خلاصه پایان نامه تاثیر جهانی شدن اقتصادی بر تورم در کشور های منتخب خاور میانه و شمال آفریقا
پایان نامه دوره کارشناسی ارشد در رشته علوم اقتصادی
دی ماه 1393
چکیده
جهانیشدن به معنای افزایش شتابان حجم مبادلات بینالمللی کالاها، خدمات و داراییهای مالی میباشد. هدف از پژوهش حاضر بررسی تاثیر جهانیشدن اقتصادی بر تورم در کشورهای منتخب خاورمیانه و شمال آفریقا است. از دیدگاه نظری در مورد تاثیر جهانیشدن اقتصادی بر تورم به چهار مجرای عمده اشاره شده است. مجرای اول، اثرگذاری فرایند جهانیشدن بر انگیزه مقامات پولی برای توسل به سیاستهای انبساطی میباشد. مجرای دوم، اثر گذاری جهانیشدن بر قیمتهای نسبی است که در تغییر قیمت نسبی کالاهای وارداتی انعکاس پیدا میکند. مجرای سوم تاثیر جهانیشدن بر شیب منحنی فیلیپس میباشد. مجرای چهارم اثر گذاری شکاف تولید کشورهای خارجی بر تورم داخلی از طریق جهانیشدن و تجارت است.
در پژوهش حاضر با استفاده از شاخص ترکیبی و نسبتا جدید جهانیشدن KOF با توجه به حداکثر دادههای موجود و روش اقتصاد سنجی دادههای تابلویی اثر جهانیشدن اقتصادی بر تورم در 14 کشور منتخب خاورمیانه و شمال آفریقا، در دوره زمانی 2000-2010 برآورد شده است. نتایج بدست آمده نشان میدهد که جهانیشدن اقتصادی نتوانسته است تاثیر منفی بر تورم در کشورهای مورد مطالعه داشته باشد.
فصل اول- مقدمه وکلیات تحقیق
(1-1 مقدمه
تحلیل تورم و پیشبینی روند تحولات آن همواره از مهمترین نگرانیها در جوامع مختلف و در میان دولتها و ملتها میباشد. تورم پدیده بسیار پیچیدهای است که سطح و علل آن از یک کشور به کشور دیگر و از یک دوره به دوره دیگر فرق میکند و درنتیجه علل و عوامل بسیار متنوع و متعدد بروز میکند. سیاستهای پولی و مالی، تجاری و بازرگانی خارجی، ارزی و حتی سیاستهای خارجی دولتها و ساختارهای اقتصادی- اجتماعی جوامع از مهمترین این عوامل هستند. از دهه 1990 به بعد پویایی تورم در سطح جهان دستخوش تغییر شده است. متوسط نرخ تورم در کشورهای صنعتی در طول این دهه نسبت به دهههای قبل کاهش قابل توجهی داشته است (طیب نیا و زندیه، 1388). برای بررسی این نوع اثرگذاری دلایل مختلفی توسط تحلیل گران مطرح شده است که از مهمترین آنها اثر پذیری تورم کشور از فرآیند جهانیشدن است. به خاطر اهمیت و تاثیر روز افزون جهانیشدن بر تورم و اهمیت شاخص تورم در کلیه کشورها در این تحقیق سعی میشود که به تاثیر جهانیشدن اقتصادی بر تورم در کشورهای منتخب خاورمیانه و شمال آفریقا پرداخته شود.
1-2) بیان مسأله
تورم یکی از عوامل تاثیرگذار بر توزیع نابرابر درآمد و ثروت، بروز نا‌اطمینانی در اقتصاد، کاهش سرمایه‌گذاری و رشد اقتصادی است. از این‌رو، شناخت عوامل موثر بر تورم، زمینه مهمی برای رشد و توسعه پایدار فراهم میکند. در سالهای اخیر اقتصاددانان به آثار جهانیشدن بر جنبههای مختلف زندگی اقتصادی توجه زیادی کردهاند، از جمله آثاری که جهانیشدن بر اقتصاد کشورها میتواند داشته باشد تاثیر آن بر تورم است. کشورهای زیادی توانستهاند در فرایند جهانیشدن نرخ تورم خود را کاهش دهند. به عنوان مثال کشور لهستان که نرخ تورم 150 درصدی را در اواخر دهه 1990 داشته است، بعد از پیوستن به سازمان تجارت جهانی توانسته است نرخ تورم خود را تک رقمی نموده و آن را بهشدت کاهش دهد(سلمان پور88).
اقتصاد جهانی شامل بینالمللی شدن روز‌افزونی است که آثار آن را میتوان در افزایش بازرگانی بینالمللی، جهانیشدن تولید و جریان سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی مشاهده کرد(فتاحی،1391).
جهانیشدن اقتصادی یک کشور تجارت جهانی را بهبود می‌بخشد، اقتصاد باز از طریق تاثیر‌گذاری بر بهبود فن آوری سریعتر از اقتصاد بسته رشد میکند( ساشیدا[1]، 2003 ). اقتصاددانان در خصوص ارتباط بین تورم و جهانیشدن عقیده دارند که جهانیشدن نقش عوامل خارجی را در فرایند تورم افزایش و نقش عوامل + داخلی را کاهش میدهد. جهانیشدن با ایجاد یک فضای رقابتی برای تولید‌کنندگان، رشد بهره‌وری و کاهش فشارهای دستمزد بخصوص برای کشورهای صنعتی میتواند قیمتهای داخلی را تحت تاثیر قرار دهد(سلمان‌پور، 1388). جهانیشدن به روشهای مختلف ممکن است بر تورم کشورها اثر‌گذار باشد. از یک طرف باز شدن اقتصاد‌ها میتواند بر نحوه عملکرد مقامات پولی کشورها تاثیرگذار باشد. از طرف دیگر ادغام اقتصادهای نوظهوری چون چین و هند و نفوذ تولید این کشورها به بازارهای جهانی، تولید‌کنندگان کشورهای دیگر را در معرض رقابت قیمتی شدیدی قرار داده که میتواند مانع افزایش قیمت توسط آنها شود. همچنین، کاهش قیمت نسبی کالاها و خدمات وارداتی ممکن است به صورت مستقیم از شدت افزایش سطح عمومی قیمتها بکاهد(فتاحی، 1391). پژوهش پیشنهادی به بررسی تاثیر جهانیشدن اقتصادی بر تورم در کشورهای منتخب منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا میپردازد. نوآوری این پژوهش در این است که به بررسی تاثیر جهانیشدن اقتصادی بر تورم در کشورهای منتخب منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا[2] با استفاده از شاخص نسبتا جدید و ترکیبیKOF [3]پرداخته است.
1-3) حدود پژوهش
محدوده زمانی سالهای 2000 تا 2010 (با توجه به حداکثرداده های موجود) میباشد.
همچنین حدود مکانی پژوهش شامل کشورهای منتخب منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا میباشد.
1-4) سؤالها و فرضیههای پژوهش
مهمترین سوال پژوهش حاضر عبارت است از:
آیا جهانیشدن اقتصادی بر تورم کشورهای منتخب منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا تاثیر منفی و معنا‌دار دارد؟
و مهمترین فرضیه پژوهش حاضر عبارت است از:
جهانیشدن اقتصادی بر تورم کشورهای منتخب منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا تاثیر منفی و معنا‌دار دارد.
(5-1اهداف پژوهش
مهمترین اهداف پژوهش حاضر عبارتند‌از :
الف) آشنایی با مفهوم بعد اقتصادی جهانیشدن.
ب) بررسی روند جهانیشدن اقتصادی در کشورهای مورد نظر.
ج) آشنایی با روند تورم در کشورهای مورد نظر.
د) تاثیر جهانیشدن اقتصادی بر تورم در کشورهای منتخب منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا.
(6-1 روش انجام پژوهش
برای آزمون فرضیه از روش اقتصاد سنجی دادههای تابلویی استفاده میشود.
برای بررسی تاثیر متغیرهای جهانیشدن اقتصادی بر تورم از الگوی زیر استفاده میشود.
(1-1) Yi t = α + βXit + γZit + uit
Yi t: نرخ تورم
α: عرض از مبدا
Xit: بردار متغیرهای مستقل و توضیحی و کنترل مانند حجم پول، مخارج دولت، تولید واقعی و ... که وارد الگو میشود.
Zit: زیر مجموعهای از متغیرهای مورد نظر پژوهشگر که در اینجا بعد اقتصادی جهانیشدن است.
: uit جز اخلال
i,t به ترتیب نشان دهنده زمان و کشور دادههای آماری میباشند.
7-1) سازماندهی پژوهش
پژوهش پیشنهادی در پنج فصل نوشته شده است. در فصل اول مقدمه و کلیات تحقیق بیان میشوند. در فصل دوم ادبیات موضوع از لحاظ نظری و تجربی بیان میگردد. فصل سوم به بیان روش تحقیق اختصاص می‌یابد. در فصل چهارم فرضیههای تحقیق آزمون میشوند. نتایج تحقیق در فصل پنجم بیان خواهند شد.
فصل دوم- ادبیات موضوع
2-1) مقدمه
در این فصل ابتدا مفاهیم اولیه تحقیق تعریف و شاخص نسبتا جدید جهانیشدن KOF معرفی میشود سپس مبانی نظری رابطه ی جهانیشدن و تورم مورد بحث قرار میگیرد و در آخر به ادبیات موضوع و پیشینه تحقیق پرداخته میشود.
2-2) تعریف مفاهیم اولیه تحقیق
2-2-1) جهانیشدن
جهانیشدن واژه رایج دهه 1990میلادی است. از جهانیشدن با عناوینی چون قرن دهکده الکترونیک جهانی، پیدایش قبیله جهانی، انقلاب اطلاعاتی، فشردگی زمان و مکان، گسترش جهان- آگاهی، پایان جغرافیا نیز یاد شده است(اختر محققی، 1386). جهانیشدن فرایندی از تحول است که مرزهای سیاسی و اقتصادی را کمرنگ کرده، ارتباطات را گسترش داده و تعامل فرهنگها را روز افزون میکند. از جنبههای مهم فرآیند جهانیشدن، افزایش وابستگی متقابل میان کشورها از طریق گسترش ارتباطات تجاری است. جهانیشدن یک پدیده چند بعدی است که آثار آن قابل تسری به فعالیتهای اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، حقوقی، فرهنگی، نظامی و فناوری است. امروزه در بحث از جهانیشدن، به ویژه در بعد اقتصادی آن مصادیق خاصی برداشت میشود. به طور مشخص، آغاز فرایندی که امروزه از آن به عنوان جهانیشدن اقتصاد یاد می کنیم به اواخر قرن نوزده میلادی یعنی حدود سالهای 1870 باز میگردد(طیب نیا و زندیه 1387).
جهانیشدن مفهومی است چند بعدی که ابعاد مختلف حیاتی انسانی از جمله ابعاد اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، زیست محیطی را شامل میشود.
جهانیشدن اقتصاد را میتوان مترادف با آزادسازی اقتصادی در سطوح ملی و بینالمللی نیز دانست. منظور از آزادسازی اقتصادی، خصوصی سازی، کاهش مداخله دولت در اقتصاد و حرکت به سوی بازار آزاد است و منظور از آزادسازی بینالمللی کاهش موانع بر سر راه تجارت کالا و خدمات، جریانات سرمایه و انتقال تکنولوژی است(طیب نیا و زندیه، 1387).
از جنبههای مهم فرآیند جهانیشدن افزایش وابستگی متقابل میان کشورها از طریق گسترش ارتباطات تجاری است(بنیگنو[4]، 2008).
جهانیشدن فرآیند و تحولی است که مرزهای سیاسی و اقتصادی را کمرنگ میکند و در نهایت آنها را از بین میبرد(رضوی و سلیمیفر، 1392). درنتیجه تحرک روز افزون منابع، تکنولوژی، کالا و خدمات، سرمایه و حتی نیروی انسانی در ماورای مرزها سهلتر صورت میگیرد. خلاصه آنکه جهانیشدن، مجموعهای پیچیده از جریانهایی است که به وسیله ترکیبی از تاثیرات سیاسی و اقتصادی هدایت میشوند(سلمان پور و همکاران، 1389)
2-2-2) ابعاد جهانیشدن
جهانیشدن دارای ابعاد و زوایای پیدا و پنهان متعددی است که همهی بخشهای حیات بشری اعم از علمی، سیاسی، فرهنگی، تجاری، اقتصادی و تکنولوژیک را در برگرفته و تحت تاثیر خود قرار داده است (میرمحمدی، 1381). بنابراین جهانیشدن دارای ابعاد متعددی است که از میان آنها پنج مورد دارای اهمیت ویژهای است که در این تحقیق به اختصار توضیح داده میشود.
بعد اقتصادی
در تعریف جهانیشدن بیش از هر چیز، مفهوم و جنبه اقتصادی آن غلبه دارد، تا ابعاد سیاسی، علمی، فرهنگی و اجتماعی آن. دلیل آن ناشی از تکامل یافتگی بیشتر بعد اقتصادی جهانیشدن بر سایر ابعاد و جنبههای آن و تقدم زمانی وقوع آن میباشد. به همین دلیل به مقولهی جهانیشدن بیشتر با نگاه اقتصادی نگریسته میشود. جهانیشدن از بعد اقتصادی از تبدیل جهان به جهانی بدون مرزهای اقتصادی و نظامهای اقتصادی در حال ادغام خبر میدهد که در آن بنیانهای جهانی مشترک و شرکتهای بینالمللی صاحب نفوذ در تمام اقتصادهای داخلی، بدون دخالت و رهبری دولتها، هدایت میشوند. در واقع بخشهای اقتصادی متاثر از جهانیشدن به مرحلهای میرسد که خود را از دولتهای ملی مستقل میداند. از مهمترین عوامل پیشرفت جهانیشدن اقتصاد، نقش روز افزون شرکتهای چند ملیتی و مجموعهای از شرکتهای صنعتی، خدماتی و اطلاع رسانی با فعالیتهای متنوع است که فارغ از محدودههای جغرافیایی شکل گرفت و بدون تبعیت از مردم یا منطقه جغرافیایی خاص و یا سیاست دولتها فعالیت میکنند. تمام این موارد حکایت از کاهش میزان دخالت دولتها در جهت گیریهای تجاری، مالی و اقتصادی جهان در شرایط فعلی و به شکل شدیدتر آن در آینده دارد. به عنوان مثال سازمان تجارت جهانی از سازمانهایی است که بیانگر جهانیشدن اقتصاد در شرایط حاضر میباشد. این سازمان از جهانیشدن بازارهای مالی و گسترش آنها و قراردادهای الزام آور برای کشورها، جهانیشدن اقتصاد و تجارت آزاد و حرکت گسترده کالا در میان مرزها به وجود آمده است.
یکی از اهداف بنیادی جهانیشدن در عرصه اقتصاد، از میان رفتن مرزهای اقتصادی و حذف موانع حقوقی- قانونی در کشورها است، به گونهای که سرمایهها به صورت آزاد به گردش درآیند. نکته دوم در بعد اقتصادی جهانیشدن حذف موانع گمرکی و جهانیشدن رقابتهاست(میرمحمدی،1381).
در روند جهانیشدن شاید مهمترین و پیشتازترین بخش، اقتصاد بوده است؛ به طوری که بسیاری از محققین تا مدتها، جهانیشدن را منحصرا در چارچوب اقتصاد مورد بررسی قرار میدادند و از بخش های دیگر جهانیشدن، همچون فرهنگ و سیاست غافل بودند. این مسئله از آنجا ناشی میشود که روند جهانیشدن بیشترین تأثیرات خود را بر اقتصاد جهان گذاشته است.
فهرست پایان نامه تاثیر جهانی شدن اقتصادی بر تورم در کشور های منتخب خاور میانه و شمال آفریقا
فصل اول- مقدمه و کلیات تحقیق.................................................................................................................. 1
(1-1 مقدمه................................................................................................................................................................. 1
2-1) بیان مسأله......................................................................................................................................................... 1
1-3) حدود پژوهش................................................................................................................................................... 2
1-4) سؤالها و فرضیههای پژوهش...................................................................................................................... 3
(5-1اهداف پژوهش................................................................................................................................................. 3
(6-1 روش انجام پژوهش....................................................................................................................................... 3
7-1) سازماندهی پژوهش......................................................................................................................................... 4
فصل دوم-ادبیات موضوع................................................................................................................................... 5
2-1) مقدمه................................................................................................................................................................. 5
2-2) تعریف مفاهیم اولیه تحقیق......................................................................................................................... 5
2-2-1) جهانیشدن.................................................................................................................................................. 5
2-2-2) ابعاد جهانیشدن........................................................................................................................................ 6
2-2-3) شاخصهای جهانیشدن.......................................................................................................................... 10
2-2-3-1) شاخصهای ترکیبی............................................................................................................................ 10
2-2-3-2) شاخصهای غیر ترکیبی..................................................................................................................... 13
2-2-4) نقد شاخصهای جهانیشدن................................................................................................................... 15
2-2-5) شاخص جهانیشدن KOF...................................................................................................................... 17
2-2-5-1) شاخص جهانیشدن اقتصادی KOF................................................................................................ 18
2-2-5-2) شاخص جهانیشدن اجتماعی KOF............................................................................................... 19
2-2-5-3) شاخص جهانیشدن سیاسی KOF................................................................................................. 20
2-3) تعریف تورم....................................................................................................................................................... 20
2-3-1) طبقه بندی تورم........................................................................................................................................ 20
2-3-1-1) طبقه بندی تورم بر مبنای درجه شدت........................................................................................ 20
2-3-1-2) طبقه بندی تورم بر مبنای نسبت افزایش قیمتها یا افزایش حجم پول................................ 21
2-3-1-3) طبقه بندی تورم بر مبنای متناوب و یا عارضهای بودن افزایش قیمتها .............................. 21
2-3-2) علل و ریشههای تورم............................................................................................................................... 21
2-3-2-1) علل عارضی تورم................................................................................................................................ 22
2-3-2-2) علل اقتصادی تورم.............................................................................................................................. 22
4-2) نظریات مکاتب مختلف در مورد تورم....................................................................................................... 25
2-5) مبانی نظری جهانیشدن اقتصادی و تورم.............................................................................................. 27
2-6) ساز و کارهای اثرگذاری فرایند جهانیشدن بر تورم داخلی کشورها................................................ 29
2-6-1) جهانیشدن، انگیزه مقامات پولی و تورم............................................................................................ 29
2-6-2) یکپارچهشدن نظام تجارت بینالملل، کاهش نسبی برخی اقلام تجاری و تورم........................ 30
2-6-3) اثر جهانیشدن بر حساسیت تورم نسبت به نوسانات تولید داخلی............................................. 30
2-6-4) جهانیشدن و اثرپذیری تورم داخلی کشورها از شکاف تولید خارجی.......................................... 31
2-7) مروری بر مطالعات تجربی........................................................................................................................... 31
2-7-1) پژوهشهای خارجی............................................................................................................................... 32
2-7-2) پژوهشهای داخلی.................................................................................................................................. 34
فصل سوم-روش تحقیق.................................................................................................................................... 38
3-1) مقدمه............................................................................................................................................................... 38
3-2) معرفی الگوی اقتصادسنجی........................................................................................................................ 38
3-3) روش پژوهش................................................................................................................................................. 39
3-4) مزایای استفاده از دادههای تابلویی.......................................................................................................... 39
3-5) روشهای تخمین مدل دادههای تابلویی............................................................................................... 40
3-6) انواع آزمونها................................................................................................................................................ 04
3-7) متغیرهای موجود در الگو.......................................................................................................................... 41
3-8) توصیف اطلاعات.......................................................................................................................................... 42
فصل چهارم- یافتههای تحقیق.................................................................................................................... 53
4-1) مقدمه............................................................................................................................................................. 53
4-2) تجزیه و تحلیل رابطهی جهانیشدن و تورم........................................................................................ 53
4-3) نتایج حاصل از برآورد مدل برای کشورهای منتخب........................................................................ 53
4-3-1) آزمون مانایی در دادههای ترکیبی.................................................................................................... 53
4-3-2) آزمون F لیمر........................................................................................................................................ 54
4-3-3) آزمون هاسمن ...................................................................................................................................... 55
4-3-4) برآورد مدل برای کشورهای منتخب................................................................................................ 55
فصل پنجم- نتیجهگیری و پیشنهادات................................................................................................... 57
5-1) مقدمه............................................................................................................................................................ 57
5-2) نتیجهگیری.................................................................................................................................................. 58
5-3) پیشنهادها.................................................................................................................................................... 59
منابع و مآخذ....................................................................................................................................................... 60
پیوستها.............................................................................................................................................................. 64
پیوست الف) خروجی نرمافزار ایویوز حاصل از آزمون مانایی متغیرهای مدل........................................ 64
پیوست ب) خروجی نرمافزار Eviews حاصل از آزمون F لیمر............................................................. 65
پیوست ج) خروجی نرمافزار Eviews حاصل از آزمون هاسمن............................................................. 65
پیوست د)خروجی نرمافزار Eviews حاصل از برآورد با استفاده از روش اثرات تصادفی................. 66
چکیدهی انگلیسی................................................................................................................................................. 67