پایان نامه ارزش در معرض خطر و بازدهی‌ های حدی در بازار سکه بهار آزادی و بازار سهام در ایران: با استفاده از تئوری ارزش حدی

پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته: مدیریت اجرایی

گرایش: مدیریت استراتژیک

سال تحصیلی: 1389-1391

چکیده تحقیق

اندازه‌گیری ریسک بازار مسأله‌ای است که از دیرباز ذهن محققان را به خود مشغول ساخته است. در این زمینه رویکردهای مختلفی ارائه شده است. این رویکردها را می‌توان بر اساس تکنیک‌های آماری مورد استفاده در سه طبقه رویکردهای پارامتریک، نیمه‌پارامتریک و ناپارامتریک تقسیم‌بندی نمود به‌ طوری ‌که اغلب سنجه‌های ریسک[1] در قالب این رویکردها، ریسک را انداه‌گیری می‌نمایند. در میان سنجه‌های مختلف ریسک، ارزش در معرض خطر[2] ، یک سنجه‌ای نوظهور است. در این تحقیق عملکرد ارزش در معرض خطر پارامتریک در پیش‌بینی ریسک شاخص بازدهی نقدی بورس اوراق بهادار تهران و سکه بهار آزادی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

نتایج حاصل از پس‌آزمایی[3] مدل‌های ارزش در معرض خطر در این مطالعه حاکی از اینست که اولاً مدل‌هایی که پویایی‌های بازده و نوسانات بازده را در نظر می‌گیرند، نسبت به سایر مدل‌ها عملکرد بهتری دارند. در تحقیق پیش روی، این مدل‌ها به ترتیب شامل مدل‌های خودبازگشتی- میانگین متحرک[4] و مدل‌های خودبازگشتی مشروط بر ناهمسانی واریانس[5] می‌باشد. ثانیاً مدل‌هایی که در برازش توزیع پارامتریک به داده‌ها دارای انعطاف می‌باشند عملکرد بسیار بهتری نسبت به سایر مدل‌ها از خود نشان می‌دهند. در این مطالعه مدل فراتر از آستانه[6] در شمار این مدل‌ها قرار دارد. 

از طرفی متوسط زمان انتظار برای یک شاخص که نشانگر بازدهی روزانه پایین‌تر از آستانه 01/0 می‌باشد 3 روز و همچنین برای یک دوره زمانی ثابت، احتمال مشاهده حداقل بازدهی روزانه بالا‌تر از آستانه 01/0- برای یک روز آینده حدود 27% می‌باشد.

کلید واژه: متوسط زمان انتظار، بازدهی حدی، تئوری ارزش فرین، ارزش در معرض خطر، رویکردهای پارامتریک، ریسک.

فصل اول

 کلیات تحقیق

- مقدمه

سرمایه‌گذاران به‌ هنگام اخذ تصمیمات سرمایه‌گذاری به ‌طور همزمان ریسک و بازده حاصل از گزینه‌های سرمایه‌گذاری را مد نظر قرار می‌دهند. این دو بعد سرمایه‌گذاری یعنی ریسک و بازده اگر نگوییم که تنها ابعاد تأثیر‌گذار در زمینه تصمیمات سرمایه‌گذاری هستند، بدون شک مهم‌ترین آن‌ها به شمار می‌روند. در واقع آنچه که از آن به‌ عنوان رفتار عاقلانه[7] تعبیر می‌شود، چیزی جز توجه صرف به این دو بعد به ‌هنگام تجزیه و تحلیل فرصت‌های سرمایه‌گذاری نیست. در ادبیات مالی و اقتصادی به‌ وضوح عنوان می‌شود که فرد عاقل کسی است که به دنبال دست‌یابی به سطح معینی از بازده با تحمل حداقل ریسک ممکنه است. به ‌عبارتی دیگر وی خواستار دستیابی به حداکثر بازده در سطح معینی از ریسک می‌باشد. بنابراین ریسک جزء جدانشدنی بازده است و نمی‌توان در مورد بازده سرمایه‌گذاری بدون توجه به ریسک مترتب بر آن صحبت نمود. به بیانی دیگر ریسک صفت بازده است و نمی‌توان هیچ موصوفی را صرف‌نظر از صفتش تشریح نمود. عکس این مطلب نیز دارای اعتبار است یعنی نمی‌توان هیچ صفتی را بدون توجه به موصوفش مورد بررسی قرار داد. دقیقاً به همین دلیل است که مدل‌های موجود برای تشریح بازده دارایی‌ها با مدل‌ها ریسک بازده دارایی‌ها تکمیل می‌گردند و مدل‌های ریسک، دارای جزء بازده می‌باشند. اگر ریسک و بازده یک دارایی را با عنوان متغیر مد نظر قرار دهیم، به تفاوت عمده‌ای میان این دو متغیر دست می‌یابیم. بازده یک متغیر کمی و ریسک یک متغیر کیفی است. بدیهی است که اندازه‌گیری و تجزیه و تحلیل متغیرهای کمی به مراتب ساده‌تر از متغیرهای کیفی است. اندازه‌گیری یک کیفیت و بیان آن در قالب یک کمیت کاری بس چالش‌برانگیز و مستلزم دقت و تلاشی وصف‌ناپذیر است. به ‌همین دلیل است که هنوز هم تلاش برای کمی‌سازی ریسک و جستجو برای ارائه مدل‌های دقیق‌تر و منطقی‌تر ادامه دارد.

طبقه‌بندی‌های گوناگونی از ریسک ارائه شده است. یکی از طبقه‌بندی‌ها بر اساس عوامل ایجاد نوسانات در بازده دارایی‌ها می‌باشد. بر اساس این طبقه‌بندی ریسک به ریسک بازار، اعتباری، عملیاتی، نقدینگی، سیاسی و ... تقسیم می‌شود. مثلاً ریسک بازار، ریسک زیان ناشی از حرکات[8] یا نوسانات[9] غیرمنتظره در قیمت‌ها یا نرخ‌های بازار می‌باشد و با این تعریف می‌توان آن را از سایر انواع ریسک مثل ریسک اعتباری و عملیاتی تمیز داد.

 در پی مطالعات محققان، ابزارهای مختلفی برای اندازه‌گیری ریسک، معرفی شده است. هر کدام از این ابزارها، اغلب برای اندازه‌گیری نوع معینی از ریسک توسعه یافته است. در سال‌های اخیر، سنجه‌ای عمومی برای اندازه‌گیری ریسک وارد ادبیات مالی شده است. ابزاری که به دلیل ویژگی‌هایش به‌ سنجه‌ای استاندارد برای اندازه‌گیری انواع مختلف ریسک تبدیل گشته است. شاهد این مدعا پیمان کمیته نظارت بر بانک‌ها یعنی بال[10] در جهت کمی‌سازی ریسک مؤسسات مالی و خصوصاً بانک‌ها است. این پیمان به بانک‌ها توصیه می‌کند که برای اندازه‌گیری ریسک بازار، اعتباری[11] و عملیاتی[12] از مدل‌های این سنجه ریسک استفاده کنند. به علاوه الزامات کفایت سرمایه بانک‌ها نیز بر اساس پیش‌بینی‌های این سنجه از ریسک پیش‌روی مؤسسات مالی تعیین می‌گردد. هم‌چنین بسیاری از بورس‌های اوراق بهادار از جمله بورس اوراق بهادار نیویورک[13] شرکت‌های پذیرفته شده را ملزم به افشای ریسک بر اساس این سنجه به‌ عنوان یکی از گزینه‌های افشا نموده‌اند. این سنجه ارزش در معرض خطر[14] می‌باشد.

1-2- بیان مسأله اساسی تحقیق

درک تأثیر حوادث حدی بازار برای مدیران دوران بحران از اهمیت بسیاری برخوردار است. بررسی‌های تجربی ما نشان می‌دهد که توزیع‌های بازدهی، صرفاً با روش­های معمولی مشخص نمی‌شوند و اینکه حداکثر و حداقل میزان بازدهی می‌تواند به صورت رضایت بخشی در چهارچوب ارزش‌های حدی مدل سازی شود.

فرضیه ارزش حدی (EVT) در سال‌های اخیر توجه پژوهشگران را به طور قابل ملاحظه‌ای به خود جلب نموده است. (لیدبتر، 1993؛ رایس و توماس، 1997) و کاربردهای بسیاری در زمینه امور مالی داشته است. (دانلسون و دی و رایس، 1998؛ مک نیل، 1998 و لانگین، 2000)

در بازارهای مالی حرکات حدی قیمت‌ها ممکن است مشابه به تصحیح بازار در خلال دوره‌های معمولی و یا مشابه حوادث بازار سهام و یا سقوط بازار اوراق قرضه و یا بحران ارز در خلال دوره‌های غیرطبیعی باشد. اخیراً در بازارهای نوظهور، بازار حوادث حدی بسیاری را تجربه کرده­اند. نمونه‌هایی از این وقایع شامل کاهش ارزش پولی مکزیک در پایان سال 1994، بحران اوراق قرضه براتی در ابتدای سال 1995، کاهش ارزش پولی کشورهای آسیایی در خلال سال 1997 و بحران روسیه در سال 1998 می­شود. آشفتگی اخیر که در بازارهای مالی آسیا به وجود آمده است، فرصت‌های توزیعی جالبی را جهت استفاده از فرضیه ارزش حدی برای تجزیه و تحلیل این بازارها فراهم می­سازد. بحران مالی آسیای شرقی که در نیمه‌های سال 1997 شروع شد، یکی از حوادث اقتصادی چالش‌‌برانگیز و جدی در دهه 1990 بوده است. اگر چه عوامل مختلفی موجب بحران پولی آسیا شدند اما چند عامل در تمام کشورهای آسیایی که این بحران را تجربه کرده‌اند مشترک بوده است: سیستم نرخ ارز انعطاف‌ناپذیر، سیستم بانکداری ضعیف و وام‌های خارجی بیش از اندازه در میان تمام کشورها که دچار سقوط ارزش پولی و قیمت سهام شدند مشترک بود. براساس اهمیت آسیای شرقی در اقتصاد جهانی، بحران این منطقه از تأثیرات منطقه‌ای و شدیدی مانند سقوط قابل توجه ارزش پول‌های ملی و سقوط شدید در شاخص‌های سهام بوده است. درک تأثیر حوادث حدی بازار مانند بحران مالی آسیای شرقی برای مدیران دوره بحران از اهمیت بسیاری برخوردار است. (اوینگ، 1995 و لانگین، 2000)

از آنجایی که تمامی روش‌های اندازه‌گیری ریسک در مورد برآورد ارزش در معرض خطر (VaR) یک سبد دارایی فرض را بر این می‌گذارد که روند بازار ثابت است، بنابراین حوادث بازار حدی ضرورت استفاده از یک روش خاص برای مدیران بحران را مشخص می‌سازد. یک روش جدیدتر در مورد برآورد VaR بر مدل‌سازی توزیع دنباله‌دار براساس فرضیه ارزش‌های حدی تمرکز دارد (لانگین، 2000؛ دیبولد، 1999؛ مک نیل و فری، 1998؛ مندس، 2000). هدف ازاین تحقیق کاربرد فرضیه ارزش‌های حدی برای تحلیل بازارهای سهام و سکه در ایران است.  

در بازار سکه و طلای بار آزادی تهران نیز طی 6 ماه پایانی سال 90، 4 تا کاهش قیمت بزرگ تجربه شده است که به طور متوسط 028/0- می‌باشد و هم‌چنین در بازار سهام تهران نیز 4 کاهش قیمت بزرگ تجربه شده که به طور متوسط 013/0- می‌باشد. ولی ما به طور دقیق می‌خواهیم با استفاده از تئوری ارزش حدی احتمال کاهش بیشتر از یک مقدار خاص را محاسبه کنیم.

ما هم‌چنین تجزیه و تحلیل آماری را بر اساس طرح 2 سؤال زیر انجام می‌دهیم: الف- زمان انتظار که نشانگر بازدهی روزانه پایین‌تر از یک آستانه خاص است کدام است؟ ب- برای یک دوره زمانی ثابت، احتمال مشاهده حداقل بازدهی روزانه پایین‌تر از آستانه 5/0- چقدر است؟ این محاسبات با استفاده از تابع توزیع تجربی این متغیرهای مالی صورت می‌گیرند.

1-3- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق

پیش فروش سکه بهار آزادی تقریباً از دی ماه سال 90 آغاز و در مرحله اول پیش فروش 4 میلیون و 200 هزار سکه پیش فروش شد و در روزهای پایانی سال سکه‌های پیش فروش شده به بیش از 9 میلیون و 300 هزار قطعه رسیده است و از طرفی حجم معاملات طلا در رینگ فلزات شرکت بورس کالای ایران در مجموع ماه­های مهر، آبان، آذر، دی و بهمن ماه سال 90  معادل با 119 کیلو بوده است. هم‌چنین ارزش بازار سهام در پایان بهمن ماه سال 90 به 125 هزار میلیارد تومان رسید و شاخص کل بورس در ابتدای سال بالغ بر 23 هزار و 294 واحد بود ولی در روزهای پایانی سال با بازدهی 9 درصدی به 25 هزار و 400 واحد رسیده است. این وضعیت ایجاب می‌کند که یک چهارچوب تخمینی برای ارزیابی و مدیریت این کالاها داشته باشیم، هدف این تحقیق فراهم سازی ابزارهایی برای مدیریت ریسک سبد دارایی افراد دارنده سکه بهار آزادی و اوراق سهام می‌باشد. برای این منظور ارزش در معرض خطر بازدهی این دارایی‌ها به وسیله تئوری ارزش حدی، که به نظر می‌رسد بهتر از روش‌های مرسوم می‌توانند ارزش در معرض خطر را مدل‌سازی کنند، محاسبه گردد از آنجایی که تمامی روش‌های اندازه‌گیری ریسک در مورد برآورد ارزش در معرض خطر (VaR) یک سبد دارایی فرض را بر این می‌گذارد که روند بازار ثابت است، بنابراین
حوادث بازار حدی ضرورت استفاده از یک روش خاص برای مدیران بحران را مشخص می‌سازد.
(دانلسون، (1998)).

از طرفی در چند سال گذشته ارقام بالا بزرگ‌ترین سقوط قیمت طلا (اونس) را نشان می‌دهد علاوه بر این کاهش‌های چشمگیر دیگری نیز در قیمت اونس طی چند مورد در ماه‌های نوامبر و آگوست
سال 2011 تجربه شده است. در پاره‌ای از موارد این کاهش قیمت اونس بیش از 100$ بوده است از این رو به نظر می‌رسد که مدل‌سازی بازدهی قیمت سکه با استفاده از نظریه ارزش حدی می‌تواند ابزار مناسبی برای مدیریت سبد دارایی باشد.

استفاده از تئوری ارزش حدی برای تجزیه و تحلیل بازار سهام و سکه بهار آزادی در ایران و محاسبه تخمین ارزش در معرض خطر با استفاده از تئوری ارزش حدی و مقایسه نتایج با تخمین ارزش در معرض خطر نرمال و تجربی و اینکه نتایج نشان می‌دهد که روش ارزش حدی در تخمین واریانس رویکردی بسیار محتاطانه‌تر از روش سنتی جهت تعیین نیازمندی‌ها/ ضرورت‌های سرمایه‌ای می‌باشد. ما
  را با استفاده از طول‌های قطعه‌ای از هر ماه برای هم بازدهی مینیمم (موقعیت‌های طولانی) و هم بازدهی ماکسیمم (موقعیت‌های کوتاه) محاسبه می‌کنیم و همچنین تئوری ارزش حدیVaR  را مطابق با شاخص حدی  تخمین می‌زنیم.

از طرفی دانستن تأثیر رویدادهای بازار حدی اهمیت بسیار زیادی در مدیریت ریسک و نتایج ما برای برآورده کنندگان، بانک‌ها، مدیران بودجه و کسانی که موفقیت آنها بستگی به توانایی آنها در پیش‌بینی حرکت قیمت‌های سهام در این بازارها دارد مفید می‌باشد. در دنیای کسب و کار، امروزه برای پیشرفت و توسعه بازار سرمایه ضرورت وجود سیستم یکپارچه مدیریت ریسک و تحلیل‌های سرمایه‌گذاری مبتنی بر ریسک، بیش از پیش اهمیت یافته است، به گونه‌ای که یکی از اصلی‌ترین وجه تمایز سرمایه‌گذاران، اعم از حقیقی و حقوقی در دنیای رقابتی، اخذ استراتژی‌ها و جهت‌گیری‌های صحیح در سرمایه‌گذاری و فعالیت‌های اقتصادی است. (میرفضل فلاح‌شمس، 1389)

1-4- اهداف تحقیق

مدیریت پورتفولیو برای دارندگان طلا، سکه بهار آزادی و اوراق سهام.

از طرفی هدف ارائه این موضوع استفاده از فرضیه ارزش حدی برای تجزیه و تحلیل بازار سهام و سکه در ایران و شناسایی این نکته که کدام نوع از توزیع مجانبی ارزش حدی با حوادث تاریخی حدی بازار تناسب بیشتری دارد، است. درک تأثیر حوادث حدی بازار برای مدیران دوران بحران از اهمیت بسیاری برخوردار است.