خلاصه پایان نامه تاثیر اقلیم برکشت سویا در منطقه رضوانشهر(استان گیلان )
چکیده
تمامی محصولات زراعی از نظر ویژگیهای بیولوژیکی و نیازهای محیطی با یکدیگر متفاوتند، این در حالی است که خصوصیات طبیعی و محیطی زمین از یک منطقه به منطقه دیگر نیز دارای تغییرات شدید است. عوامل زیادی بر روی رشد و توسعه گیاهان تأثیر می‌گذارند. بعضی از این عوامل عبارتند از: مجموعه انرژی دریافتی از خورشید، درجه حرارت در طول فصل رویش، میزان مواد غذایی مورد نیاز گیاهان در خاک و غیره. برای به دست آوردن تولید مناسب، کلیه این عوامل بایستی به وسیله کشاورزان مورد توجه قرار گیرند. برای مثال در مناطق خشک با آبیاری مزارع، کمبود بارندگی جبران می‌گردد. تنظیم درجه حرارت و طول روز نیز با کنترل گرما و نور امکان پذیر است. ولی باید توجه داشت که به کارگیری این روش‌ها پرهزینه و در بعضی موارد غیر اقتصادی است. در بعضی از مناطق سطح زمین، محل‌هایی پیدا می‌شود که گیاهان بدون اقدامات کنترلی می‌توانند بهترین رشد را داشته باشند. بنابراین چنانچه این گونه مناطق مشخص گردند، میتوان مناسب‌ترین محصولات را در آنها کشت نمود و بهترین و سازگارترین گونه‌های زراعی را نیز برای کشت در این مناطق معرفی و پیشنهاد نمود. در این تحقیق با تجزیه و تحلیل عناصر اقلیمی شهرستان رضوانشهر و تعیین نیازهای اقلیمی سویا در منطقه، تاثیر اقلیم در کشت سویا مشخص گردید. برای رسیدن به این هدف از عناصر اقلیمی استفاده شد. نتایج نشان می‌دهد که شهرستان رضوانشهر جهت کشت سویا وضعیت مناسبی دارد. با توجه به نیازهای اقلیمی و به ویژه حرارتی سویا(درجه-روز) زمین مستعد برای سویا می باشد. بدیهی است کلیه این مناطق در صورت وجود دیگر شرایط زیستی امکان کشت پیدا می‌کنند.
واژگان کلیدی: فاکتورهای اقلیمی، درجه حرارت رشد روزانه، کشت سویا، شهرستان رضوانشهر
مقدمه
کشاورزی یک بخش اقتصادی فعال است و جایگاه ویژه ای در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور ها دارد. آب و هوا یکی از مهمترین عواملی است که در طول تاریخ مورد توجه بشر بوده است و کمتر کشاورزی است که در طول روز با یک یا چند عامل هواشناسی برخورد نداشته باشد در کشور ما به خاطر محدودیت شدید بارندگی، وجود گرمای طاقت فرسا در تابستان و سرماهای شدید در زمستان، آب و هوا نقش ویژه ای در موفقیت کشاورزی ایفا می کند و میزان تولید محصولات کشاورزی همبستگی بالایی با نزولات جوی و مناسب بودن شرایط آب و هوایی در هر سال دارد ( موسوی بایگی، 1388، ص13).
یکی از مهمترین عوامل مؤثر در انتخاب مناطق مناسب برای کشت سویا، توجه به عناصر اقلیمی و به خصوص نیازهای حرارتی این گیاه میباشد. امروزه نقش اقلیم در بخش کشاورزی، از طریق توزیع جغرافیایی محصول بر اساس شرایط اقلیمی، جهت پیشگیری از آسیب های احتمالی بروز سرما و یخبندان، طوفان، خشکسالی و یا کاهش آب بر هیچ کس پوشیده نیست. خسارات ناشی از عناصر اقلیمی بر روی محصولات زراعی به دلیل عدم تناسب نوع محصول با شرایط محیطی، قابل توجه است. نمونه این گونه خسارتها در نقاط مختلف جهان هر سال تکرار می‌شود. به طور مثال خسارت ناشی از سرمای دیررس بهاره و زودرس پاییزه در استان گیلان و شهرستان رضوانشهر در بعضی از سال‌ها قسمتی از محصول باغ‌های منطقه وبخش قابل توجهی از محصولات زراعی بویژه سویا را از بین می‌برد و میلیاردها ریال خسارت وارد می‌کند (اسدی، 1378). بنابراین تخصیص بهینه منابع انسانی، مادی و طبیعی با شناخت شرایط جوی و اقلیمی، جهت دستیابی به توسعه همه جانبه (پایدار) بیش از پیش آشکار می گردد.
تفاوت‌های مکانی از نظر کشاورزی و تولید محصول، ضرورت انجام مطالعات اگروکلیماتولوژی (اقلیم کشاورزی) را آشکار می‌سازد. در حقیقت بدون فهم و درک اقلیم، هیچ منطقه و ناحیه کشاورزی، اقتصادی نخواهد بود. هر ناحیه دارای ویژگیهای مخصوص به خود میباشد که با مناطق پست تر یا مرتفع‌تر متفاوت است. عوامل مذکور باعث شده که، هر منطقه بر حسب ناهمگنی‌های فیزیکی (توپوگرافی، شیب، اقلیم) دارای مناطق زراعی مختلفی باشد. شهرستان رضوانشهر نیز به لحاظ تنوّع عوامل فیزیکی، که ناشی از صور مختلف ناهمواریها، خاک، اقلیم و … از لحاظ مناسب بودن برای کشاورزی از منطقه‌ای به منطقه دیگر، بسیار متفاوت است. در این مطالعه مناطق مستعد کشت لوبیا، ماش و سویا به عنوان سه محصول مهم غذایی از طریق نیازهای حرارتی مشخص شده است.
بیان مساله
امروزه توجه به اهمیت تولید کشاورزی در امنیت غذایی جامعه و نیز ضرورت توجه به ابعاد اقتصادی امری اجتناب ناپذیر است. عدم آگاهی کشاورزان استان گیلان در این زمینه میتواند خطر بزرگی را متوجه اقتصاد کشاورزی و دیگر بخشهای تولید وارد کند. به منظور نیل به امنیت غذایی علاوه بر اتخاذ سیاست های مطلوب و برخورداری از منابع کافی، باید تولید کشاورزی به گونه ای باشد که تمامی نیازهای جامعه را برآورده سازد. از سوی دیگر تولید کشاورزی خود نیازمند دو گروه عوامل تولیدی میباشد.
گروه اول، عوامل فیزیکی تولید از قبیل: زمین، بذر، آب، نیروی کار و غیره که وجود آنها از نظر کمی و کیفی شرط لازم تولید است و گروه دوم عوامل غیر فیزیکی تولید که ریشه در مدیریت و اقتصاد کشاورزی دارند. با توجه به اهمیت و ضرورت مدیریت و اقتصاد کشاورزی، این عامل به عنوان شرط کافی تولید تلقی می‌گردد. بنابراین به منظور تولید کشاورزی مطلوب و بهینه، وجود عوامل فیزیکی و غیر فیزیکی تولید درکنار یکدیگر لازم و ملزوم هم میباشند.
زمینهای زراعی استان گیلان، استعداد قابل توجهی در تولید انواع محصولات اعم از برنج، علوفه و صیفی و سبزیجات از جمله سویا دارند، اما تا کنون آنچنان که باید مورد استفاده قرا ر نگرفته است. و کشاورزی در شرایط کنونی جوابگوی معیشت خانوارها نمی باشد که بسیاری از کشاورزان ناچار به شهرهای بزرگ مهاجرت نموده اند. امروزه دو فاکتور از عوامل فیزیکی یعنی آب و نیروی کار به شدت در معرض خطر قرار دارند. به همین جهت در برخی از مناطق با توجه به اقلیم کشاورزان اقدام به کشت محصولات جدید به جای محصولات فعلی می نمایند که بطور نمونه می توان کشت صنوبر و یا کیوی را به جای برنج نام برد.
شهرستان رضوانشهر در غرب گیلان به دلیل نزدیکی به دریای خزر همواره در مسیر بادهای غربی قرار داشته و وقوع بارشهای زمستانه و برودت هوا در فصول سرد سال مثل سایرمناطق استان در 6 ماه سال تولیدات کشاورزی در آن رواج نداشته ودر فصول کشاورزی، کشاورزان اقدام به کشت برنج می نمایند. تک محصولی بودن اکثر کشاورزان این منطقه خود مزید برعلت است. با توجه به مشکلاتی که در مطالب فوق عنوان گردید نگارنده درصدد است. با بررسی تاثیر اقلیم برکشت سویا در منطقه رضوانشهر بتواند بهترین محصول که دارای صرفه اقتصادی برای کشاورزان باشد را بیابد.
1-2 پرسش اصلی تحقیق
با توجه به موضوع تحقیق، محقق در صدد پاسخگویی به سوالات زیر است.
1-آیا شرایط اقلیمی در منطقه رضوانشهر استان گیلان جهت کشت سویا مناسب است ؟
2- بهترین زمان برای کشت سویا در منطقه رضوانشهر چه ماهی می باشد؟
3- آیا با توجه به شرایط اقلیمی شهرستان رضوانشهر میتوان کشت سویا را در آنجا رواج داد؟
1-3 ضرورت و اهمیت تحقیق
در نیم قرن گذشته سویا از نظر میزان تولید پس از گندم و ذرت در رده سوم و از نظر ارزش پس از ذرت در رده دوم جهانی قرار داشته است. سویا گیاهی است که علاوه برتولید دانه، شاخ و برگ آن به عنوان علوفه مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین کشت این گیاه به دلیل تثبیت بیولوژیکی نیتروژن موجب تقویت خاکهای زراعی می گردد. از دانه این گیاه بیش از 100 نوع فرآورده تجاری مختلف بدست می آید که میتوان به محصولات لبنی مانند شیر، پنیر، مارگارین، فرآورده های دارویی مانند ضد پوکی استخوان و ضد سرطان، محصولات غذایی مانند نوشیدنی شکلات و غیره اشاره کرد. پروتئینی که در دانه سویا وجود دارد. دارای کیفیت بالایی می باشد و می تواند پس از روغن کشی مورد استفاده قرار گیرد و جانشین پروتئین حیوانی در غذای انسان گردد. دانه سویا دو برابر گوشت قرمز وپنیرو 10برابر شیر پروتئین دارد. پروتئین دانه حاوی بسیاری از اسیدهای آمینه ضروری می باشد. شهرستان رضوانشهر با توجه به شرایط توپوگرافی خاص و کوهستانی بودن برخی از مناطق آن جهت کشت برنج از وسعت کافی برخوردار نبوده، لذا در کنار برنج و سایر موارد لزوم کشت سویا با توجه به اقلیم آن ضروری به نظر رسیده و دارای اهمیت می باشد.
1-4 اهداف تحقیق
شناخت شرایط اقلیمی کشت سویا در منطقه رضوانشهر استان گیلان
بررسی و معرفی شرایط مناسب اقلیمی جهت کشت سویا
ارائه راهکار های لازم در جهت بهترین زمان برای کشت سویا در منطقه رضوانشهر می باشد
1-5 فرضیه‌ها
باتوجه به اهداف و پرسشهای تحقیق، برای این پژوهش سه فرضیه مطرح شده است. که به شرح زیر میباشد.
1-بنظرمیرسدشرایط اقلیمی درمنطقه رضوانشهراستان گیلان جهت کشت سویا مناسب باشد
2- بهترین زمان برای کشت سویادرمنطقه رضوانشهرچه ماهی میباشد.
3- آیاباتوجه به شرایط اقلیمی شهرستان رضوانشهرمیتوان کشت سویا رادرآنجا رواج داد.
1-6 موانع و مشکلات تحقیق
عدم وجود آماری منسجم در ارتباط با تولیدکنندگان کشت سویا در محدوده مورد مطالعه
عدم وجوداقدامات مشابه در زمینه کشت سویا بخصوص در منطقه مورد مطالعه
عدم همکاری برخی سازمانها در ارائه اطلاعات کشاورزی می باشد.
1-7 واژه ها و مفاهیم
اقلیم
اقلیم (climate)، واژه ای است عربی که از کلمه یونانی کلیما (climat) گرفته شده و در فارسی به نام کلی آب و هوا استعمال می شود. در واقع اقلیم یک مفهوم احساسی است و می توان آن را متوسط وضعیت هوا در یک منطقه دانست. هواشناسی عوامل زیادی را در بر می گیرد مانند دما، رطوبت، ابر، بارندگی، قابلیت دید، باد و غیره اما اقلیم یک منطقه معمولا فقط با دو پارامتر دما و بارندگی سنجیده می شود. دلیل این امر آن است که سایر عناصر هواشناسیی به نحوی در این دو پارامتر متجلی می شود و نیازی به وارد کردن آنها در برسیهای اقلیمی نیست (علیزاده، موسوی؛کمالی، موسوی بابکی، 1376، ص379).
کشت
قرار دادن بذر در بستر به منظور جوانه زدن و رشد و نمو را کاشت یا کشت می گویند. پس از انجام شخم و عملیات تکمیلی فیزیکی و شیمیایی خاک و تسطیح آن با ماله یا لولر، روش کاشت معین و مشخص می‌شود که به عواملی مانند مقدار آب، وسایل کاشت، جنس زمین، نوع گیاه و اقلیم منطقه بستگی دارد.
سویا:
سویا با نام علمى Glycinemax و از تیره نخود (Fabaceae (Legominosae مى‌باشد. این گیاه یک‌ساله، دولپه و علفى است که به دو صورت دانه‌اى و علوفه‌اى مورد کاشت و بهره‌بردارى قرار مى‌گیرد. چنانچه به‌منظور تولید دانه کشت شود در گروه حبوبات و اگر تولید علوفه مورد نظر باشد در گروه بقولات Legomes قرار مى‌گیرد.
سویا برای اولین بار در چین کشت شده و احتمالاً همزمان با اهلی کردن حبوباتی از قبیل عدس و نخودفرنگی در خاور نزدیک، بوده است. در نوشته های چینی که به 2800 سال قبل از میلاد بر می گردد، از این گیاه به عنوان یکی از 5 گیاه عمده و با ارزش در چین یاد شده است. چهار گیاه دیگر عبارتند از» برنج، گندم، جو و ارزن و سویا از خانواده لگومینوزه است و اجداد احتمالی آن گونه Glycine ussuriensis است که به صورت وحشی در آسیای شرقی رشد می کند.
منطقه
از نظر لغوی به بخشی از فضا و سرزمین گفته می شود و در اصطلاح به سطحی از زمین تقسیم شده اطلاق می‌شود. که براساس نوع عملکرد قابل مطالعه میباشد. و از نظر کاربردی منطقه جغرافیایی بسته به معیارهایی دارد که برای مرزبندی آن بکار می رود (زیاری، 1383، ص87)
موقعیت جغرافیایی و مشخصات عمومی :
فهرست پایان نامه تاثیر اقلیم برکشت سویا در منطقه رضوانشهر(استان گیلان )
فهرست:
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده 1
مقدمه. 2
فصل اول: کلیات
1-1 بیان مساله. 4
1-2 پرسش اصلی تحقیق.. 6
1-3 ضرورت و اهمیت تحقیق.. 6
1-4 اهداف تحقیق.. 6
1-5 فرضیه‌ها 6
1-6 موانع و مشکلات تحقیق.. 7
1-7 واژه ها و مفاهیم. 7
فصل دوم: مرور منابع و ادبیات و پیشینه تحقیق
2-1 سویا 11
2-2 تاریخچه. 26
2-2-1 پیشینه تولید سویا در جهان. 26
2-2-2 سابقه کشت سویا در ایران. 27
فصل سوم: روش اجرای تحقیق، مواد و روش
3-1 روش اجرای تحقیق.. 34
3-1-1 نوع روش تحقیق.. 34
3-1-2 روش گردآوری اطلاعات... 34
3-1-3 ابزار گردآوری اطلاعات... 34
3-1-4 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات... 34
3-2 ویژگیهای جغرافیایی تحقیق.. 38
3-2-1 توپوگرافی.. 38
3-2-1-1 قسمت جلگه ای و ساحلی.. 38
3-2-1-2 قسمت کوهپایه ای.. 38
3-2-1-3 قسمت کوهستانی.. 38
3-2-2 اقلیم. 40
3-2-2-1 درجه حرارت... 40
3-2-2-2 بارندگی.. 42
3-2-2-3 رطوبت هوا 43
3-2-2-4 ابرناکی سالانه. 45
3-2-2-5 ساعات آفتابی.. 47
3-2-2-6 روزهای یخبندان. 49
3-2-2-7 فشار هوا 50
3-2-2-8 باد. 51
3-2-2-9 طبقهبندی اقلیمی.. 52
3-2-3 خاکشناسی منطقه. 55
3-2-4 منابع آب... 57
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها و یافته های تحقیق
4-1 مقدمه. 60
4-2 یافته های عناصر اقلیمی.. 61
4-3 نرمال های اقلیمی برای گیاه زراعی سویا 63
فصل پنجم: نتایج و آزمون فرضیه ها
5-1 نتیجه گیری.. 74
5-2 پاسخ به فرضیات... 76
منابع و ماخذ. 78
منبع:
منابع و ماخذ
اخوت، محمد و وکیلی، دانش، 1376، برنج کاشت – داشت – برداشت، انتشارات فارابی
پیوست، غلامعلی، 1381، سبزیکاری، نشرعلوم کشاورزی، چاپ دوم
ثنائی نژاد، حسین، 1379، مروری بر شاخصهای خشکسالی و ارزیابی شاخص های SPI و درصد نرمال برای استان خراسان، اولین کنفرانس ملی بررسی راهکارهای مقابله با کم آبی و خشکسالی،
جعفر پور، ابراهیم، 1377، اقلیم شناسی، انتشارات دانشگاه پیام نور، چاپ چهارم
جهاد کشاورزی شهرستان صومعه سرا، 1386
جی. پتر، ترجمه کافی، محمد و گنجعلی، علی و نظامی، احمد و شریعتمدار، فرهاد، 1379، آب و هوا و عملکرد گیاهان زراعی
خدا بنده، ناصر، 1366، زراعت گیاهان صنعتی، مرکز نشر سپهر، جلد دوم
خواجه پور، محمد رضا، 1375، تولید نباتات صنعتی، انتشارات جهاد دانشگاهی، چاپ سوم
رمضانی، بهمن، 1376 هواشناسی کشاورزی، انتشارات گیلان، چاپ اول
سازمان آب منطقه ای استان گیلان ، 1385، داده های ایستگاههای هیدرومتری، باران سنجی، تبخیر سنجی و سینوپتیک استان گیلان
سازمان آب منطقه ای استان گیلان، 1373. مطالعات شناسایی سر شاخه های تعدادی از رودخانه های گیلان
سازمان جغرافیایی ارتش، 1384، نقشه توپوگرافی مقیاس 1:50000، شیت های انزلی، ماسال، رشت، فومن
سازمان جنگلداری و مراتع استان گیلان، 1386
سازمان زمین شناسی کشور، 1370، نقشه زمین شنا سی استان گیلان، مقیاس 250000 :1، نوگل سادات
سازمان زمین شناسی کشور، 1382، نقشه های زمین شنا سی شیت بندر انزلی ، مقیاس 100000 :1.
سازمان مدیریت و برنا مه ریزی استان گیلان، 1383، نقشه آبادیهای استان گیلان
سازمان هواشناسی استان گیلان، 1387، داده های هواشناسی ایستگاههای مورد مطالعه
شاهکویی، اسمعیل، 1388. بررسی نقش عناصر اقلیمی در علوفه ای شدن سویا، رساله ی دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران.
علیزاده، امین و همکاران، 1381، هوا واقلیم شناسی، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، چاپ پنجم
فرج زاده، منوچهر، 1383، خشکسالی از مفهوم تا راهکار، انتشارات سازمان جغرافیایی ارتش، چاپ اول
کاویانی و علیجانی، 1379، مبانی آب و هواشناسی، انتشارات سمت، چاپ هفتم
کوچکی، عوض و شریفی، حمیدرضا و زند، اسکندر، 1377، پیامدهای اکولوژیکی تغییر اقلیم، انتشارات جهاد دانشگاهی، چاپ اول.
کوچکی، عوض، 1373. اکولوژی گیاهان زراعی، انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.
کوچکی، عوض، 1386، زراعت در مناطق خشک، جهاد دانشگاهی دانشگاه فردوسی مشهد
کوچکی، محلاتی، حسینی، کی یر، آی، دی، ترجمه، 1372. رابطه آب و خاک در گیاهان زراعی، انتشارات دانشگاه مشهد.
لاهوتی، مهدی، جی، ری نوگل، جرج ژ، فرتیز، ترجمه، 1371. اصول فیزیولوژی گیاهی، جلد دوم، چاپ دوم، انتشارات آستان قدس
لطیفی، ناصر، جفری نورمن ای، ترجمه، 1372. زراعت سویا، جهاد دانشگاهی مشهد.
مرکز آمار ایران – سرشماری عمومی نفوس و مسکن شهرستان صومعه سرا1375 و 1385
مرکز آمار ایران سرشماری عمومی کشاورزی 1386
معاونت برنامه ریزی استان گیلان، 1386
مهدوی، محمد، 1380، هیدرولوژی عمومی، موسسه فرهنگی و انتشاراتی آیه
موسوی بایگی، محمد و اشرف، بتول، 1388، هوا و اقلیم شناسی در کشاورزی، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد
ناصری فرشتۀ، واس، آی، آ، ترجمه، 1370. دانههای روغنی، انتشارات آستان قدس
نشریه دانههای روغنی، زراعت سویا، 135
وزارت کشاورزی، 1372، نقشه کاربری و پوشش اراضی مقیاس 100000 :1شیت انزلی، رشت
وزارت کشاورزی، موسسه آب و خاک، 1370، نقشه قابلیت و استعداد اراضی استان گیلان، مقیاس 250000/1
Blanc, Elodie. (2012). The Impact of Climate Change on Crop Yields in Sub-
Saharan Africa, American Journal of Climate Change, 1, 1-13
Bengoechea, Carlos, Arrachid, Abdessamad, Guerrero, Antonio, E. Hill, Sandra,
and R. Mitchell, John. 2007. Relationship between the glass transition
temperature and the melt flow behavior for gluten, casein and Soya Science.
Journal of cereal science. Vol. 45, May 2007, 275-284pp.
Roberto Javier Mera. 2006. The Effect of Multiple Environmental Changes on
crop Model Response and Potential Improvements of Dynamical land surface
Models. North Carolina University, USA, 235. pp.
Roshan GHR, Grab SW. 2012. Regional climate change scenarios and their
impacts on water requirements for wheat production in Iran. Int. J. Plant Prod
2:239–265.