خلاصه پایان نامه نقش تولید و بازاریابی خرما در برقراری رابطه شهر و روستا( مورد مطالعه روستاهای بخش مرکزی شهرستان مهرستان(1390-1375))
پایان نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشدM .Sc
رشته
جغرافیا و برنامه ریزی روستایی
چکیده
بین سکونتگاه های شهری و روستایی به عنوان اجزای سازمان فضایی یک ناحیه روابطی وجود دارد که این روابط در توسعه یا عدم توسعه این دو عرصه موثر است. بررسیهای انجام شده توسط محققان خارجی و ایرانی نشان میدهد که در ایران اغلب این روابط بین شهر و روستا، غیرمکمل و ناسالم است به طوری که نتیجه این رابطه باعث توسعه شهر و واپس ماندن محیطهای روستایی میشود. برای توسعه شهر و روستا توام با هم، باید در نظام برنامهریزی کشور این دو عرصه در ارتباط باهم مورد توجه باشند و باید بین آنها روابط مکمل شکل بگیرد تا با توسعه شهر بر اساس روابطی که بین این دو است روستا نیز توسعه پیدا کند و توسعه این دو عرصه درگرو هم قرار بگیرد.
جامعه آماری این پژوهش روستاهای بخش مرکزی شهرستان مهرستان میباشد که دارای 34788 نفر جمعیت در سال 1390 بوده است. برای انتخاب روستاهای نمونه از روش نمونه گیری طبقه بندی احتمالی استفاده شده است و 20 روستا به عنوان روستاهای نمونه انتخاب شدهاند. روش تحقیق پژوهش حاضر نیز از نوع توصیفی و تحلیلی و روش جمع آوری اطلاعات به صورت میدانی و کتابخانهای بوده که برای هر یک از روشها ابزار خاصی از قبیل: پرسشنامه، نقشه و جداول آماری استفاده شده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که، بین شهر مهرستان و حوزه پیرامونی روستایی به واسطه وجود عواملی همچون حضور مالکان ساکن شهر و غالب بودن نظام مبادله مبتنی بر واسطهگری یک نوع رابطه غیرمکمل و ناسالم به صورت سلطه شهر مهرستان بر حوزه پیرامونی روستایی حاکم است.
واژگان کلیدی: سلطه، روابط شهر و روستا، تولید و بازاریابی خرما، روستاهای بخش مرکزی شهرستان مهرستان
فصل اول:
کلیات پژوهش
-1- بیان مسئله و ضرورت تحقیق
اهمیت توجه به مناسبات شهر و روستا تا بدانجاست که بسیاری معتقدند، برای فهم و تعدیل پویایی جریان فقر در کشورها، بویژه کشورهای در حال توسعه که در معرض شهرنشینی، یا به سخن بهتر، شهرگرایی شتابان قرار دارند، تنها در غالب تاکید بر نحوه و دامنه روابط متقابل و تعامل میان عرصههای روستایی و شهری قابل فهم و چارهجویی استاین تاکید از آن رو است که دهههای اخیر، به خاطر وجود بستگیهای موجود بین محیطهای روستایی و شهری، نوعی پیوستگی شکننده بین این دو عرصه زیستی پدیدار شده استاین پیوستگی در قالبی نظامور عمل می کند و بر این مبنا، انچه در یکی از این دو عرصه اتفاق میافتد، لاجرم بر عرصه دیگری نیز اثرگذار خواهد بود (سعیدی،1390، 74). روابط شهر و روستا مجموعه روابط کالبدی-فضایی، اجتماعی-اقتصادی و حقوقی سیاسی سکونتگاههای روستایی با کانونهای کوچک و بزرگ شهری را شامل میشودبحث از روابط شهر و روستا در بررسیهای علوم اجتماعی، به ویژه مطالعات جغرافیایی، از سابقه نسبتا طولانی برخوردار است، اما سرآغاز بحثهای جدی و علمی در این باره به دهه 1940 برمیگردد (سعیدی، 1387، 395). در دوره معاصر هانس بوبک[1] جغرافیدان اتریشی برای نخستین بار (1948م) با بررسی این مناسبات در ایران، موضوع را به شیوهای نوین و در چارچوب نظریهای تازه مورد توجه و بررسی قرار دادهانس بوبک در نوشتههای پیشتاز خود در زمینه روابط شهرها و حوزه پیرامونی(روستایی) در کشورهای شرق اسلامی، بویژه ایران، این گونه روابط سلطه را در قالب نظریه سرمایهداری بهرهبری و مناسبات انگلی شهری-روستایی مطرح ساخته است ( سعیدی، 1390، 79). از آنجا که هر نظام کلیتی متشکل از اجزاء و عناصر مرتبط و قاعدتا هماهنگ به منظور نیل به هدف معین به شمار آورد(سعیدی، 1388، 3). میتوان نظام بهرهبرداری را نظامی شامل مجموعهای از نیروهای تولیدی و روابط اجتماعی مترتب بر آن به حساب آورد نظام بهره برداری یک مفهوم حقوقی و در عین حال اجتماعی-اقتصادی است که بر مبنای آن، روابط حقوقی و مناسبات اجتماعی-اقتصادی افراد در ارتباط با زمین، نوع و حدود مالکیت، حق تصرف، نحوه بهرهگیری از عوامل تولید، بویژه زمین وآب و نهایتا نظام کار تعیین گرددبر همین بنیاد، گونه روابط و مناسبات در عرصه سکونتگاهی و روابط فضایی، از جمله روابط شهر و روستا و نیز تفاوتهای مکانی-فضایی نیز تجلی مییابنددر ارتباط با روابط شهر و روستا، گذشته از سایر روندها، فرایند مبادله مازاد محصول از اهمیت ویژهای برخوردار است (سعیدی و مکانیکی ، 1387، 5 ). روستاهای بخش مرکزی شهرستان زابلی با 169 آبادی روستایی و 8353 خانوار با 34877 نفر جمعیت و اتکا بر اقتصاد و نظام تولیدی خود روابطی را با شهر زابلی برقرار کردهاند ، خرما محصول غالب روستاهای ناحیه زابلی است که در تامین درامد روستائیان ناحیه نقش عمدهای دارد . روستائیان در زمینه بازاریابی این محصول مشکلاتی از جمله نبود امکانات نگهداری، اصناف و تشکلها مواجهاند . در این بین دلالان شهری با پیش خرید این محصول به صورت نارس و سپس با بسته بندی و انتقال آن به سردخانهها داخل شهر با قیمت بسیار بالاتر به فروش میرسانند در این میان روستائیان که تولید کننده هستند بیشترین ضرر را متحمل میشوند چرا که به بازار دسترسی ندارند و محصول را با قیمت ارزان میفروشند. با ادامه این روند یعنی تولید(خرما) در روستاهای ناحیه زابلی و خارج شدن قسمت اعظم سرمایه از نظام تولیدی و انتقال به شهر، منجر به رشد شهر زابلی و واپس ماندن روستاهای پیرامونی میشود.
2-1- سؤالات تحقیق
1-بین شهر زابلی و حوزه پیرامونی(روستایی) از بعد اقتصادی چه نوع روابطی حاکم است؟
2-عوامل و نیروهایی که بر شکل گیری این روابط اثرگذار هستند، کدامند؟
3-1-فرضیات تحقیق
پاسخهایی که به عنوان فرضیه به سوالات تحقیق حاضر صورت بندی شده، دو فرضیه به قرار زیر میباشند:
1-بین شهر زابلی و حوزه پیرامونی(روستایی) یک رابطه یک سویه به صورت سلطه شهر بر حوزه پیرامونی آن حاکم شده است.
2-مناسبات تولید، شیوه انتقال و مبادله تولید مبتنی بر واسطه گری، ضعف وجود خدمات پشتیبان تولید سبب شکل گیری این رابطه شده است.
4-1-اهداف تحقیق
در پژوهش حاضر به دنبال اهداف زیر هستیم:
1-شناخت نوع و دامنه روابط بین شهر زابلی و حوزه پیرامونی(روستایی)؛
2-تبیین عوامل اثرگذار بر شکل گیری نوع و دامنه روابط بین شهر زابلی و حوزه پیرامونی(روستایی)؛
3-ارائه راه حل علمی در زمینه بازاریابی محصول خرما.
5-1-روش تحقیق
1-5-1- جامعه آماری و روش نمونهگیری
1-1-5-1 جامعه آماری
جامعه مجموعه اعضای حقیقی یا فرضی است که نتایج پژوهش به انتقال داده میشود(دلاور،1391، 89). جامعه آماری مورد مطالعه در این تحقیق 169 روستای بخش مرکزی شهرستان مهرستان میباشد. این 169 روستا 8353 خانوار و 34788 نفر جمعیت دارند.
2-1-5-1- روش نمونه گیری و حجم نمونه
در نمونهگیری با توجه به اهداف و فرضیات تحقیق از روش طبقهای استفاده شده است. نمونهگیری طبقهای به دو منظور اصلی مورد استفاده قرار میگیرد. اولا، وقتی پژوهشگر میخواهد مطمئن شود مقوله خاصی از جمعیت در نمونه حضور دارند آن هم با همان نسبتی که در جمعیت دارند. برای انجام دادن این کار باید بتوان عناصر جمعیت را بر حسب خصوصیات مورد نظر شناسایی کرد(بلیکی، 1392، 260). در پژوهش حاضر با استفاده از روش نمونهگیری طبقهای معیار فاصله نقاط روستایی از شهر زابلی برای انتخاب روستاها مورد توجه قرار گرفتهاند. با توجه به این معیار انتخاب روستاها به شرح ذیل انجام گرفت:
الف- روستاها بر مبنای فاصله به پنج گروه تقسیم شدند،
ب- بر اساس سهم هر طبقه تعداد روستا های نمونه به صورت تصادفی انتخاب شد.
برای تعیین حجم نمونه روستاها از روش برآورد تخمینی استفاده شده است. در پژوهش حاضر با بررسی پژوهشهای مرتبط و حجم نمونه آنها، با منظور نمودن حدودا 12 درصد جامعه آماری، تعداد 20 روستا به عنوان حجم نمونه پژوهش در نظر گرفته شد. دلایل منظور نمودن 12 درصد جامعه وجود شرایط سخت اقلیمی، فاصله زیاد روستاها از هم، تشابه روستاها با توجه به ماهیت مسئله مورد بررسی و محدودیت امکانات و زمان بوده است. در مرحله بعدی برای تعیین نمونه در سطح خانوار از فرمول کوکران استفاده شده است. با توجه به این فرمول حجم نمونه در سطح خانوار برابر با 380 خانوار تعیین گردیده است(جدول شماره 2-1و شکل شماره 1-1)
(تصاویر و جداول در فایل اصلی وجود دارد )
Abstract
There are relations between urban and rural settlements as part of spatial organization in area that this relation is effective in development or underdevelopment of two realms. Conducted researches by external and national researchers indicate which most of the relations in Iran between urban and rural is unhealthy and uncoordinated so the result of this relation makes urban development and being back of rural environments. For development of urban and rural areas along with together, in the planning system of country these two realms must be considered in relation to each other and supplements relations formed between them until with urban development based on relations between them rural developed too and development of two realms depend together.
This research Statistical population is the central district villages of Mehrestan Township, which has been a 34788 population in the year 1390. for select the sample villages Stratified Sampling Method was used and 20 villages was selected as sample villages.. Also Research method of this study was the descriptive - analytical methods and data collection method as field survey and Library. Which for each of the Methods specific tools such as: questionnaires, statistical tables and maps have been used. The result of this research indicate that between Mehrestan County and rural area hinterland due to existence of factors such as: Landholder settled in urban area and Exchange system based on Intermediation, a kind of incomplete and unhealthy relation ruling as dominance Mehrestan County on rural area hinterland.
Keywords: domination, urban and rural village relations, production and marketing of palm, Mehrestan Township
فهرست پایان نامه نقش تولید و بازاریابی خرما در برقراری رابطه شهر و روستا( مورد مطالعه روستاهای بخش مرکزی شهرستان مهرستان(1390-1375))
فهرست:
فصل اول
کلیات پژوهش
1-1- بیان مسئله و ضرورت تحقیق 1
2-1- سؤالات تحقیق 2
3-1-فرضیات تحقیق 2
4-1-اهداف تحقیق 2
5-1-روش تحقیق 2
1-5-1- جامعه آماری و روش نمونه گیری 2
1-1-5-1 جامعه آماری 2
2-1-5-1- روش نمونه گیری و حجم نمونه 3
3-5-1- روش تحقیق 6
6-1- روش جمع آوری داده ها 6
7-1- فرایند انجام تحقیق 6
8-1- تعریف مفاهیم و کلید واژه های تحقیق 8
1-8-1- مفهوم روستا 8
2-8-1- مفهوم روابط شهر و روستا 8
4-8-1- مفهوم سلطه 9
9-1- پیشینه تحقیق 9
1-9-1- کتابها: 9
2-9-1- مقالات: 10
3-9-1- پایان نامه ها: 14
فصل دوم
مبانی نظری
1-2- نظریه، مدلها و رویکردهای پایه. 19
1-1-2- نظریه مکان مرکزی.. 19
2-1-2- نظریه سرمایه داری بهره بری 22
3-1-2- نظریه قطب رشد. 27
2-2- رویکردهای مرتبط با روابط شهر و روستا 29
1-2-2- رویکرد مرکز - پیرامون. 29
2-2-2- رویکرد توسعه اگروپلیتن.. 31
3-2-2- رویکرد کارکردهای شهری در توسعه روستایی.. 32
4-2-2- رویکرد شبکه منطقه ای 34
3-2- رویکرد نظری حاکم بر تحقیق و مدل مفهومی.. 40
فصل سوم
بستر طبیعی و اجتماعی-اقتصادی
1-3- موقعیت و وسعت.. 43
2-3- ساختار محیطی- اکولوژیکی.. 45
1-2-3- ساختار زمین.. 45
2-2-3- اشکال ناهمواری.. 46
3-2-3- وضعیت آب و هوا 51
1-3-2-3- گرما 53
2-3-2-3- وضعیت بارش.. 55
1-3-2-3- منحنی آمبروترمیک.. 59
4-3-2-3- طبقه بندی اقلیمی.. 59
5-3-2-3- وضعیت باد. 60
4-2-3- بررسی منابع آب.. 61
5-2-3- بررسی خاک.. 61
6-2-3- وضعیت پوشش گیاهی.. 62
3-3- ویژگی های اجتماعی- اقتصادی بخش مرکزی.. 63
1-3-3- سابقه سکونت و فعالیت در محدوده مورد بررسی.. 64
2-3-3- مقایسه جمعیتی و سکونتگاهی بخش مرکزی در استان و شهرستان. 65
3-3-3- تعداد، توزیع و تراکم نسبی جمعیت بخش مرکزی شهرستان مهرستان. 66
4-3-3- پراکنش روستاها بخش مرکزی در ردههای جمعیتی بر اساس خانوار 67
5-3-3- ساختار جنسی و سنی جمعیت.. 70
6-3-3- روند تحولات خانوارهای روستایی بخش مرکزی.. 71
7-3-3- روند تحولات جمعیتی روستاهای بخش مرکزی.. 72
8-3-3- بررسی ابعاد خانوار 74
9-3-3- سواد و آموزش.. 74
10-3-3- وضعیت اشتغال و بار تکفل. 75
11-3-3- ساختار اقتصادی بر اساس فعالیت در بخش عمده اقتصادی.. 76
12-3-3- بررسی وضعیت کشاورزی.. 78
1-12-3-3- زراعت.. 79
2-12-3-3- دامداری.. 82
3-12-3-3- باغداری.. 83
11-3-3- وضعیت خدمات و امکانات موجود در بخش مرکزی................................................................................. 80
4-3- جمع بندی.. 93
فصل چهارم
مکانیسمهای موثر بر روابط شهر و روستا
مقدمه: 96
1-4- انواع روابط و عناصر برقراری روابط: 96
2-4- ویژگیهای اقتصادی –اجتماعی جامعه نمونه تحقیق: 97
1-2-4- ویژگیهای جامعه نمونه تحقیق در سطح خانوار: 97
1-1-2-4- بعد خانوار: 97
2-1-2-4- ساختار سنی: 98
3-1-2-4- وضع سواد و تحصیلات: 100
3-4- ویژگیهای تولیدی خانوارها: 101
1-3-4- زراعت: 102
1-3-4- باغداری: 103
1-3-4- دامداری: 103
4-4- روابط شهر و روستا بر اساس کارکردهای وضع موجود: 104
1-4-4- روابط اقتصادی شهر و روستا: 105
1-1-4-4- روابط و مناسبات تولیدی: 105
2-1-4-4- مالکین ساکن شهر: 107
1-2-1-4-4- شیوه اداره اراضی مالکین ساکن شهر: 111
3-1-4-4- روابط پولی و نظام اعتباری روستاییان برای تولید محصولات کشاورزی.. 114
2-1-4-4- جریان کالا و تولیدات و مکانیسم بازار: 114
1-4-4- روابط اداری-سیاسی و خدماتی شهر و روستا: 120
1-1-4-4- توزیع فضایی و روابط پشتیبانی -ترویجی: 121
5-4- جمع بندی: 125
فصل پنجم
جمعبندی، نتیجه گیری، آزمون فرضیات و پیشنهادات
1-5-جمع بندی.. 128
2-5- آزمون فرضیات: 130
3-5- نتیجه گیری: 135
4-5- پیشنهادات: 138
منابع و ماخذ. 139
ضمایم. 142
منبع:
منابع و ماخذ:
- اجلالی، پرویز، تحلیل منطقهای و سطحبندی سکونتگاهها، سازمان مدیریت و برنامهریزی، تهران، 1371.
- افتخاری و بدری و سجاسی قیداری، رکن الدین و سیدعلی و حمدالله، بنیانهای نظری برنامهریزی کالبدی مناطق روستایی، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، چاپ اول، 1390.
- اهلرس، اکارت، ایران شهر-روستا-عشایر(مجموعه مقالات)، ترجمه عباس سعیدی، 1380.
- بلیکی، تورمن، طراحی پژوهشهای اجتماعی، ترجمه حسن چاوشیان، نشر نی، 1392.
- جوان، جعفر، جغرافیای جمعیت ایران، انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد، 1385.
- جهاد کشاورزی شهرستان مهرستان، واحد آب و خاک، 1392.
- جهاد کشاورزی شهرستان مهرستان، واحد زراعت و باغداری، 1392.
- حسینزاده، دلیر، کریم، برنامهریزی ناحیهای، سمت، 1380.
- دلاور، علی، روش تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی، نشر ویرایش، چاپ سی و هشتم، 1391.
- زبردست، اسفندیار، عملکردهای شهری در توسعه روستایی، رویکردی با نگرش فضایی به برنامهریزی منطقهای، مجله مسکن و انقلاب، شماره 84، 1377.
- سازمان هواشناسی کشور، آمار اقلیمی ایستگاه سینوپتیک شهرستان سراوان، تهران ، 1389.
- سعیدی، عباس، پیوندهای شهری-روستایی، یک بررسی ادراکی، مجله جغرافیا(انجمن جغرافیایی ایران)، دوره جدید، سال دوم، شماره 1، 1384.
- سعیدی، عباس، روابط شهر و روستا، دانشنامه مدیریت شهری و روستایی، سازمان شهرداریها و دهیاریها، 1387.
- سعیدی، عباس، روابط و پیوندهای روستایی-شهری در ایران، نشر مینو، چاپ اول، 1390.
- سعیدی، عباس، سطح بندی روستاهای کشور، انتشارات شهیدی، 1387.
- سعیدی، عباس، شالوده مکانیابی و استقرار روستاهای جدید، انتشارات شهیدی، چاپ اول،1388.
- سعیدی، عباس، شبکه منطقهای (راهبرد) دانشنامه مدیریت شهری و روستایی، سازمان شهرداریها و دهیاریها، 1387.
- سعیدی، عباس، مبانی جغرافیای روستایی ایران، انتشارات سمت، 1388.
- سعیدی، عباس، مبانی جغرافیای روستایی ایران، انتشارات سمت، 1390.
- سعیدی، عباس، مکان مرکزی(نظریه)، دانشنامه مدیریت شهری و روستایی، سازمان شهرداریها و دهیاریها، 1387.
- سعیدی، قطب رشد (رویکرد)، دانشنامه مدیریت شهری و روستایی، سازمان شهرداریها و دهیاریها، 1387.
- سعیدی، مرکز-پیرامون (مدل)، دانشنامه مدیریت شهری و روستایی، سازمان شهرداریها و دهیاریها، 1387.
- سعیدی، مکانیکی، عباس و جواد،دگرگونی روابط شهر و روستا با تاکید بر فعالیتهای اقتصادی، فصلنامه جغرافیا ، سال ششم، شماره 16-17.
- سلطانی، ریحانه، روابط و پیوندهای روستایی-شهری با تاکید بر سرمایه گذاری ناحیه ای، پایان نامه دوره دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، گروه جغرافیا، دانشگاه شهید بهشتی، 1387.
- شکویی، حسین، دیدگاههای نو در جغرافیای شهری، جلد اول، انتشارات سمت، 1373.
- صرافی، مظفر، مبانی برنامهریزی منطقهای، نشر مرکز علمی و انتشارات معاونت راهبردی و برنامهریزی ریاست جمهوری، تهران، 1379.
- صرامی، بهاری، حسین و عیسی، نقش ICT در توسعه روستایی، مجله علوم اجتماعی، تابستان، شماره 4، 1389.
- عزیزپور، محسن زاده، فرهاد و آرمین، نظریهها و رویکردهای سازمانیابی سکونتگاههای روستایی، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، 1389.
- کردوانی، پرویز، جغرافیا خاکها، انتشارات دانشگاه تهران، 1381.
- کلانتری، خلیل، برنامهریزی و توسعه منطقهای، نشر خوشبین، 1380.
- مرکز آمار ایران، سالنامه آماری، استان سیستان و بلوچستان، 1390.
- مرکز آمار ایران، سرشماری عمومی کشاورزی کشور، استان سیستان و بلوچستان، شهرستان سراوان، 1382.
- مرکز آمار ایران، سرشماری عمومی نفوس و مسکن، استان سیستان و بلوچستان، شهرستان سراوان، 1375.
- مرکز آمار ایران، سرشماری عمومی نفوس و مسکن، استان سیستان و بلوچستان، شهرستان سراوان، 1385.
- مرکز آمار ایران، سرشماری عمومی نفوس و مسکن، استان سیستان و بلوچستان، شهرستان سراوان، 1390.
- مرکز بهداشت و درمان شهرستان مهرستان، گزارش تعداد خانه بهداشتها و روستاهای قمر، 1392.
- مرکز آمار ایران، نتایج تفضیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن ، 1390.
- مومنی، مصطفی، پایگاه علم جغرافیا در ایران، انتشارات فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی، جلد اول، چاپ اول، 1377.
- مهدوی، مسعود، اصول و مبانی جغرافیای جمعیت، نشر قومس، 1384.
- مهندسین مشاور D.H.V « رهنمودهایی برای برنامهریزی مراکز روستایی»، جلد اول، ترجمه سید جواد میر و دیگران، چاپ اول، انتشارات مرکز تحقیقات و بررسی مسائل روستایی، جهاد سازندگی، تهران، 1371.
- مهندسین مشاور آرستان، طرح جامع شهر زابلی، مسکن و شهرسازی استان سیستان و بلوچستان، 1389.
- مهندسین مشاور فضا، زمان، انرژی، زمین، طرح هادی شهر زابلی، شهریورماه 1386.
- هگت، پیتر، جغرافیا ترکیبی نو، ترجمه شاپور گودرزی نژاد، انتشارات سمت، تهران، 1375.
- هونکزهی، محمد امین، ارزیابی اثرات زیست محیطیناشی از توسعه فیزیکی شهر زاهدان، پایان نامه کارشناسی ارشد، گروه جغرافیای دانشگاه سیستان و بلوچستان، 1390.
- یاسوری، مجید، مقدمهای بر اقتصاد روستایی در ایران، انتشارات آستان قدس رضوی، 1386.