پایان نامه تجزیه و تحلیل مصرف آب در استان کرمان با استفاده از داده ستانده منطقه ای با تاکید بر بخش کشاورزی

قیمت: ۳۵,۰۰۰ تومان
۶۵,۰۰۰ تومان
دانلود فایل
  • خلاصه
  • فهرست و منابع
  • خلاصه پایان نامه تجزیه و تحلیل مصرف آب در استان کرمان با استفاده از داده ستانده منطقه ای با تاکید بر بخش کشاورزی

    پایان نامه کارشناسی ارشد در

    (مهندسی اقتصاد کشاورزی)

    زمستان 1393

    چکیده:

    خشکسالی از جمله مشکلات عمده­ای است، که استان کرمان با آن مواجه است. و در دهه­ی اخیر ابعاد بحرانی پیدا کرده است. جداول داده ستانده هم به عنوان یک چارچوب نظری و هم به عنوان ابزار کاربردی اقتصادی گسترش یافت. و علاوه بر بعد تحلیلی و کاربردی آن، یک چارچوب آماری قوی و منسجم هم از نظر هماهنگی آماری و هم از جهت هماهنگ سازی تعاریف و مفاهیم به شمار می­رود. محقق در این پژوهش در پی آن بود، که با استفاده از جدول داده ستانده به این سوالات پاسخ دهد.

    کدام زیر بخش کلیدی بخش کشاورزی است؟ آیا زیر بخش تولید جنگل کمترین بهره­وری آب را در بین بخش­های کشاورزی دارد، و تاثیر واردات نهاده­های واسطه­ای و محصولات نهایی با توجه به آب مجازی بر بهبود بهره­وری آب چگونه است؟

    نتایج پژوهش حاکی از آن است، که بیشترین سهم آب در هزینه واسطه مربوط به فعالیت بخش کشاورزی و زیر بخش زراعت و باغداری و کمترین آن مربوط به بخش خدمات و زیر بخش رستوران است. همچنین بیشترین ارزش افزوده ایجاد شده به ازای یک میلیون ریال آب به ترتیب مربوط به بخش خدمات و زیر بخش رستوران و کمترین آن مربوط به فعالیت بخش کشاورزی و زیر بخش زراعت و باغداری است. با توجه به رتبه زیر بخش­ها در پیوند­های پسین و پیشین و نیز رتبه آن­ها در بهره­وری زیر بخش ماهیگیری به عنوان زیر بخش کلیدی بخش کشاورزی تعیین ­شد. و زیر بخش­های کشاورزی با وارد کردن آب مجازی باعث افزایش بهره­وری در مصرف آب می­شدند.

     

    کلمات کلیدی:ارزش افزوده، بهره­وری، جدول داده ستانده، پیوند­های پسین، پیوند­های پیشین

    فصل اول

    مقدمه و کلیات

    -1- مقدمه

    آب گرانبهاترین ثروتی است، که در اختیار بشر قرار گرفته است. بخصوص در استان کرمان که سطح وسیعی از آن مناطق خشک و کویر در بر گرفته است. با توجه خشکسالی­های اخیر اهمیت آب به عنوان یک نهاده­ی حیاطی پیش از پیش مشخص شده است.(میرزایی، 1386) تجزیه و تحلیل مصرف آب در بخش کشاورزی با توجه به موقعیتی که استان کرمان دارد، و سطح وسیعی از آن را مناطق خشک و کویری تشکیل داده است، از اهمیت بسیار بالای برخوردار است. در بخش کشاورزی مقدار زیادی آب از طریق چاه­ها تامین می­شود. و در اختیار کشاورز قرار می­گیرد، که هیچ گونه مدیریتی بر نحوه مصرف آن ندارد. آیا کشاورز به میزان آبی که استفاده می­کند، اشراف کامل دارد؟

    در استان کرمان سفره­های آب شیرین و زیر زمینی را از دست داده­ است. امروزه در استان کرمان توسعه یک متر کشاورزی هیچ توجیه عقلی و فنی ندارد. مصرف بی­رویه آب در بخش کشاورزی و استفاده نکردن از تکنولوژی روز و آبیاری نوین از اعمال دچار شدن به وضعیت کنونی است. با توجه به پایین بودن تعرفه و قیمت غیر اقتصادی آب ما را در از بین بردن منابع آبی در همه­ی بخش­ها با یکدیگر مسابقه گذاشتیم، و روز به روز در بد تر شدن منابع آبی گام بر میداریم. و باید برای این وضعیت نگران کننده آب در استان کرمان چاره اندیشی شود.

    بهره­گیری از روش­های نوین کشاورزی و استفاده بهینه از آب، عوامل حیاتی برای نیل به هدف تامین غذای جمعیت درحال افزایش دنیا است. طبق برآورد­ها، در 30 سال آینده مردم جهان نیازمند 60 درصد غذای بیشتر خواهند بود. بخش قابل توجهی از این افزایش تولید، حاصل کشت متراکم (استفاده از زمین کمتر برای تولید بیشتر) که نیازمند آبیاری است، خواهند بود. یکی از عوامل اصلی و محدود کننده­ی توسعه بخش کشاورزی ایران نهاده آب می­باشد. و در صورتی که محدودیت آب وجود نداشت، 30 تا 50 میلیون هکتار از اراضی کشور قابلیت کشت و زرع بود.(میرزایی، 1386)

    جداول داده ستانده به دلیل قدرت ویژه تحلیل داده ستانده در امر برنامه­ریزی اقتصادی روز به روز کاربرد فزاینده­ای پیدا کرده است. از جمله عواملی که منجر به استفاده از این تکنیک شد، عبارتند از:

    به دلیل وجود روابط بین بخشی در گروه وسیعی از بخش­های اقتصادی، جداول داده ستانده از استحکام و قوای درونی خوبی برخوردار است. از آنجا که این روابط در جدول داده ستانده با ارقام متعددی قابل کنترل است،  قابلیت اطمینان آن بسیار بالا است. و از طرف دیگر ضرائب ثابت و استراتژیک فنی در یک دوره این ساختار درونی را مستحکم­تر می­کند. (فرمانی، 1390)

    منحصر به فرد بودن جواب­های به دست آمده از حل مدل­های داده ستانده از مزایایی است، که در مقایسه با معادلات اقتصاد سنجی این روش را ارجح ساخته است. و این ویژگی ناشی از مقطعی بودن اطلاعات داده ستانده در مقایسه با اطلاعات سری­های زمانی روابط اقتصاد سنجی است. (فرمانی، 1390)

    در جدول داده ستانده آمارهای متغیر­های اقتصادی در یک نظم منطقی هم کلیت اقتصاد را نشان می­دهد. و هم ارتباط میان بخشی در تمام بخش­ها نشان می­دهد. و هیچ یک از بخش­ها را ثابت فرض نمی­کند، و یا کنار نمی­گذارد. (فرمانی، 1390)

    از دیگر مزایای تحلیل داده ستانده نشان دادن چگونگی روند تغییرات ساختاری در کل اقتصاد و تکنولوژی تولید است. که این بخش از تکنیک داده ستانده جهت مطالعات تغییرات ساختاری بکار می­رود. (فرمانی، 1390)

    در تحقیق حاضر با در نظر گرفتن روابط بین بخشی موجود در جدول داده ستانده استان کرمان به تجریه و تحلیل مصرف آب پرداخته شد.

     

    1-2- بیان مساله و سوالات اصلی تحقیق

    استان کرمان با وسعت 183 هزار کلیومتر مربع که متوسط بارندگی این استان 140 میلی‌متر در 50 سال گذشته  بوده است، و در مقایسه با میانگین بارندگی در کشور که حدود 250 میلی متر می­باشد،کمتر می­باشد.(محمودی و همکاران) در واقع این اعداد قبل از خشکسالی است، که حادث شده است. قریب 14 سال خشکسالی است. و متاسفانه سال ‌آبی 91-90 در بدترین شرایط قرار گرفت. اکثر بارندگی در بهمن و اسفند بوده است. هر چه بازه‌ی بارندگی کوتاه‌مدت باشد، باعث روان آب و سیلابی شدن رودخانه‌های فصلی خواهد شد. اگر شرایطی بود که بارندگی به مرور زمان اتفاق بیافتد، این بارش بیشتر جذب سفره‌های زیرزمینی خواهد شد. سال 91-90  با 100 میلی‌متر بارندگی دربازه‌ی زمانی کوتاه مدت، سال بسیار بدی از لحاظ بارندگی بود. حتی اگر متوسط بارندگی را 140 میلی‌متری که گزارش واحد مطالعات است، را در نظر بگیریم 25 میلیارد متر مکعب میزان حجم بارش سالیانه است، که از این میزان به دلیل وسعت، گرم و خشک و کویری بودن استان، 18 میلیارد متر مکعب تبخیر می‌شود. 4/1 میلیارد متر مکعب به صورت روان آب و 85/3 میلیارد متر مکعب جذب مستقیم سفره‌های آب زیرزمینی و 75/1 میلیارد متر مکعب جذب غیر مستقیم است. و جمع کل جذب مستقیم و غیر مستقیم 6/5 میلیارد متر مکعب است . متاسفانه برداشت از سفره‌های آب زیرزمینی 7/6 میلیارد متر مکعب است. یعنی 14 سال پیش بیلان منفی آب استان 1/1 میلیارد متر مکعب بوده است.(شرکت آب منطقه­ای کرمان،1391)                                                                           

     هدر رفت آب در ایران بیش از میانگین جهانی است. و براساس گزارشات موجود میزان هدر رفت آب در کشور ما 28 تا 30 درصد است، درحالی که این مقدار در دنیا 9 تا 12 درصد گزارش شده است، که یکی از عوامل اصلی آن برداشت­های غیرمجاز از شبکه آب رسانی و فرسودگی تاسیسات آب و شبکه­های آبرسانی است. اصلاح الگوی مصرف، تنها راه برای گذر از بحران کم آبی، باتوجه به سنتی بودن کشاورزی در کشور و همچنین کاهش منابع آبی،  اصلاح الگوی مصرف در بخش­های مختلف، مناسب­ترین و منطقی­ترین راه حل برای گذر از بحران‌­های موجود به نظر می‌­رسد. (گروه بهینه سازی مصرف انرژی، (eecm.ir                                                                                                     

    کمبود آب در سال­های گذشته در این استان و تقاضای نامنظم و پراکندگی آن در هر فصل باعث شده است، تا نتوان برنامه ریزی صحیحی در جهت واگذاری آب به کشاورزان انجام داد. از آنجا که سهم بالای مصرف آب در بخش کشاورزی، کشور را با بحران کم آبی مواجه کرده در حال حاضر پتانسیل آبی استان دیگر پاسخگوی نیازهای رو به رشد تقاضای آب در این بخش نیست. لذا مدیریت منابع و بهینه سازی مصرف آب در بخش کشاورزی تنها راهکار مقابله با بحران کم آبی است. و از طرف دیگر استان کرمان با کمبود شدید آب در دهه­های اخیر روبرو بوده است، لذا در صورتی که بتوان مصرف آب را تجزیه و تحلیل نمود، و رابطه آن را با بهره­وری پیدا کرد. می­توان به طور دقیق­تری کشاورزی را در مورد چگونگی مصرف آب راهنمایی کرد.                                                      
    سوالات تحقیق:                                                                                                                          

    آیا زیر بخش ماهیگیری از نظر تولید زیر بخش کلیدی بخش کشاورزی است؟

    آیا زیر بخش تولید جنگل کمترین بهره­وری آب را در بین بخش­های کشاورزی دارد؟

    آیا واردات نهاده­های واسطه­ای و محصولات نهایی با توجه به آب مجازی می­تواند باعث بهبود بهره­وری آب در بخش­ کشاورزی شود؟

    هر منطقه از بخش­های اقتصادی بسیار متعددی تشکیل شده است، که ارتباط و وابستگی بین آن­ها ساختار اصلی اقتصاد منطقه را تشکیل می­دهد. مسلما هر گونه شوک دارای منشا داخلی یا خارجی بر کلیه بخش­ها تاثیر می­گذارد.

    به طور کلی به مجموعه­ای از اطلاعات که ویژگی­های ساختاری یک نظام اقتصادی را توصیف کند، جداول داده ستانده گفته می­شود. (مرکز آمار ایران، 1381)

     

    1-3- اهداف تحقیق

    این پژوهش در صدد آن است، که با استفاده از جدول داده ستانده به تحلیل مصرف آب در بخش کشاورزی بپردازد. بگونه­ای که بتوان راهکار­هایی برای جلوگیری از هدر رفت آب که یک کالای کمیاب و اقتصادی است، پیدا کرد. به عبارت دیگر در این تحقیق در صدد هستیم، موارد زیر را محاسبه کنیم:

    تعیین زیر بخش کلیدی بخش کشاورزی از نظر تولید

    محاسبه بهره­وری آب در زیر بخش­های کشاورزی

    محاسبه آب مجازی در زیر بخش­های اقتصادی

     

    1-4- فرضیه ها

    بخش ماهیگیری بخش کلیدی بخش کشاورزی از نظر تولید است.

    زیر بخش­ تولید جنگل کمترین بهره­وری آب را در بین بخش­های کشاورزی دارد.

    واردات نهاده­های واسطه­ای و محصولات نهایی با توجه به آب مجازی می­تواند باعث بهبود بهره­وری آب در بخش کشاورزی شود.

     

    1-5- ضرورت و اهمیت تحقیق

    استان کرمان از لحاظ منابع آبی جز استان­های فقیر کشور محسوب می­شود. در حالی که یکی از قطب­های کشاورزی در ایران به شمار می­رود. درصد قابل توجهی از آب نیز در بخش کشاورزی استفاده می­شود،  اکثرا آبیاری کشاورزی به صورت غرقابی بوده و درامد کشاورزان نیز اندک می­باشد. کشاورزان در زمینه­ی مصرف آب باید قادر به درک این نکته باشند، که آب به عنوان یک کالای بسیار با ارزش و نیز بسیار کمیاب می­باشد. از این­رو برای کاستن از مصرف آب و بحران­های وابسته به آن مدرنیته کردن روش­های آبیاری می­تواند مفید واقع شود. دولت می­تواند در چارچوب سیاست­های مصرف آب نتایج عادلانه­ای در صورتی که تاکید آن بر کاهش مصرف بی­رویه­ی آب باشد، شکل دهد. این خود نیازمند درک اهمیت مصرف آب بخصوص در بخش کشاورزی می­باشد. دغدغه­ی اصلی این پژوهش نشان دادن نحوه مصرف آب در بخش کشاورزی است، تا زمینه­ی ایجاد روش­های مناسب در جهت مصرف بهینه آب را فراهم نماید. یا حتی الامکان تسهیلاتی از سوی دولت در اختیار کشاورزان قرار بگیرد. و این امید به کشاورزان کم سواد بدهد، تا آب را به صورت بهینه مصرف کنند. حال باید دید که چه عوامل تاثیر گذاری وجود دارد، که باعث گسترش روش­های نوین آبیاری در بخش کشاورزی شود، تا با تقویت این عوامل موثر و کاهش عوامل منفی به اهداف بلند مدت در زمینه حفظ و مصرف بهینه منابع آب شود.

     

    1-6- روش تحقیق و تکنیک اجرایی

  • فهرست و منابع پایان نامه تجزیه و تحلیل مصرف آب در استان کرمان با استفاده از داده ستانده منطقه ای با تاکید بر بخش کشاورزی

    فصل اول کلیات......................................................................................................................................... 1

    – مقدمه................................................................................................................................................................... 2

    1-2- بیان مساله و سوالات اصلی تحقیق.....................................................................................................................................3

    1-3- اهداف تحقیق...........................................................................................................................................................................5

    1-4- فرضیه ها...................................................................................................................................................................................5

    1-5- ضرورت و اهمیت تحقیق........................................................................................................................................................5

    1-6- روش تحقیق و تکنیک اجرایی...............................................................................................................................................6

    1-7- روش و ابزار گردآوری اطلاعات..............................................................................................................................................7

    1-8- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات...............................................................................................................................................7

    1-9- تعریف واژگان کلیدی.............................................................................................................................................................8

    1-10- پیشینه­ی تحقیق................................................................................................................................................................10

    1-11- کاربرد­ها...............................................................................................................................................................................12

    1-12- استفاده کنندگان از نتایج تحقیق..................................................................................................................................12

    1-13- نوآوری تحقیق....................................................................................................................................................................12

    1=14-  قلمرو مکانی مطالعه.........................................................................................................................................................13

    فصل دوم ادبیات موضوع و پیشینه تحقیق.................................................................................................14                   

    2-1- مقدمه......................................................................................................................................................................................15

    2-2- وضعیت منابع آب ایران.......................................................................................................................................................15

    2=3- وضعیت منابع آب کرمان....................................................................................................................................................19

    2-4- موقعیت جغرافیایی استان کرمان.......................................................................................................................................20

    2-5- دریاچه‌ها.................................................................................................................................................................................21

    2-6-رودخانه‌ها.................................................................................................................................................................................21 2-7- موقعیت اقلیمی استان کرمان.............................................................................................................................................22

    2-8- سیر تکاملی جدول داده ستانده..........................................................................................................................................23

    2-9-  پیشینه جدول داده ستانده در ایران...............................................................................................................................25

    2-10- کاربرد­های جدول داده ستانده........................................................................................................................................26

        2-10-1-  کاربرد جدول داده ستانده در برنامه­ریزی کلان................................................................................................27

         2-10-2- کاربرد جدول داده  ستانده در برنامه ریزی بخش­ها.........................................................................................29

        2-10-3- کاربرد جدول داده ستانده در برنامه­ریزی منطقه­ای..........................................................................................29

        2-10-4- کاربرد جدول داده ستانده در شناسایی بخش­های مهم و کلیدی اقتصاد......................................................30

    2-11- روش های تهیه­ی جدول داده ستانده.............................................................................................................................30

        2-11-1- جداول داده ستانده پولی یا فیزیکی.....................................................................................................................30

        2-11-2- جداول داده ستانده و حساب­های ملی.................................................................................................................31

    2-12- فرایند محاسبه و به ‌روزرسانی جدول داده  ستانده.......................................................................................................31

        2-12-1- اصول و مبانی روش راس........................................................................................................................................32

        2-12-1- اصول و مبانی روش راس تعدیل‌شده...................................................................................................................32

    2-13-  مطالعات انجام‌شده در داخل کشور..............................................................................................................................32

    2-14-  مطالعات انجام‌شده در خارج کشور..............................................................................................................................35

    2-15- نقدی بر مطالعات گذشته و نوآوری تحقیق حاضر........................................................................................................43

    2-16- جمع­بندی و نتیجه گیری................................................................................................................................................43

    فصل سوم روش تحقیق...............................................................................................................................46  

    3-1- مقدمه......................................................................................................................................................................................47

    3-2- جدول داده ستاده.................................................................................................................................................................47

    3-3- فرض­های جدول داده ستانده..............................................................................................................................................48

    3-4- ماهیت جدول داده ستاده....................................................................................................................................................48

    3-5- جدول داده ستاده و حساب­های ملی.................................................................................................................................50

    3-6- ماتریس ضرائب فنی..............................................................................................................................................................51

    3-7- ماتریس لئونتیف....................................................................................................................................................................52

    3-8- تعیین سطح تولید بخش­ها..................................................................................................................................................54

    3-9- تعیین واردات.........................................................................................................................................................................54

    3-10- پیوندهای پسین و پیشین.................................................................................................................................................55

         3-10-1-  ضریب پیوستگی پسین......................................................................................................................................55

         3-10-2- ضریب پیوستگی پیشین......................................................................................................................................56

    3-11- بهره­وری آب........................................................................................................................................................................56

    3-12- محاسبه آب مجازی............................................................................................................................................................56

    3-13- جمع­بندی و نتیجه­گیری.................................................................................................................................................57

    فصل چهارم تجزیه و تحلیل........................................................................................................................59

    4-1- مقدمه......................................................................................................................................................................................60

    4-2- مدریت آب.............................................................................................................................................................................60

    4-3- تحلیل مصرف آب.................................................................................................................................................................63

        4-3-1-  سناریو 15 درصد.....................................................................................................................................................65

        4-3-2-  سناریو 20 درصد.....................................................................................................................................................65

    4-4- بررسی جایگاه­ بخش های اقتصادی در استان کرمان...................................................................................................65

    4-5- بررسی بهره‌‌وری آب و سهم آب در هزینه­ی واسطه­ی  بخش‌ها....................................................................................67

       4-5-1- بهره‌­وری........................................................................................................................................................................67

    4-6- محاسبه و تحلیل واردات و آب مجازی...............................................................................................................................69

        4-6-1- آب مجازی..................................................................................................................................................................69

       4-6-2-  روش به دست آوردن ماتریس آب.........................................................................................................................69

    - بررسی و تحلیل پیوندهای پسین و پیشین بخش‌های اقتصادی............................................................................72  4-7

        4-7-1- ضریب پیوستگی پسین..............................................................................................................................................72

        4-7-2- ضریب پیوستگی پیشین..........................................................................................................................................73

    4-8- جمع بندی و نتیجه گیری.................................................................................................................................................75

    فصل پنجم نتیجه گیری و پیشنهادات.......................................................................................................77

    5-1- خلاصه و نتیجه گیری..........................................................................................................................................................78

    5-2- نتایج به دست آمده از تحقیق..............................................................................................................................................78

        5-2-1- فرضیه اول...................................................................................................................................................................79

        5-2-2- فرضیه دوم...................................................................................................................................................................79

        5-2-3- فرضیه سوم..................................................................................................................................................................80

    5-3- محدودیت­های تحقیق..........................................................................................................................................................80

    5-4- پیشنهادات..............................................................................................................................................................................81                                           

    5-5- پیشنهادات برای مطالعات بعد...........................................................................................................................................82

    منابع.............................................................................................................................................................84

    پیوست­ها......................................................................................................................................................89

  • ثبت سفارش
    عنوان محصول
    قیمت