پایان نامه بررسی تاثیر کاربرد فناوری اطلاعات بر عملکرد مدیریت منابع انسانی و عملکرد سازمان

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد ( (M.A

مدیریت دولتی گرایش مدیریت مالی

زمستان 1391

بررسی تأثیر کاربرد فناوری اطلاعات بر عملکرد مدیریت منابع انسانی و عملکرد سازمان با مطالعه موردی اداره ثبت اسناد و املاک کاشان، تحلیل نقش سیستم‌های اطلاعاتی، مدیریت منابع انسانی الکترونیکی و ارتباط آن با بهره‌وری، کارایی و اثربخشی سازمان.

چکیده:

فناوری اطلاعات در دهه‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین عوامل تحول در سازمان‌ها تبدیل شده و نقش آن در افزایش کارایی، اثربخشی و بهره‌وری بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. توسعه فناوری‌های نوین، گسترش اینترنت، تغییرات سریع محیط کسب‌وکار، افزایش رقابت، تنوع نیروی انسانی و تغییر نقش‌های شغلی موجب شده است سازمان‌ها برای حفظ مزیت رقابتی خود از ابزارهای نوین مدیریتی استفاده کنند. در این میان، مدیریت منابع انسانی و فناوری اطلاعات به عنوان دو عامل اساسی در ایجاد تحول سازمانی شناخته می‌شوند که تعامل صحیح میان آن‌ها می‌تواند عملکرد سازمان را به میزان قابل توجهی بهبود دهد.

پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر کاربرد فناوری اطلاعات بر عملکرد مدیریت منابع انسانی و عملکرد سازمان انجام شده است. این تحقیق به دنبال پاسخگویی به سه سؤال اصلی است: رابطه بین کاربرد فناوری اطلاعات و عملکرد مدیریت منابع انسانی چیست؟ کاربرد فناوری اطلاعات چه تأثیری بر عملکرد سازمان دارد؟ و عملکرد مدیریت منابع انسانی چه ارتباطی با عملکرد سازمانی دارد؟ این پژوهش از نوع توصیفی کاربردی بوده و جامعه آماری آن را کارکنان اداره ثبت اسناد و املاک شهرستان کاشان تشکیل می‌دهند.

برای انجام پژوهش، اطلاعات نظری از منابع کتابخانه‌ای، مقالات علمی، کتب تخصصی، مطالعات موردی و منابع اینترنتی گردآوری شده است. همچنین برای بررسی فرضیات تحقیق از پرسشنامه استفاده شده و روایی آن با نظر خبرگان حوزه مدیریت و فناوری اطلاعات تأیید شده است. پایایی پرسشنامه نیز با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ برابر با 0.894 محاسبه شده که بیانگر اعتبار و قابلیت اعتماد بالای ابزار پژوهش است. در مرحله تحلیل داده‌ها از آزمون همبستگی اسپیرمن برای بررسی روابط میان متغیرها و از تحلیل عاملی تأییدی برای ارزیابی برازش مدل تحقیق استفاده شده است.

نتایج پژوهش نشان می‌دهد که میان کاربرد فناوری اطلاعات، عملکرد مدیریت منابع انسانی و عملکرد سازمان رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. با وجود این، یافته‌ها نشان می‌دهد که در سازمان مورد مطالعه، فناوری اطلاعات هنوز بیشتر به عنوان یک ابزار پشتیبان مورد استفاده قرار می‌گیرد و نقش آن به عنوان یک شریک راهبردی در مدیریت منابع انسانی به طور کامل تحقق نیافته است. این موضوع نشان می‌دهد که سازمان‌ها برای بهره‌برداری کامل از ظرفیت‌های فناوری اطلاعات باید نگرش خود را نسبت به این فناوری تغییر دهند.

در سال‌های اخیر، افزایش چالش‌های محیطی موجب شده است روش‌های سنتی مدیریت سازمان‌ها پاسخگوی نیازهای جدید نباشد. عواملی مانند جهانی شدن، توسعه فناوری، افزایش رقابت، تغییر ساختار بازارها، کمبود مهارت‌های تخصصی، تحول نقش‌های شغلی و گسترش بخش خدمات، سازمان‌ها را ناگزیر ساخته است تا فرآیندهای مدیریتی خود را بازنگری کنند. در چنین شرایطی، فناوری اطلاعات به عنوان ابزاری برای تسهیل تصمیم‌گیری، افزایش سرعت انجام فعالیت‌ها، مدیریت اطلاعات و بهبود فرآیندهای سازمانی اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است.

مدیریت منابع انسانی نیز در این میان نقش بسیار مهمی ایفا می‌کند. به اعتقاد پیتر دراکر، مهم‌ترین منبع هر سازمان، نیروی انسانی آن است و موفقیت سازمان‌ها تا حد زیادی به نحوه مدیریت این سرمایه ارزشمند وابسته است. به همین دلیل، توسعه فناوری اطلاعات موجب تحول در شیوه‌های مدیریت منابع انسانی شده و زمینه شکل‌گیری مدیریت منابع انسانی الکترونیکی را فراهم کرده است.

بر اساس مباحث مطرح‌شده در پژوهش، از دهه ۱۹۸۰ میلادی استفاده از فناوری در اجرای فعالیت‌های منابع انسانی آغاز شد و با گسترش اینترنت در دهه ۱۹۹۰، تحول گسترده‌ای در مدل‌های کسب‌وکار و فرآیندهای مدیریتی ایجاد گردید. از سال ۲۰۰۰ به بعد نیز سیستم‌های مدیریت منابع انسانی الکترونیکی به طور گسترده در سازمان‌ها مورد استفاده قرار گرفتند و بسیاری از فعالیت‌های مرتبط با منابع انسانی را به صورت الکترونیکی مدیریت کردند.

فناوری اطلاعات مجموعه‌ای از سخت‌افزارها، نرم‌افزارها و خدمات مرتبط با جمع‌آوری، ذخیره‌سازی، بازیابی و انتقال اطلاعات را در بر می‌گیرد. نخستین کاربردهای این فناوری در حوزه منابع انسانی به دهه‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ بازمی‌گردد؛ زمانی که برخی شرکت‌های بزرگ از سیستم‌های اطلاعاتی برای مدیریت امور پرسنلی و پرداخت حقوق استفاده کردند. هرچند این سیستم‌ها در ابتدا بسیار ساده بودند، اما توسعه فناوری موجب شد امروزه اغلب سازمان‌های دولتی و خصوصی از فناوری اطلاعات در مدیریت منابع انسانی بهره بگیرند.

در پژوهش حاضر، مدیریت منابع انسانی الکترونیکی شامل مجموعه‌ای از فعالیت‌ها مانند استخدام الکترونیکی، آموزش الکترونیکی، مدیریت عملکرد، ارزیابی کارکنان، جبران خدمات و سایر فرآیندهای مرتبط معرفی شده است. استفاده از این فناوری‌ها موجب افزایش سرعت انجام فعالیت‌ها، کاهش هزینه‌ها، بهبود کیفیت تصمیم‌گیری، افزایش دقت اطلاعات و ارتقای بهره‌وری سازمان می‌شود.

پژوهش همچنین به این نکته اشاره می‌کند که نیروی انسانی و فناوری اطلاعات به عنوان دو رکن اساسی موفقیت سازمان‌ها شناخته می‌شوند. مدیریت منابع انسانی مسئول توسعه، هدایت و حفظ سرمایه انسانی است و فناوری اطلاعات نیز ابزار توانمندسازی این فرآیندها به شمار می‌رود. با این حال، بسیاری از سازمان‌ها هنوز از تمام ظرفیت‌های فناوری اطلاعات استفاده نکرده‌اند و این فناوری را صرفاً ابزاری برای انجام امور اداری می‌دانند، در حالی که می‌تواند نقش مؤثرتری در تصمیم‌گیری‌های راهبردی ایفا کند.

از دیدگاه پژوهش، سه دلیل اصلی برای استفاده از فناوری اطلاعات در مدیریت منابع انسانی وجود دارد. نخست، افزایش سرعت و تسهیل انجام فرآیندهای منابع انسانی؛ دوم، توانایی مدیریت حجم بالای اطلاعات و پیچیدگی فعالیت‌های این حوزه؛ و سوم، کمک به ارزیابی نیازهای آموزشی، توسعه مهارت کارکنان و اطلاع‌رسانی مؤثر برای اجرای سیاست‌های منابع انسانی. این قابلیت‌ها سبب شده است فناوری اطلاعات به یکی از مهم‌ترین ابزارهای توسعه مدیریت منابع انسانی در سازمان‌های امروزی تبدیل شود.

در ادامه پژوهش، یکی از مهم‌ترین چالش‌های موجود، نبود هم‌راستایی کامل میان فناوری اطلاعات و مدیریت منابع انسانی معرفی شده است. اگرچه اغلب پژوهشگران تأثیر مثبت فناوری اطلاعات بر عملکرد منابع انسانی را تأیید کرده‌اند، اما معتقدند این فناوری جایگزین تخصص مدیران منابع انسانی نیست، بلکه ابزاری برای افزایش کارایی، اثربخشی، سرعت و کیفیت اجرای فرآیندهای منابع انسانی محسوب می‌شود. بنابراین موفقیت سازمان‌ها در بهره‌گیری از فناوری اطلاعات زمانی محقق خواهد شد که این فناوری به عنوان یک شریک راهبردی در کنار مدیریت منابع انسانی قرار گیرد و نه صرفاً به عنوان یک ابزار پشتیبان.

ادامه پژوهش بر این موضوع تأکید دارد که یکی از مهم‌ترین موانع بهره‌گیری مؤثر از فناوری اطلاعات، نبود هم‌ترازی میان اهداف مدیریت منابع انسانی و راهبردهای فناوری اطلاعات است. بسیاری از سازمان‌ها با وجود سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های فناوری، هنوز از این ظرفیت در جهت بهبود تصمیم‌گیری، توسعه سرمایه انسانی و ارتقای عملکرد سازمانی استفاده کامل نمی‌کنند. این مسئله سبب شده است فناوری اطلاعات بیشتر نقش پشتیبان داشته باشد تا یک عامل راهبردی در مدیریت سازمان.

بر اساس مبانی نظری تحقیق، برای کاهش این فاصله لازم است مدیران منابع انسانی فناوری اطلاعات را به عنوان شریک استراتژیک سازمان بپذیرند. افزایش دانش مدیران در زمینه فناوری اطلاعات، حمایت از اجرای سیستم‌های نوین اطلاعاتی، مهندسی مجدد فرآیندهای منابع انسانی و ایجاد هماهنگی میان اهداف سازمان و فناوری از جمله اقداماتی است که می‌تواند موجب افزایش اثربخشی مدیریت منابع انسانی شود. این رویکرد علاوه بر تسهیل فعالیت‌های اداری، امکان برنامه‌ریزی دقیق‌تر، تصمیم‌گیری سریع‌تر و مدیریت بهتر اطلاعات را فراهم می‌کند.

پژوهش حاضر همچنین بیان می‌کند که با وجود مطالعات انجام‌شده در زمینه فناوری اطلاعات، هنوز ابهامات فراوانی درباره میزان تأثیر این فناوری بر عملکرد مدیریت منابع انسانی و عملکرد سازمان وجود دارد. به همین دلیل، این تحقیق تلاش کرده است بخشی از این خلأ علمی را بررسی کرده و ارتباط میان متغیرهای اصلی پژوهش را به صورت تجربی ارزیابی کند.

ضرورت انجام این پژوهش از شرایط رقابتی سازمان‌های امروزی ناشی می‌شود. سازمان‌ها برای حفظ جایگاه خود ناگزیر به افزایش بهره‌وری، کارایی و اثربخشی هستند و استفاده از فناوری اطلاعات یکی از مهم‌ترین ابزارهای تحقق این اهداف به شمار می‌رود. در این میان، واحد مدیریت منابع انسانی به دلیل مسئولیت مدیریت سرمایه انسانی، نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت سازمان دارد و به همین دلیل بهره‌گیری از فناوری اطلاعات در این بخش اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

در پژوهش حاضر اشاره شده است که اگرچه فناوری اطلاعات در بسیاری از سازمان‌های ایران مورد استفاده قرار گرفته، اما هنوز بهره‌برداری مؤثر از آن در حوزه مدیریت منابع انسانی با چالش‌هایی همراه است. به همین دلیل، بررسی رابطه میان کاربرد فناوری اطلاعات و عملکرد مدیریت منابع انسانی می‌تواند دیدگاه مدیران و تصمیم‌گیران را نسبت به نحوه استفاده از این فناوری تغییر داده و زمینه توسعه سیستم‌های منابع انسانی الکترونیکی را فراهم سازد.

یکی از اهداف اصلی تحقیق، روشن ساختن ابهام‌های موجود درباره ارتباط فناوری اطلاعات و عملکرد مدیریت منابع انسانی است. پژوهش تلاش می‌کند مشخص کند که استفاده صحیح از فناوری اطلاعات چگونه می‌تواند طراحی، اجرا و بهبود سیستم‌های منابع انسانی الکترونیکی را تسهیل کرده و عملکرد سازمان را ارتقا دهد. همچنین نتایج تحقیق می‌تواند مبنایی برای توسعه سیاست‌های مدیریتی و تصمیم‌گیری‌های آینده در سازمان‌ها باشد.

برای دستیابی به این اهداف، سه سؤال اساسی در تحقیق مطرح شده است. سؤال نخست به بررسی رابطه میان کاربرد فناوری اطلاعات و عملکرد مدیریت منابع انسانی می‌پردازد. سؤال دوم ارتباط میان فناوری اطلاعات و عملکرد سازمان را بررسی می‌کند و سؤال سوم رابطه میان عملکرد مدیریت منابع انسانی و عملکرد سازمانی را مورد ارزیابی قرار می‌دهد. بر اساس این پرسش‌ها، سه فرضیه اصلی پژوهش تدوین شده است که همگی وجود همبستگی مثبت و معنادار میان متغیرهای مورد بررسی را پیش‌بینی می‌کنند.

فرضیه نخست بیان می‌کند که میان کاربرد فناوری اطلاعات و عملکرد مدیریت منابع انسانی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. فرضیه دوم بر وجود رابطه مثبت میان فناوری اطلاعات و عملکرد سازمان تأکید دارد و فرضیه سوم نیز ارتباط مثبت میان عملکرد مدیریت منابع انسانی و عملکرد سازمانی را مورد بررسی قرار می‌دهد. نتایج تحلیل‌های آماری این فرضیات را تأیید کرده و نشان داده است که توسعه فناوری اطلاعات می‌تواند زمینه ارتقای عملکرد منابع انسانی و در نهایت بهبود عملکرد سازمان را فراهم کند.

در این پژوهش، کاربرد فناوری اطلاعات به عنوان متغیر مستقل تحقیق معرفی شده است و برای سنجش آن مجموعه‌ای از ویژگی‌های کلیدی فناوری اطلاعات مورد توجه قرار گرفته است. این ویژگی‌ها مبنای ارزیابی میزان استفاده از فناوری اطلاعات در سازمان و تحلیل ارتباط آن با سایر متغیرهای تحقیق بوده‌اند.

یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که فناوری اطلاعات نقش مهمی در تسریع فرآیندهای منابع انسانی، افزایش دقت اطلاعات، تسهیل ارتباطات، بهبود دسترسی به اطلاعات، ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری و افزایش سرعت انجام فعالیت‌های سازمانی دارد. همچنین استفاده از سیستم‌های اطلاعاتی موجب کاهش خطاهای انسانی، افزایش هماهنگی میان واحدهای مختلف و بهبود کیفیت ارائه خدمات می‌شود.

از سوی دیگر، عملکرد مناسب مدیریت منابع انسانی نیز تأثیر مستقیمی بر عملکرد کلی سازمان دارد. زمانی که فرآیندهایی مانند جذب، آموزش، ارزیابی عملکرد، توسعه کارکنان و مدیریت اطلاعات با استفاده از فناوری اطلاعات انجام شوند، امکان برنامه‌ریزی دقیق‌تر و استفاده بهینه از منابع انسانی فراهم خواهد شد. در نتیجه، سازمان می‌تواند با بهره‌گیری از توانمندی کارکنان، بهره‌وری و اثربخشی بیشتری را تجربه کند.

نتایج این تحقیق همچنین نشان می‌دهد که اگرچه فناوری اطلاعات تأثیر مثبت و معناداری بر عملکرد مدیریت منابع انسانی و عملکرد سازمان دارد، اما هنوز در بسیاری از سازمان‌ها این فناوری بیشتر به عنوان یک ابزار پشتیبانی شناخته می‌شود و جایگاه واقعی آن به عنوان یک شریک راهبردی در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی به طور کامل محقق نشده است. بنابراین، تغییر نگرش مدیران نسبت به فناوری اطلاعات و افزایش سرمایه‌گذاری در توسعه سیستم‌های اطلاعاتی می‌تواند زمینه بهره‌برداری مؤثرتر از این فناوری را فراهم کند.

در مجموع، این پژوهش بیانگر آن است که میان کاربرد فناوری اطلاعات، عملکرد مدیریت منابع انسانی و عملکرد سازمان ارتباطی مثبت و معنادار وجود دارد. استفاده صحیح از فناوری اطلاعات می‌تواند موجب افزایش کارایی، اثربخشی، بهره‌وری، سرعت انجام فعالیت‌ها، کیفیت تصمیم‌گیری و بهبود عملکرد سازمان شود. همچنین نتایج تحقیق اهمیت توسعه منابع انسانی الکترونیکی، هم‌راستایی راهبردهای فناوری اطلاعات با اهداف مدیریت منابع انسانی و استفاده از فناوری به عنوان یک عامل راهبردی را مورد تأکید قرار می‌دهد. یافته‌های این پژوهش می‌تواند برای مدیران، کارشناسان منابع انسانی، پژوهشگران و تصمیم‌گیران سازمانی در برنامه‌ریزی، توسعه سیستم‌های اطلاعاتی و ارتقای عملکرد سازمان‌ها مورد استفاده قرار گیرد.

Abstract