خلاصه پایان نامه شناسایی و رتبه بندی موانع استقرار سیستم حسابداری تعهدی در دانشگاه علوم پزشکی کاشان
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد
دانشکده مدیریت
چکیده
در سالهای اخیر، بسیاری از سازمانهای دولتی و عمومی برای افزایش شفافیت مالی، پاسخگویی مدیریتی و بهبود تصمیمگیری، از حسابداری نقدی به سمت سیستم حسابداری تعهدی حرکت کردهاند. این تحول یکی از مهمترین اصلاحات مالی در بخش عمومی محسوب میشود؛ زیرا اطلاعات دقیقتری درباره درآمدها، هزینهها، بدهیها و داراییها در اختیار مدیران قرار میدهد.
با وجود مزایای فراوان، اجرای این سیستم در بسیاری از سازمانها با موانع مختلفی روبهرو است. نبود نیروی انسانی متخصص، محدودیتهای قانونی، مشکلات فنی و مقاومت در برابر تغییر تنها بخشی از چالشهایی هستند که استقرار کامل حسابداری تعهدی را دشوار میکنند.
در این مقاله، ضمن معرفی حسابداری تعهدی، مهمترین موانع اجرای آن و نتایج یک پژوهش انجامشده در دانشگاه علوم پزشکی کاشان بررسی میشود.
حسابداری تعهدی چیست؟
حسابداری تعهدی روشی از ثبت رویدادهای مالی است که در آن درآمدها هنگام تحقق و هزینهها در زمان ایجاد شناسایی میشوند؛ حتی اگر وجه نقد هنوز دریافت یا پرداخت نشده باشد.
این روش نسبت به حسابداری نقدی تصویر دقیقتری از وضعیت مالی سازمان ارائه میدهد و به مدیران کمک میکند تصمیمهای آگاهانهتری بگیرند.
مزایای استقرار سیستم حسابداری تعهدی
پیادهسازی این سیستم مزایای متعددی برای سازمانها به همراه دارد که مهمترین آنها عبارتاند از:
- افزایش شفافیت مالی
- بهبود پاسخگویی مدیران
- کنترل بهتر هزینهها
- محاسبه بهای تمامشده خدمات
- مدیریت بهینه منابع مالی
- ارتقای کیفیت گزارشگری مالی
- تسهیل برنامهریزی و بودجهریزی
به همین دلیل، بسیاری از کشورها طی سالهای گذشته حسابداری تعهدی را بهعنوان مبنای اصلی گزارشگری مالی در بخش عمومی پذیرفتهاند.
مهمترین موانع استقرار حسابداری تعهدی
۱. موانع منابع انسانی
یکی از اصلیترین چالشهای اجرای حسابداری تعهدی، کمبود نیروی انسانی آموزشدیده و متخصص است. اجرای این سیستم نیازمند کارکنانی است که با استانداردهای حسابداری بخش عمومی، فناوریهای مالی و فرآیندهای گزارشگری آشنا باشند.
۲. قوانین و مقررات
در برخی سازمانها، قوانین موجود با الزامات حسابداری تعهدی هماهنگ نیستند. نبود دستورالعملهای شفاف یا تعارض میان مقررات میتواند روند استقرار این نظام را با مشکل مواجه کند.
۳. حسابداری مدیریت
برای اجرای موفق حسابداری تعهدی، اطلاعات مالی باید در خدمت تصمیمگیری مدیریتی قرار گیرد. نبود نظام مناسب حسابداری مدیریت، تحلیل هزینهها و گزارشهای مدیریتی، اثربخشی این سیستم را کاهش میدهد.
۴. چالشهای مدیریتی
حمایت مدیران ارشد، مدیریت تغییر و برنامهریزی صحیح از عوامل کلیدی موفقیت در استقرار حسابداری تعهدی هستند. نبود تعهد مدیریتی میتواند اجرای پروژه را با شکست مواجه کند.
۵. موانع فرآیندی
فرآیندهای مالی سنتی معمولاً با الزامات حسابداری تعهدی همخوانی ندارند. بازنگری در فرآیندها و طراحی مجدد گردش اطلاعات از الزامات اجرای موفق این نظام است.
۶. چالشهای فنی
استقرار نرمافزارهای مالی، یکپارچهسازی سیستمهای اطلاعاتی و فراهم کردن زیرساختهای فناوری اطلاعات از دیگر پیشنیازهای مهم اجرای حسابداری تعهدی محسوب میشوند.
نتایج پژوهش چه نشان میدهد؟
این پژوهش با هدف شناسایی موانع استقرار حسابداری تعهدی در دانشگاه علوم پزشکی کاشان انجام شده است.
نتایج نشان داد:
- موانع مربوط به منابع انسانی از مهمترین چالشهای اجرای حسابداری تعهدی هستند.
- قوانین و مقررات نیز نقش قابل توجهی در کند شدن فرآیند استقرار دارند.
- ضعف در حسابداری مدیریت یکی دیگر از موانع مهم اجرای کامل این سیستم است.
- در مقابل، شاخصهای مدیریتی، فرآیندی و فنی وضعیت نسبتاً مطلوبتری داشتهاند.
این یافتهها نشان میدهد که موفقیت در اجرای حسابداری تعهدی بیش از هر چیز به سرمایهگذاری در آموزش نیروی انسانی، اصلاح مقررات و تقویت نظام حسابداری مدیریت وابسته است.
راهکارهای پیشنهادی برای استقرار موفق حسابداری تعهدی
برای کاهش موانع اجرای این نظام میتوان اقدامات زیر را در اولویت قرار داد:
- آموزش مستمر کارکنان مالی
- تدوین دستورالعملهای اجرایی شفاف
- اصلاح قوانین و مقررات مرتبط
- توسعه نرمافزارهای مالی یکپارچه
- تقویت حسابداری مدیریت
- حمایت مدیران ارشد از پروژههای تحول مالی
- ارزیابی مستمر عملکرد سیستم پس از اجرا
اهمیت حسابداری تعهدی در نظام سلامت
در سازمانهای حوزه سلامت، اطلاعات مالی دقیق نقش مهمی در تخصیص منابع، کنترل هزینهها و ارتقای کیفیت خدمات درمانی دارد. استفاده از حسابداری تعهدی میتواند مدیران را در تصمیمگیری درباره بودجه، مدیریت هزینهها و ارزیابی عملکرد واحدهای درمانی یاری کند.
به همین دلیل، استقرار صحیح این نظام در دانشگاههای علوم پزشکی و سایر نهادهای ارائهدهنده خدمات سلامت، گامی مؤثر در بهبود حکمرانی مالی و افزایش بهرهوری منابع خواهد بود.
جمعبندی
حسابداری تعهدی یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت مالی در سازمانهای دولتی و عمومی است و میتواند شفافیت، پاسخگویی و کیفیت تصمیمگیری را بهبود بخشد. با این حال، اجرای موفق آن نیازمند رفع چالشهایی مانند کمبود نیروی انسانی متخصص، نارساییهای قانونی، ضعف حسابداری مدیریت و توسعه زیرساختهای فنی است.
نتایج این پژوهش نشان میدهد که تمرکز بر آموزش، اصلاح مقررات و تقویت نظامهای مدیریتی میتواند مسیر استقرار کامل حسابداری تعهدی را هموارتر کند.
سوالات متداول
حسابداری تعهدی چیست؟
حسابداری تعهدی روشی است که درآمدها و هزینهها را در زمان تحقق یا ایجاد شناسایی میکند، نه صرفاً هنگام دریافت یا پرداخت وجه نقد.
مهمترین مانع اجرای حسابداری تعهدی چیست؟
بر اساس این پژوهش، کمبود نیروی انسانی متخصص، ضعف حسابداری مدیریت و چالشهای قانونی از مهمترین موانع هستند.
حسابداری تعهدی چه مزیتی نسبت به حسابداری نقدی دارد؟
این روش تصویر دقیقتری از وضعیت مالی سازمان ارائه میدهد و به تصمیمگیری، بودجهریزی و کنترل هزینهها کمک میکند.
چرا حسابداری تعهدی برای دانشگاههای علوم پزشکی اهمیت دارد؟
زیرا امکان محاسبه دقیق هزینه خدمات، مدیریت منابع و افزایش شفافیت مالی را فراهم میکند.
فهرست پایان نامه شناسایی و رتبه بندی موانع استقرار سیستم حسابداری تعهدی در دانشگاه علوم پزشکی کاشان
فهرست:
فهرست مطالب
عنوان شماره صفحه
چکیده...........................................................................................................................................................1
فصل اول: کلیات
مقدمه : 3
1-1 : بیان مسأله. 4
1-2 : اهمیت و ضرورت انجام پژوهش... 6
1-3 : وجوه تمایز پژوهش... 7
1-4 : اهداف پژوهش... 8
1-5 : سوالات پژوهش... 9
1-6 : فرضیههای پژوهش... 9
1-7 : دامنه پژوهش... 10
1-7-1 : دامنه زمانی.. 10
1-7-2 : دامنه مکانی.. 10
1-7-3 : دامنه موضوعی.. 10
فصل دوم: ادبیات پژوهش
مقدمه : 13
2-1 : پیشینه پژوهش در جهان. 14
2-1-1 : پیشینه موضوعی پژوهش در جهان. 14
2-1-2 : پیشینه مطالعاتی پژوهش در جهان. 22
2-2 : پیشینه پژوهش در ایران. 23
2-2-1 : پیشینه موضوعی پژوهش در ایران. 23
2-2-2 : پیشینه مطالعاتی پژوهش در ایران. 30
2- 3 : مبانی نظری پژوهش... 31
2-3-1 : دانش و سیستم حسابداری.. 31
2-3-2 : انواع حسابداری.. 33
2-3-3 : مبناهای حسابداری.. 35
الف – مبنا نقدی 35
ب – مبنا نقدی تعدیل شده 37
ج – مبنا تعهدی.. 39
د – مبنا نیمه تعهدی 44
ه - مبنا تعهدی تعدیل شده 46
2-4 : مولفه های مستخرجه از پیشینه پژوهش... 52
2-5 : حسابداری کمرال. 57
فصل سوم: روش تحقیق
مقدمه : 62
3-1 : نوع پژوهش... 62
3-2 : جامعه پژوهش... 62
3-3 : نمونه پژوهش... 63
3-4 : متغیرهای پژوهش... 63
3-5 : ابزار گردآوری داده ها 63
3-6 : روایی و پایایی ابزار. 64
3-7 : روش گردآوری داده ها 64
3-8 : ابزار و روش تحلیل داده ها 65
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها
مقدمه : 67
4-1 : آمار توصیفی.. 67
4-1-1 : آمار توصیفی مقطع تحصیلی.. 67
4-1-2 : آمار توصیفی رشته تحصیلی.. 67
4-1-3 : آمار توصیفی محل خدمت... 68
4-1-4 : آمار توصیفی سابقه کار. 68
4-2 : تحلیل داده ها 68
4-2-1 : اعتبار داده ها 68
4-2-2 : تجزیه و تحلیل داده ها 69
4-2-2-1 : موانع مدیریتی.. 69
4-2-2-2 : موانع فرآیندی.. 70
4-2-2-3 : موانع مربوط به منابع انسانی.. 71
4-2-2-4 : موانع مربوط به عوامل فنی سیستم. 73
4-2-2-5 : موانع مربوط به قوانین و مقررات... 74
4-2-2-6 : موانع حسابداری مدیریت... 75
4-2-2-7 : آمار توصیفی متغیرهای پژوهش به تفکیک عوامل.. 76
4-2-2-8 : آمار توصیفی متغیرهای پژوهش به تفکیک واحدهای دانشگاه 77
4-2-3 : آمار استنباطی.. 78
4-2-3-1 : فرضیه اول: عوامل مدیریتی به عنوان مانعی.. 78
4-2-3-2 : فرضیه دوم: عوامل فرآیندی به عنوان مانعی 78
4-2-3-3 : فرضیه سوم: عوامل مربوط به منابع انسانی به عنوان مانعی.. 79
4-2-3-4 : فرضیه چهارم: عوامل فنی به عنوان مانعی.. 79
4-2-3-5 : فرضیه پنجم: عوامل مربوط به قوانین و مقررات به عنوان مانعی 80
4-2-3-6 : فرضیه ششم: عوامل مربوط به حسابداری مدیریت به عنوان مانعی.. 80
4-2-3-7 : بین عوامل استقرار سیستم حسابداری تعهدی و واحدهای مختلف... 82
4-2-3-8 : بین عوامل موثر در استقرار سیستم حسابداری تعهدی بر حسب سابقه خدمت... 82
4-2-3-9 : بین عوامل موثر در استقرار سیستم حسابداری تعهدی بر حسب مقطع تحصیلی 83
4-2-3-10 : بین عوامل موثر در استقرار سیستم حسابداری تعهدی بر حسب رشته تحصیلی 83
فصل پنجم: جمع بندی ، بحث ، تفسیر یافته ها ، نتیجه گیری و پیشنهادات
مقدمه : 85
5-1 : جمع بندی مطالب... 85
5-2 : بحث و تفسیر یافته ها 87
5-2-1 : بحث در مورد فرضیه فرعی اول . 87
5-2-2 : بحث در مورد فرضیه فرعی دوم. 88
5-2-3 : بحث در مورد فرضیه فرعی سوم. 88
5-2-4 : بحث در مورد فرضیه فرعی چهارم. 89
5-2-5 : بحث در مورد فرضیه فرعی پنجم . 90
5-2-6 : بحث در مورد فرضیه فرعی ششم. 91
5-3 : نتیجه گیری.. 92
5-4 : پیشنهادهای پژوهشگر. 92
5-5 : محدودیت های پژوهش... 93
5-6 : پیشنهادات برای پژوهش های آتی.. 94
فهرست منابع. 95
منابع فارسی.. 100
پیوست ها 98
منبع:
فهرست منابع :
منابع فارسی
ابوالحلاج، م. (1389). بودجه و مفاهیم مالی برای مدیران و کارشناسان غیر مالی بخش عمومی. تهران: وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی.
ابوالحلاج، م. (1389). مبانی تغییر در نظام مالی دولتی )گام اول (تغییر روش حسابداری از نقدی به تعهدی. تهران: سرنوشت سازان.
ایرانشاهی، ع. و کردستانی، غ. (1388). بررسی عوامل موثر در بکارگیری حسابداری تعهدی در بخش دولتی. دانش حسابداری،28 (2).11-22.
باباجانی، ج. (1374). حسابداری و حسابرسی دولتی. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
باباجانی، ج. (1383). گزارشگری مالی نوین در بخش عمومی. تهران: مجموعه مقالات همایش گزارشگری مالی،157-195.
باباجانی، ج. (1385). ضرورت استفاده از حسابداری تعهدی در بخش عمومی و ارزیابی آن برای استفاده در بخش عمومی ایران. پیک نور، 4-26 .
بختیاری، پ. (1387). حسابداری و مدیریت مالی برای مدیران. تهران: سازمان مدیریت صنعتی.
خواجوی، ش.و اعتمادی، م. (1389). بررسی عوامل مؤثر بر پیاده سازی موفق سیستم های اطلاعاتی حسابداری در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. مجله پژوهشهای حسابداری مالی،2(4).1-22 .
رحمانی، ع. (1390). مبنای حسابداری دولتی: کمرال یا تعهدی. مجله حسابدار،50-57 .
رحمانی، ع. و رضایی، م. (1390). حسابداری تعهدی زمینه ساز حسابرسی کارکرد در بخش عمومی، سیاسی و اقتصادی،3(283).262-271.
سیف الهی، ع. و کیامهر، ع. (1389) .حسابداری و حسابرسی دولتی. خرم آباد: نشر اردیبهشت جانان.
صادقی، ن. (1388) .تاثیر نظام تامین مالی در بهبود عملکرد بیمارستان. فصلنلمه پایش،8(2). 135-145.
طالب نیا، ق. (1390). ارائه الگوی اقتضایی برای فرآیند انتقال از مبنای نقدی به مبنای تعهدی در حسابداری دولتی ایران. مجله دانش حسابداری،2(5).73-51
کارگروه اصلاح نظام مالی شهرداری های کشور، (1388). شهرداری تهران: نظام جامع مالی شهرداری های کشور.
کاشف بهرامی، ف. (1390). مزایای حسابداری تعهدی در مقابل حسابداری نقدی. مجله حسابدار رسمی،47-53.
کرباسی، ح. و طریقی، ع. (1388). ارزیابی مزایای سامانه های حسابداری تعهدی در دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تهران. مجله دانش حسابرسی،30(3).17-29.
کردستانی، غ. و بختیاری، م. و رحیم پور، م. (1389). بررسی مزایای بکارگیری حسابداری تعهدی در بخش عمومی. دانش حسابرسی،10(4).95-108.
مرکز تحقیقات حسابداری و حسابرسی، (1383). مبانی نظری حسابداری و گزارشگری مالی. تهران: سازمان حسابرسی.
محمدی، ا. (1391). سهمی از رویای تعهدی. دهمین همایش ملی حسابداری ایران. تهران: دانشگاه الزهرا،71-81.
مهدوی، غ. (1379). نظام پاسخگویی و حسابداری دولتی در ایران. مجله حسابرس،7(1)38-43.
مهدوی، غ. (1384). حسابداری سازمانهای دولتی و مؤسسات غیرانتفاعی(2)،تهران: سازمان حسابرسی.
وکیلی فرد، ح.و نظری، ف. (1391). عوامل موثر بر پیاده سازی نظام حسابداری تعهدی در موسسات تابعه وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی. فصلنامه حسابداری سلامت،2(2).111-124
منابع لاتین
Christiaens, J. and J. Rommel (2008). “Accrual Accounting Reforms: Only for Businesslike (Parts of) Governments”. Financial Accountability & Management. Vol. 24, No. 1, pp.59-75
Eriotis, N. and S. Filippos (2011). “Assessing Accrual Accounting Reform in Greek Public Hospitals: An Empirical Investigation”. International Journal of Economic Sciences and Applied Research, Vol. 4, No. 1, pp. 153-183.
Hepworth, N. (2003). “Precondition for Successful Implementation of Accrual Accounting in Central Government”. Public Money and Management Review, Vol. 23, No. 1, pp. 37-43
Luder, k. (2004). “Research in Comparative Governmental Accounting Over the Last Decade Achievement and Problems”. 7th CIGAR Conference, July 9th, pp 1-21.
Olson, O.; Humphrey, C.; Guthrie, J. (2007). “Into the Shadows – A Reflection on International Developments in Public Sector Accounting”. Working Paper.
Pettersen, J. and K. Nyland (2009). “Accounting System Changes, Hospital Enterprises, Public Sector Accounting”. Journal of Accounting and Organizational Change, Vol. 7, No. 3, pp. 237-258.
Stefanescu, A., & Ţurlea, E. (2011). Accrual Accounting، Foundation for the financial reporting into the public sector entities.2011. Annales Universitatis Apulensis Series Oeconomica, Vol. 13, No. 2, pp. pp.309-314.
Tudor, T, & Mutiu, A. (2005). “Cash Versus Accrual Accounting in Public Sector”. Studia Oeconomica, Vol. 1, No. 3, pp. 36-51.