌های فکری و مدیریت این سرمایه‌هاست که در عرصه محیط پرتلاطم و چالشی رمز موفقیت محسوب می‌شود. این دسته از دارایی‌ها به دلیل ماهیتشان اغلب فراموش می‌شوند و همین امر نیز بر اهمیت آنها می‌افزاید. در واقع سرمایه فکری موجودیت دانشی یک سازمان است که در یک مقطع زمانی خاص در آن وجود دارد. سرمایه فکری همان منابع دانش محوری است که برای سازمان ارزش تولید می‌کنند ولی در صورتهای مالی وارد نمی شوند(پابلوس[1]،2004).

از سوی دیگر، این منبع نامشهود به عنوان یکی از ارزش افزاترین منابع شرکت‌ها و سرمایه ای کلیدی در ثروت آفرینی مطرح شده است. از این رو ضرورت توسعه و مدیریت سرمایه فکری، به یک الزام جدی در عرصه کسب و کار تبدیل شده و با حرکت به سمت اقتصاد دانش پایه منجر به تغییر پارادایم حاکم اقتصاد صنعتی شده است. به گونه ای که می‌توان شاهد پیدایی اقتصادی مبتنی بر اطلاعات و دانش بود، که اساس و بنیان آن بر محور سرمایه فکری استوار است. به تعبیری ساده شاید بتوان سرمایه فکری را بسته دانشی تشکیل شده از مجموعه منابعی نامشهود و پنهان اصول، فرهنگ، الگوهای رفتاری، قابلیت، شایستگی‌ها، ساختارها، ارتباطات، فرایندها و پردازش‌های منجر به دانش حساب آورد.(مار ، 2003)

حال با توجه به نقش و کارکرد سرمایه فکری در ایجاد مزیت رقابتی در سازمانها و بهبود عملکرد آنها این تحقیق در صدد پاسخ به این سوال اساسی است که آیا بین سرمایه فکری و ابعاد آن با عملکرد بانک قوامین استان تهران رابطه معناداری وجود دارد؟

1- 3- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق :

امروزه عرصه ی رقابت جهانی، بر عناصر سرمایه فکری تأکید کرده و سازمانهای بین المللی به طرح چارچوب‌های جهانی برای مدیریت سرمایه فکری می‌پردازند. براین اساس، سنجش سرمایه فکری هم  در سطح کلان و هم در سطح خرد به ضرورتی غیرقابل انکار برای پذیرش و رقابت در بازارهای بین المللی و بعنوان پیش شرطی برای سرمایه گذاری تبدیل شده است. به باور بسیاری از نظریه­پردازان، دهه آینده دهه ارزش آفرینی از خلال سرمایه فکری برای سازمانها و کشورهاست.

لذا توجه به موضوع سرمایه فکری در سطح جهانی و منطقه­ای، نظر یه جدید بودن این بحث می‌تواند به عنوان یک مزیّت برای کشورما به حساب آید. روزگاری تنها داشتن دارائی‌های فیزیکی، کارکنانی حرفه ای و سپس بهره­مندی از فناوری‌های نوین و روزآمد بعنوان ملاکی برای ارزش شرکتها به حساب می‌آمد. اما امروزه به وضوح می‌توان گفت که دارائی‌های فیزیکی مستهلک می‌شوند، کارکنان حرفه ای سازمانها را ترک می‌کنند و فناوری‌ها همواره نسبت به فناوری آینده ناکارآمدتر و عقب مانده به حساب می‌آیند. از این رو، هنر مدیریت و سنجش سرمایه فکری، هنر توسعه دارائی‌های نامشهود و فکری غیرقابل استهلاک و پرارزش­تر، توسعه ظرفیت ارزش افزایی دارائی‌های مالی فیزیکی، انتقال قابلیت‌های دانش کارکنان حرفه ای و تبدیل آن به دانش سازمانی و یا دارائی‌های تحت مالکیت فکری سازمان، ایجاد فناوری‌های درون زا یا توسعه قابلیت‌های به کارگیری فناوری‌های خریداری شده و روزآمدسازی درونی آنها، و در نهایت ایجاد ارزش افزوده بیشتر و پایدارتر برای سازمان و ذینفعان آن، و ترغیب سرمایه گذاران به سرمایه گذاری در سازمان و بهبود اعتماد و اطمینان بازارهای مالی و سرمایه­ای است.(چن و همکاران ، 2004 ، کنان و همکاران ، 2004)

با توجه به آنچه ذکر شد می‌توان گفت که پرداختن به مباحث سرمایه فکری در موسسات بازرگانی می­تواند تصویر روشنی از داراییهای مشهود و نامشهود آنان فراهم نماید.از آنجاییکه بانکها نقش محوری در توسعه اقتصادی و تسهیل مبادلات تجاری دارند، توجه به سرمایه فکری و ابعاد ان از نظر تاثیرگذاری در مزیت رقابتی شان می تواند در افزایش رتبه عملکردی مورد توجه قرارگیرد.

از سوی دیگر، چون کارکنان شاغل با توانمندیها، مهارتها و خلاقیت خود  در ایجاد این سرمایه فکری نقش بنیادی دارند. لذا انجام این تحقیق می تواند ضمن شناسایی وضعیت فعلی بانک از نظر نیروی انسانی در طرح ریزی نظام منابع انسانی بانک در توسعه آتی و بالاخص تنظیم نظام بهره وری و انگیزش کارکنان و بالطبع افزایش رضایت مندی، تعلق و وفاداری انان موثر باشد.

1-4- اهداف تحقیق

بررسی وجود رابطه بین سرمایه فکری با عملکرد سازمانی بانک قوامین استان تهران  که در این راستا اهداف زیر دنبال می‌گردد:

بررسی وجود رابطه بین سرمایه انسانی با عملکرد سازمانی بانک قوامین استان تهران

بررسی وجود رابطه بین سرمایه ساختاری با عملکرد سازمانی بانک قوامین استان تهران

بررسی وجود رابطه بین سرمایه رابطه ای با عملکرد سازمانی بانک قوامین استان تهران

الویت­بندی شاخص­های سرمایه فکری در خصوص وجود رابطه با عملکرد سازمانی بانک قوامین استان تهران

1-5- فرضیه‌های تحقیق

فرضیه اصلی:

بین سرمایه فکری و عملکرد  سازمانی شعب بانک قوامین استان تهران رابطه معناداری وجود دارد.

فرضیه‌های فرعی:

1 بین سرمایه انسانی و عملکرد سازمانی شعب بانک قوامین استان تهران رابطه معناداری وجود دارد.

2 بین سرمایه ساختاری و عملکرد سازمانی شعب بانک قوامین استان تهران رابطه معناداری وجود دارد.

3 بین سرمایه رابطه ای و عملکرد سازمانی شعب بانک قوامین استان تهران رابطه معناداری وجود دارد.

1-6- چارچوب نظری تحقیق

در تدوین چارچوب نظری حاضر برای تعیین مولفه های سرمایه فکری از نظریه روس و همکاران (2002) و درخصوص عملکردسازمانی از نظریه دیوید نیلی و همکاران (2002) استفاده شده است.

الف) طبق نظریه روس و همکاران ابعاد و مؤلفه‌های سرمایه فکری عبارتنداز: سرمایه انسانی، سرمایه ساختاری و سرمایه رابطه ای.

ب) طبق نظریه دیوید نیلی (2002) سنجش عملکرد شامل ابعاد رضایت ذینفعان، همکاری و هم بخشی ذینفعان، استراتژی‌ها، فرآیند‌ها و قابلیت‌ها را در بر می‌گیرد

1-8- متغیرهای تحقیق:

در مدل تحلیلی تحقیق  متغیرهای سرمایه انسانی، سرمایه ساختاری و سرمایه مشتری به عنوان متغیر مستقل و عملکرد سازمانی  به عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شده است.

1-9- روش تحقیق:

روش تحقیق توصیفی تحلیلی است واز نظر هدف کاربردی بوده و  روش جمع آوری اطلاعات منابع اسنادی می باشد که از طریق کتابخانه­های دیجیتالی، پایان­نامه­ها و  برخی سایتهای اینترنتی جمع آوری شده است.

1-10- قلمرو تحقیق:

الف) قلمرو موضوعی تحقیق:

قلمرو موضوعی تحقیق را سرمایه فکری و عملکرد سازمانی تشکیل می دهد.

ب) قلمرو مکانی تحقیق:

قلمرو مکانی این تحقیق، ادارات ستادی و شعب بانک قوامین استان تهران می‌باشد .

ج) قلمرو زمانی تحقیق:

محدوده زمانی تحقیق حاضر 18 ماه می‌باشد  که از تیر ماه سال 90 آغاز و تا پایان دی ماه 1391 خاتمه می‌یابدو دوره جمع آوری پرسشنامه حدود سه ماه بوده است.

1-11- تعاریف مفهومی متغیرها

سرمایه فکری:منابع پنهان (نامشهود) سازمان است که بطور کامل در گزارشات حسابداری سنّتی نشان داده نمی شود. نه سرمایه انسانی و نه سایر اجزای تشکیل دهنده سرمایه فکری در سیستم حسابداری سنّتی قابل رؤیت نیستند (پابلوس[2]،2000)

سرمایه فکری از تمامی دارایی‌های دانش محور تشکیل شده است که بین عامل‌های سازمانی (منابع انسانی و ارتباطات) و زیر ساختها (مجازی و فیزیکی) تمایز قائل می‌شود(مار و شیوما[3]،2004(

سرمایه انسانی:سرمایه انسانی اساس سرمایه فکری را تشکیل می‌دهد. به عبارتی دیگر، یک جزء اصلی و اولیه برای اجزای فعالیتهای سرمایه فکری به حساب می‌آید. سرمایه انسانی شامل عواملی است نظیر دانش کارکنان، مهارت، توانائی و نگرش آنان است، در نتیجه این عوامل، کارکنان به عملکردی ترغیب می‌شوند، که مشتریان مایلند بابت آن پول بپردازند و سود شرکت از آن راه بدست می‌آید( زاهدی و لطفی زاده،1386).

سرمایه ساختاری:سرمایه ساختار شامل تمام انباشت‌های غیرانسانی دانش در یک سازمان است (انگستروم و همکاران[4]، 2003).

ساختارهای توانایی که به سازمان اجازه بهره­برداری و استفاده فکری را می‌دهد این عوامل از دارائی‌های کاملاً نامشهود تا مشهود تر طبقه بندی می‌شوند(سیزارمن[5]،2004)

سرمایه رابطه­ای: عبارتست از دانشی که در روابط سازمان با مشتریان، عرضه کنندگان مواد اولیه، سرمایه داران، شرکایی با استراتژیهای همگون و غیره وجود دارد(پابلوس،2003).

سرمایه ارتباطی، ارزش ارتباطی است که سازمان با گروههای مختلف در محیط بیرون برقرار می‌کند (بیلینجر و همکاران،2004)

-12- محدودیت های تحقیق:

1. عدم آشنایی اکثریت مدیران و معاونان با مفاهیم مورد پژوهش که در این زمینه سؤالاتی مطرح می‌کردند.

2. عدم همکاری برخی از مسئولین شعب در پاسخ دادن به پرسشنامه پایان نامه تحقیق

3. طولانی و زمانبر بودن اخذ مجوز از معاونت آموزش بانک