خلاصه پایان نامه بررسی ضریب رفتار سازه های فولادی با سیستم دوگانه قاب خمشی و مهاربند زانویی
پایاننامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد
رشته مهندسی عمران – گرایش سازه
بهار 1394
فصل اول
کلیات تحقیق
1-1- مقدمه:
غالباً سازهها برای زلزلههای شدید و پذیرش سطوحی از خسارت طراحی میشوند و کنترلی از نظر رفتار الاستیک سازهها در محدوده زلزلههای معتدل که احتمال وقوع سالیانه آنها زیاد میباشد مشخص نمیشوند. یعنی اینکه تخمینی برای رفتار الاستیک سازهها در چنین حالتی وجود ندارد. سازه در هنگام وقوع زلزلههای شدید وارد محدوده غیر خطی میگردد و در نتیجه برای طراحی آنها نیاز به یک طراحی غیر خطی میباشد ولی به دلیل پیچیده بودن تحلیل غیر خطی همچنین وقتگیر و پرهزینه بودن و عدم گستردگی برنامههای غیر خطی در مقایسه با تحلیل خطی روشهای تحلیل و طراحی معمول بر اساس تحلیل خطی سازه منظور میگردد.
یکی از پارامترهای مهم و اساسی در طراحی لرزهای سازهها ضریب رفتار میباشد. مقدار این ضریب در برخی آیین نامهها از نتایج آزمایشات انجام شده تعیین شده است و رخداد زلزله بهترین آزمایشگاه برای بررسی رفتار سازهها میباشند. برای لحاظ کردن رفتار غیر خطی سازه با یک تحلیل خطی و مشخص کردن میزان اتلاف انرژی در اثر رفتار هیستر زیس، میرایی، اثر اضافه مقاومت سازه و شکلپذیری سازه از ضریبی به نام ضریب اصلاح رفتار یا ضریب رفتار استفاده میشود.
طراحی لرزهای ساختمانها به این صورت است که طرح باید به گونهای باشد تا ساختمانها در هنگام وقوع زلزلههای کوچک در محدوده خطی و بدون خسارت بمانند. در زلزلههای متوسط، خسارت غیر سازهای ببینند و در هنگام وقوع زلزلههای شدید و بزرگ خسارتهای سازهای و غیر سازهای داشته باشند ولی پایداری کلی آنها حفظ شود.
با در نظر گرفتن عملکرد الاستیک سازه در برابر زلزله مقاطع طرح بزرگتر شده و همین امر باعث غیر اقتصادی شدن طرح خواهد بود. لذا با در نظر گرفتن رفتار غیرخطی سازه میتوان از خصوصیات جذب انرژی سازه و تغییر شکلهای خمیری آن بهره گرفت و به اقتصادی شدن طرح کمک کرد. در صورتی میتوان از این خصوصیات رفتار غیرخطی سازه بهره جست که سازه تحمل تغییر شکلهای خمیری را داشته باشد. به عبارت دیگر در طراحی لرزهای سازه باید قادر به اتلاف بخش عمدهای از انرژی ورودی از طریق تغییر شکلهای غیرالاستیک باشد. برای داشتن مقدار منطقی برای مقاومت غیرالاستیک سازهها، صحت میزان کاهش در مقاومت الاستیک امری ضروری میباشد.
آییننامه [1] UBC97با آنالیز سازهها بر اساس کفایت آنها، اثرات پاسخ غیر خطی ساختمان، اضافه مقاومتها و شکلپذیری عناصر مختلف را مد نظر قرار میدهد. بر طبق معیارهای فوق توجه اصلی در برابر زلزله به ایمنی جانبی معطوف است، یعنی جلوگیری از انهدام سازه تحت اثر شدیدترین زلزلهای که در طول عمر مفید سازه محتمل است. پس سازهای که بر اساس چنین فلسفهای طراحی میشود (طراحی لرزهای) تحت نیروهای شدید زلزله وارد محدوده غیر خطی میشود. در نتیجه طرح سازهها برای رفتار خطی تحت لرزشهای ناشی از زلزلههای بزرگ اساساً اقتصادی نیست. لذا سازهها برای نیروی برشی به مراتب کوچکتر از نیروی برشی تسلیم طراحی میشوند. کاهش در مقاومت الاستیک سازهها باید با دقت انجام پذیرد. نحوه و مقدار این کاهش در مقاومت میتواند در انجام رفتار مورد نظر در سازه بسیار موثر باشد لذا شناسایی پارامترهای دخیل در این زمینه برآورد اهمیت نسبی آنها در ارائه مقدار صحیح کاهش مقاومت الاستیک طراحی سازهها یک مقوله بسیار با اهمیت و ضروری است.
در آییننامههای طراحی، سازهها برای مقاومتی کمتر از مقاومت لازم برای رفتار الاستیک در زلزلهها طرح میشوند که دلیل این امر توجه به مسائل و هزینههای ساخت در مقابل میزان خطر رخداد زلزله در طول عمر مفید سازه است. بنابراین همواره انتظار رفتار غیرخطی برای سازه، یعنی رفتار سازه در تغییر شکلهای فراتر از حد الاستیک که به علت نیروهای فراتر از حد الاستیک ایجاد شدهاند وجود خواهد داشت. همچنین تجربه تأثیر زلزلهها بر سازهها نشان میدهد که سازهها در هنگام وقوع زلزله رفتار غیرخطی دارند و به همین جهت مقدار قابل توجهی از انرژی ورودی زلزله را به صورت میرایی و پسماند تلف میکنند. بنابراین سازه میتواند برای نیروی زلزله بسیار کمتر از نیروی لازم در حالت خطی طراحی گردد.
ضریب رفتاری که در آییننامه NEHRP, UBC [2] استفاده میشود ضریبی ثابت میباشد که بیان کننده اثر شکلپذیری و اضافه مقاومت هر سیستم سازهای میباشد. در قسمت تفسیر آییننامه، اعمال قضاوت مهندسی طراحی را در استفاده از آن لازم میداند. در اینجا این سوال مطرح است که اساس قضاوت مهندسی بر چه استوار است و طراح بر چه اصولی مقدار این ضریب را میبایست در نظر بگیرد. در این مورد هیچ گونه مطلبی در آیین نامهها ذکر نشده است و این خود بیان کننده پیچیدگی این ضریب میباشد. از این رو به دست آوردن این ضریب برای هر سیستم سازهای متفاوت امری وقتگیر و پیچیده برای مهندسین طراح میباشد.
مسلماً تنها در یک تحلیل غیر خطی میتوان با توجه به رفتار خمیری سازهها و بررسی مسائلی نظیر مقاومت و شکلپذیری محل مفاصل خمیری را مشخص نمود و بدین ترتیب نقاط ضعف سازهها را مشخص کرد. به منظور در نظر گرفتن عواملی از قبیل شکلپذیری سیستمهای سازهای متفاوت و درجات نامعینی، اضافه مقاومت موجود در سازهها و همچنین قابلیت جذب و استهلاک انرژی در ساختمان، آیین نامههای مختلف نیروهای محاسبه شده را با توجه به نوع سیستم سازهای و به کمک ضریبی به نام ضریب رفتار کاهش میدهند.
در این تحقیق رفتار لرزهای سیستم بادبند زانویی به عنوان سیستم سازهای مورد بررسی قرار میگیرد. در این سیستم حداقل یک انتهای بادبند قطری به جای اتصال به محل برخورد تیر به ستون به عضو زانویی که به طور مایل مابین تیر و ستون قرار میگیرد وصل میشود. عضو قطری تأمین کننده سختی سیستم میباشد در حالی که شکلپذیری تحت اثر بارهای شدید جانبی از طریق جاری شدن عضو زانویی به دست میآید و عضو زانویی به عنوان یک عضو شکلپذیر و قابل تعویض عمل کرده و مانع از کمانش عضو قطری میشود.
1-2- تاریخچه-ضریب رفتار:
در اوایل قرن بیستم و با رخداد زلزلههای مختلف محققین به صورت تجربی و کمی و هم بر اساس مطالعات خود، نیروی برشی پایه وارد بر سازهها در حین زلزلهها را به صورت کسری از وزن سازه تخمین میزدند. در آن زمان برای طراحی لرزهای ساختمان اینگونه عمل میشد که درصدی از وزن ساختمان به صورت بار افقی معادل بار زلزله به ساختمان اثر داده میشد و ساختمان برای آن طراحی میگردید و کل نیروی برشی طراحی را به صورت و V=CW به دست میآمد.
اولین بار در سال 1933 در لسآنجلس آییننامهای مورد تصویب قرار گرفت که ضریب برش پایه 1/0 را برای سازههای ویژه و مقدار 08/0 را برای سازههای معمولی در نظر گرفته بود.
در سال 1943 رابطهای برای C در نظر گرفته شد که در آن تعداد طبقات موثر میبود که در اثر پیشرفت علم دینامیک سازهها با بررسی تأثیر انعطافپذیری سازهها و پریود سازه صورت گرفته بود.
ایده استفاده از طراحی حدی برای طرح مقاوم سازهها در برابر زلزله نخستین بار در سال 1956 توسط هانسر[3] مطرح شد که در آن از تغییر شکلهای پلاستیک برای استهلاک انرژی وارده به سازه استفاده میشود.
در سال 1959 ضریب k با مقداری بین تا به عنوان ضریب کاهش مقاومت وابسته به نوع سیستم سازهای در نظر گرفته شد و در سال 1961 به صورت دستورالعمل طراحی در یکی از نشریات PCA در خصوص سازههای بتنی منتشر شده که منشأ کارهای آزمایشگاهی و تحقیقاتی بعدی در این زمینه گردید. امّا آنچه مشخص است این است که اولین ضریب رفتار وابسته به سیستم توسط آییننامه SEAOC1959 [4] به صورت ضریب K ارائه شده است.
مفهوم اخیر مورد استفاده قرار میگرفت تا اینکه K جای خود را به ضریب رفتار R داد. همه چیز در مورد R با تکمیل پروژه انجمن فنآوری کاربردی آمریکا (ATC 3-06, 1978) شروع شد. طی مراحل اولیه ATC3 [5] پیشنهادهایی برای ایجاد روش طرح لرزهای سازه در دو سطح طراحی حدی و طراحی بهرهبرداری مطرح گردید که مفهوم و هدف اولیه طراحی لرزهای سازهها را بیان میکند.
لازم به ذکر است که حدود سه دهه پیش هیچ روش تحلیلی یا عددی جهت محاسبه ضریب رفتار ساختمانها که نمادی از یک واقعیت فیزیکی باشد ارائه نشده بود. یکی از اولین تلاشها در ارتباط با ابداع روش محاسبه ضریب رفتار به کارهای نیومارک از دانشگاه ایلینویز مربوط میشود. وی در مقالهای که در سال 1982 همراه با حال منتشر کرد روشی جهت ساخت طیف غیر خطی از طیف خطی برای سازههای یک درجه آزادی ارائه نمود که گام بزرگی در راستای محاسبه ضریب رفتار ساختمانها به حساب میآمد.
دو تن از شاخصترین افراد که هر یک روشی را برای محاسبه ضریب رفتار در قابهای ساختمانی ارائه نمودهاند پروفسور فریمن[6] از محققان ارشد شورای فنآوری کاربردی آمریکا و پروفسور یانگ از اعضاء برجسته انجمن مهندسین ساختمان آمریکا و استاد دانشگاه نورث امیترن هستند.
در سالهای اخیر تحقیقات زیادی در زمینه ضریب رفتار انجام گرفته و این تحقیقات از جهات مختلف و بر روی سیستمهای سازهای مختلف صورت گرفته است ولی با توجه به بررسیهای به عمل آمده تا به حال هیچ گونه تحقیقی برای به دست آوردن ضریب رفتار بر روی سیستم ساختمانی (سه بعدی) فولادی با مهاربند زانویی صورت گرفته است.
1-3- تاریخچه- بادبند زانویی:
در سال 1986 یک مهندس طراح به نام اریستیزابل- اجوا[7] سیستمی را تحت عنوان بادبند زانویی قابل تعویض معرفی کرد که خصوصیات رفتاری آن در مقالهای در همان سال چاپ شده است.
در این سیستم انتهای بادبند به جای اتصال به محل تلاقی تیر و ستون به نقطهای از یک عضو زانویی وصل میشود که بین تیر و ستون قرار گرفته است. در این نوع بادبند اولاً تحت لرزشها و نیروهای جانبی کوچک، سختی سازه توسط بادبندهای قطری تأمین میشود و ثانیاً در زلزلههای شدید با تسلیم عضو زانویی در دو انتها و در منطقه تماس با بادبند قطری شکلپذیری کافی تأمین شده است و اتلاف انرژی صورت میپذیرد.
در طرح اولیه که اچوا (Ochoa) ارائه داده بود فرض بر این بود که بادبند فشاری کمانه کند و تنها بادبند کششی بدون اینکه دچار تسلیم شود وظیفه تأمین شکلپذیری و اتلاف انرژی را از طریق تسلیم عضو زانویی به عهده داشته باشد.
این فرض با اینکه میتوانست شکلپذیری زیادی را نسبت به بادبندهای X ایجاد کند و از تجمع تغییر شکلها در سیکلهای متعدد جلوگیری کند. یعنی اینکه تغییر شکل پلاستیک ایجاد شده در مرحله رفت میتوانست در مرحله برگشت جبران شده و آماده جذب انرژی در سیکل بعدی باشد ولی با این حال به خاطر کمانش عضو فشاری با کاهش ناگهانی سختی و پدیده pinching در حلقه هیسترزیس روبرو بود.
پس از اچوا محقق دیگری به نام بالندرا[8] پیشنهاد داد تا به منظور بهبود رفتار این سیستم فقط از یک بادبند قطری استفاده گردد و آن بادبند به گونهای طرح شود که در اثر فشار کمانش نکند. در واقع سیستم بادبند زانویی که توسط بالندرا معرفی شد سیستم بادبند زانویی (KBF)[9] امروزی میباشد.
در حال حاضر در مجموع سه نوع بادبند زانویی وجود دارد (D-KBF), (B-KBF), (T-KBF) که در فصل بعد به تفصیل توضیح داده شده است. همچینن در فصل بعد روش طراحی و عملکرد این نوع سیستم بادبندی توضیح داده خواهد شد.
1-4- طرح لرزهای:
در آییننامه آمریکا ATC-40 با معرفی سه سطح نیروی زلزله بهرهبرداری SE، زلزله طرح DE و زلزله شدید ME و با تعریف سطوح عمکلرد مختلف شامل: قابل بهرهبرداری، خسارت جزئی سازهای و پایداری سازه و ... سازه را مورد ارزیابی قرار میدهد.
اغلب آییننامههای معتبر در بحث طراحی لرزهای سازهها با توجه به انتظاری که از رفتار سازه دارند به یک فلسفه مشترک طراحی که اهداف زیر را کم و بیش تأمین نماید دست یافتهاند و آن این است که:
1) تحت ارتعاشات خفیف زمین، ناشی از زلزله که ممکن است در طول عمر مفید سازه بارها به وقوع بپیوندد، باید سازه به گونهای طراحی شود که از خسارتهای سازهای جلوگیری به عمل بیاید (شرایط حدودی بهرهبرداری در حد سرویسدهی) (Service limit state)
2) طی زلزلههای متوسط که گهگاه ممکن است اتفاق بیفتد، خسارات غیر سازهای به حداقل برسد (شرایط حدی بهرهبرداری در حد آسیبپذیری)
3) در زلزلههای شدید که به ندرت اتفاق میافتد مانع از فروریزی کامل سازه شود. (شرایط حدی نهایی- پایداری) (Ultimat limit state)
فهرست پایان نامه بررسی ضریب رفتار سازه های فولادی با سیستم دوگانه قاب خمشی و مهاربند زانویی
- فصل اول: کلیات تحقیق.......................................................................................... 1
1-1- مقدمه............................................................................................................................................... 1
1-2- تاریخچه-ضریب رفتار ................................................................................................................. 3
1-3- تاریخچه- بادبند زانویی .............................................................................................................. 4
1-4- طرح لرزهای .................................................................................................................................. 6
1-5- ضریب رفتار .................................................................................................................................. 8
1-6- لزوم انجام تحقیق ........................................................................................................................ 8
1-7- روند پیش رو ........................................................................................................................... 10
2- فصل دوم: مروری بر ادبیات موضوع .................................................................. 11
2-1- مقدمه .......................................................................................................................................... 11
2-2- رفتار سازه در برابر زلزله ........................................................................................................ 11
2-2-1- اثر انواع زوال و کمانش در سازه .................................................................................... 12
2-2-2- منحنی چرخه هیسترزیس .............................................................................................. 15
2-2-3- اصول و فلسفه طراحی لرزهای ........................................................................................ 17
2-3- مفهوم ضریب رفتار .................................................................................................................. 19
2-3-1- پارامترهای موثر بر ضریب رفتار ..................................................................................... 21
2-3-1-1- شکلپذیری ..................................................................................................................... 23
2-3-1-2- ضریب مقاومت افزون(اضافه مقاومت) ..................................................................... 27
2-3-1-3- ضریب نامعینی .............................................................................................................. 31
2-3-1-4- ضریب میرایی ................................................................................................................ 32
2-4- مروری بر تحقیقات انجام شده ............................................................................................. 33
2-4-1- نیومارک و هال .................................................................................................................... 33
2-4-2- لایی و بیگس ....................................................................................................................... 35
2-4-3- ریدل و نیومارک ................................................................................................................. 35
2-4-4- القادامسی و محرز ............................................................................................................... 36
2-4-5- ریدل، هیدالکو و کروز ....................................................................................................... 37
2-4-6- آرایز و هیدالگو .................................................................................................................... 37
2-4-7- ناسار و کراوینکلر ................................................................................................................ 38
2-4-8- ویدیک، فجفر و فیشینگر ................................................................................................. 40
2-4-9- میراندا و برتراوا ................................................................................................................... 41
2-4-10- مروری بر تحقیقات انجام شده بر روی سیستم مهاربند زانویی ......................... 43
2-5- روشهای محاسبه ضریب رفتار ............................................................................................ 44
2-5-1- روشهای آمریکایی ............................................................................................................. 44
2-5-1-1- روش ضریب شکلپذیری یوانگ ............................................................................... 45
2-5-1-1-1- فرمول ضریب شکلپذیری سازه .............................................................. 47
2-5-1-1-2- فرمول ضریب کاهش نیرو بر اثر شکلپذیری ..................................... 47
2-5-1-1-3- فرمول ضریب مقاومت افزون ..................................................................... 47
2-5-1-1-4- فرمول ضریب تنش مجاز (Y) ............................................................................. 48
2-5-2- فرمولبندی ضریب رفتار .................................................................................................. 48
3- اصول و مبانی طراحی لرزهای ............................................................................ 51
3-1- مقدمه .......................................................................................................................................... 51
3-2- تحلیل استاتیکی غیر خطی و آنالیز Pushover (بار افزون) ......................................... 52
3-2-1- توزیع بار جانبی در تحلیل استاتیکی غیر خطی ....................................................... 53
3-2-1-1- توزیع توانی عمومی ...................................................................................................... 54
3-2-1-2- توزیع منطبق بر مودها ................................................................................................ 55
3-2-1-3- توزیع یکنواخت ............................................................................................................. 57
3-2-2- روش FEMA-356 برای تحلیل پوشآور ..................................................................... 58
3-3-1- پاسخ نیرو-تغییر مکان سازه ............................................................................................ 58
3-3-2- ارزیابی آزمایشگاهی روابط نیرو-تغییر مکان ............................................................... 62
3-4- طراحی بر اساس سطوح عملکرد اجزاء سازهای .............................................................. 63
3-4-1- سطح عملکرد 1 برای اجزاء سازهای-قابلیت استفاده بیوقفه ................................ 64
3-4-2- سطح عملکرد 3 برای اجزای سازهای ایمنی جانی ................................................... 64
3-4-3- سطح عملکرد 5 برای اجزای سازهای-آستانه فرو ریزش ........................................ 65
3-5- بررسی رفتار لرزهای و غیر خطی مهاربند زانویی ........................................................... 67
3-6- مروری بر سیستم غیر فعال مهاربند زانویی ..................................................................... 69
3-7- مقطع و طول المان زانویی تسلیم شونده .......................................................................... 70
3-8- مبانی طراحی قاب مهاربند زانویی ...................................................................................... 72
3-9- اندرکنش V-M المانهای زانویی ........................................................................................ 74
3-10- الزامات المانهای زانویی ..................................................................................................... 76
4- فصل چهارم: مدلسازی، طراحی و محاسبه پارامترهای مورد نیاز ضریب رفتار.. 78
4-1- مقدمه............................................................................................................................................ 78
4-2- معرفی نحوه مدلسازی و مدلهای مورد بررسی.............................................................. 78
4-2-1- نحوه مدلسازی و محاسبه طول المان زانویی.............................................................. 79
4-2-2- نامگذاری مدلها................................................................................................................... 80
4-3- تحلیل استاتیکی معادل و طراحی سیستم دوگانه قاب خمشی و مهاربند زانویی.. 82
4-3-1- محاسبه ضریب زلزله........................................................................................................... 83
4-3-1-1- محاسبه ضریب زلزله برای سازههای 5 طبقه:........................................................ 83
4-3-1-2- محاسبه ضریب زلزله برای سازههای 9 طبقه......................................................... 84
4-3-1-3- محاسبه ضریب زلزله برای مدلهای 13 طبقه...................................................... 84
4-4- ملاحظات تحلیل غیر خطی................................................................................................... 85
4-5- تعیین و کنترل ضریب رفتار سیستم دوگانه قاب خمشی و مهاربندی زانویی........ 86
4-5-1- روند محاسبه ضریب رفتار سازه برای مدل 5S-DB-M............................................ 86
4-5-2- روند محاسبه ضریب رفتار سازه برای مدل 5S-DB-T............................................. 91
4-5-3- روند محاسبه ضریب رفتار سازه برای مدل 5S-DB-B............................................. 93
4-5-4- روند محاسبه ضریب رفتار سازه برای مدل 5S-XB-M............................................ 95
4-5-5- روند محاسبه ضریب رفتار سازه برای مدل 5S-XB-T............................................. 97
4-5-6- روند محاسبه ضریب رفتار سازه برای مدل 5S-XB-B............................................. 99
4-5-7- روند محاسبه ضریب رفتار سازه برای مدل 9S-DB-M........................................ 101
4-5-8- روند محاسبه ضریب رفتار سازه برای مدل 9S-DB-T.......................................... 103
4-5-9- روند محاسبه ضریب رفتار سازه برای مدل 9S-DB-B......................................... 105
4-5-10- روند محاسبه ضریب رفتار سازه برای مدل 9S-XB-M..................................... 107
4-5-11- روند محاسبه ضریب رفتار سازه برای مدل 9S-XB-T....................................... 109
4-5-12- روند محاسبه ضریب رفتار سازه برای مدل 9S-XB-B...................................... 111
4-5-13- روند محاسبه ضریب رفتار سازه برای مدل 5S-XB-M..................................... 113
4-5-14- روند محاسبه ضریب رفتار سازه برای مدل 13S-DB-T.................................... 115
4-5-15- روند محاسبه ضریب رفتار سازه برای مدل 13S-DB-B................................... 117
4-5-16- روند محاسبه ضریب رفتار سازه برای مدل 13S-XB-M.................................. 119
4-5-17- روند محاسبه ضریب رفتار سازه برای مدل 5S-XB-M..................................... 121
4-5-18- روند محاسبه ضریب رفتار سازه برای مدل 5S-XB-M..................................... 123
5- جمعآوری و نتیجهگیری................................................................................... 126
5-1- مقدمه........................................................................................................................................ 126
5-2- ضریب رفتار محاسبه شده................................................................................................... 126
5-3- ارائه ضریب رفتار جامع........................................................................................................ 127
5-4- ارائه ضریب رفتار مناسب بر اساس عملکرد مناسب مدل........................................... 127
5-5- خلاصه نتایج............................................................................................................................ 128
5-6- پیشنهادات.............................................................................................................................. 130
* فهرت منابع و مأخذ....................................................................................................................... 131
پیوستها................................................................................................................................................ 134
Abstract............................................................................................................................................. 140