پایان نامه تأثیر نرخ بهره بر بازده سهام صنایع منتخب در بورس اوراق بهادار تهران : بر مبنای روش موجک

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته مهندسی سیستم‌های اقتصادی- اجتماعی

گرایش برنامه‌ ریزی سیستم‌ های اقتصادی

   بهمن ماه 1393

چکیده:

با توجه به اهمیت بازارهای مالی و از آنجایی که از مهم­ترین ارکان این بازار، بورس اوراق بهادار می­باشد و از سوی دیگر اهمیتی که بانک­ها به عنوان یکی از مهم­ترین مراکز جمع­آوری پس­اندازها و اعطای تسهیلات دارند، در این پژوهش به بررسی اثر نرخ بهره واقعی بر بازده اسمی سهام صنایع منتخب در بورس اوراق بهادار تهران بر مبنای تبدیل موجک پرداخته شد. در این تحقیق داده­ها به­صورت ماهانه و طی دوره­ی زمانی فروردین 1385 تا شهریور 1393 به­کار گرفته ­شده­است . این رویکرد سری­های زمانی مورد مطالعه را در مقیاس­های زمانی متفاوت تجزیه می­کند. بر این اساس سری­های زمانی به 6 سطح جزئیات و یک سطح هموار تجزیه شده­اند.

نتایج این مطالعه حاکی از آن است که نرخ بهره واقعی بر بازده اسمی سهام صنعت فرآورده­های نفتی در افق­های زمانی 2ماهه، 4ماهه، 16ماهه، 32ماهه و 64ماهه و مواد شیمیایی در افق­های زمانی 2ماهه، 4ماهه، 16 ماهه و 64 ماهه و صنعت حمل و نقل در سطوح در افق­های زمانی 8ماهه، 16 ماهه و 64 ماهه و صنعت قندو شکر در افق­های زمانی یک ماهه، 8ماهه، 16ماهه و 32ماهه اثر منفی و معناداری دارد.

همچنین نرخ بهره واقعی بر بازده اسمی صنایع بانک و مؤسسات اعتباری، مالی و رادیویی در افق زمانی 32ماهه مریوط به سطح D6 و صنعت محصولات و مواد دارویی در افق­های زمانی یک ماهه، 2ماهه، 4ماهه و 8ماهه اثر مثبت و معناداری دارد.

در صنایع انبوه­سازی املاک و مستغلات، فلزات اساسی و خودرو و ساخت قطعات نرخ بهره واقعی بر بازده سهام در هیچ­یک از سطوح اثر معناداری ندارد.

همچنین مدل­های استفاده شده در تمامی سطوح و در همه صنایع از قدرت توضیح دهندگی بالایی برخوردار می­باشد، در بلند­مدت قدرت توضیح­دهندگی افزیش می­یابد.

فصل اول

کلیات پژوهش

مقدمه

  نرخ بهره به عنوان یکی از عوامل مهم در سرمایه‌گذاری و عرضه و تقاضای وجوه،  نقش کلیدی را در سرمایه‌گذاری و عرضه و تقاضای کل دارد و در بازار پول و سرمایه از اهمیت فراوانی برخوردار می‌باشد.                                                       هدف اصلی این پایان نامه بررسی بررسی اثر نرخ بهره بر بازده سهام بورس اوراق بهادار تهران در تمام سطوح صنعت در مقیاس­های مختلف زمانی  با استفاده از روش موجک می­باشد. این روش بر پایه روش چندمقیاسی موجک است که سری­های زمانی معین را بر مبنای مقیاس به مقیاس تجزیه می‌کند. مزیت اصلی آنالیز موجک توانایی تجزیه اطلاعات به چندین مقیاس زمانی و توانایی کار با اطلاعات نامانا، موضعی شدن در بعد زمان و تفکیک سیگنال­ها به منظور تحلیل مقیاس‌ زمانی است. استفاده از آنالیز موجک ما را قادر می­سازد به مطالعه­ی ارتباط پویا بین نرخ بهره و بازده سهام در حوزه  زمان و حوزه فرکانس بپردازیم که موجب باز کردن راهی برای درک عمیق­تر از رابطه واقعی بین این متغیرها می­شود. آگاهی از رابطه بین نرخ بهره و قیمت سهام در مقیاس­های مختلف زمانی، بدون شک از موضوعات مورد علاقه­ی  سرمایه­گذاران، مدیران پرتفوی، مدیران شرکت­ها و سیاستگذاران پولی می­باشد که اطلاعات مهم و حیاتی برای مدیریت ریسک و تخصیص دارائی­ها، مدیریت پرتفوی یا تصمیم­گیری­هایی در زمینه سیاست­های پولی را فراهم می­کند.

1-1) مسأله اصلی تحقیق

 مسأله اصلی تحقیق عبارتست از این که آیا می توان با استفاده از تبدیل موجک، رابطه مشخصی بین بازده سهام و نرخ بهره  بدست آورد یا خیر؟ممکن است در برخی از زمان – مقیاسهای مختلف وجود یا عدم وجود رابطه متفاوت باشد و شدت وجود رابطه نیز در برخی از شرایط ممکن است تحت تاثیر زمان-مقیاس قرار گیرد. پرسش اصلی این است که آیا نرخ بهره بانکی اثر معناداری بر بازده سهام صنایع منتخب بورسی دارد؟ همچنین این سوال مطرح است که آیا میزان این اثر در مقیاس­های مختلف، متفاوت است؟

1-2) تشریح و بیان موضوع

بازارهای مالی یکی از اساسی­ترین بازارهای کشور است. شرایط این بازارها به شدت بر بخش­های واقعی اقتصاد تأثیرگذار است و به شدت از سایر بخش­ها (نه فقط درکوتاه­مدت) تأثیر می­پذیرند(صمدی و همکاران، 1386).

آگاهی از عوامل مؤثر بر بازده سهام صنایع با اهمیت است. یکی از این عوامل، عوامل اقتصادی است که رونق و رکود اقتصادی بورس را به شدت متأثر می­سازد، به­طوریکه در دوره رونق اقتصادی با افزایش سرمایه­گذاری در سهام، شرکت­ها و در نتیجه صنایع دارای رشد، و قیمت سهام آنها افزایش می­یابد و در حالت رکود، کاهش قیمت سهام آنها را در پی خواهد داشت،زیرا در این شرایط سرمایه­گذاری در دارایی­های مالی با درآمد ثابت به سرمایه­گذاری در سهام عادی برتری دارد(بهارمقدم، 1391).

تغییرات در برخی متغیرهای کلان اقتصادی مانند نرخ بهره­ی بانکی، نرخ تورم، نرخ ارز، نرخ طلا، حجم نقدینگی و بسیاری از متغیرهای کلان دیگر باعث می­شود که تقاضای افراد برای نگهداری دارایی­هایشان از جمله سهام را تحت تأثیر قرار دهد.

برای دستیابی به رشد و توسعه اقتصادی، سرمایه­گذاری از عوامل مهم و کلیدی محسوب می­شود. از آنجایی که سپرده­گذاری در بانک به­عنوان یک سرمایه­گذاری بدون ریسک می­باشد و در مقابل، سرمایه­گذاری در بورس اوراق بهادار یک سرمایه­گذاری پرریسک به­شمار می­رود، سرمایه­گذاران ریسک گریز به­دنبال سرمایه­گذاری بدون ریسک هستند.

هر سرمایه­ گذار ریسک گریزی با ورود به بازار سعی دارد که بازدهی خود را حداکثر و ریسک خود را حداقل کند. وی در اولین گام به دنبال پاسخ به این پرسش است که آیا می­تواند بازدهی خود را (بدون افزایش در ریسک) افزایش دهد و یا ریسک خود را (بدون کاهش در بازدهی) کاهش دهد؟ در نهایت همین انگیزه­ها برای دستیابی به سود بدون ریسک و یا پرتفوی با سرمایه­گذاری بدون ریسک است که بازار را به سوی کارایی رهنمون می­سازد(بدری و صادقی، 1385).

 بنابراین افراد ریسک گریز به سپرده­گذاری در بانک­ها و مؤسسات مالی  که سرمایه­گذاری بدون ریسک محسوب می­شود، روی می­آورند، که رایج­ترین نوع سپرده­گذاری­ها در بانک­ها و مؤسسات مالی به صورت زیر می­باشد: کوتاه مدت(روز شمار)، سه ماهه، شش ماهه، نه ماهه، یک ساله، دو ساله، سه ساله، چهارساله و پنج ساله باشد. هریک از این سپرده­گذاری­ها دارای یک نرخ بهره می­باشند.

نرخ بهره به عنوان یکی از عوامل مهم در سرمایه‌گذاری و عرضه و تقاضای وجوه،  نقش کلیدی را در سرمایه­گذاری و عرضه و تقاضای کل دارد و در بازار پول و سرمایه از اهمیت فراوانی برخوردار می‌باشد. هدف اصلی این پژوهش ارائه رویکردی  به نام موجک جهت بررسی تأثیر نرخ بهره بر بازده سهام صنایع منتخب در بورس اوراق بهادار تهران می­باشد که این بررسی در مقیاس­های زمانی متفاوت ارائه خواهد شد.

هدف این پژوهش، بررسی تأثیر نرخ بهره واقعی بر بازده اسمی سهام صنایع منتخب در بورس اوراق بهادار تهران می­باشد.

در این رویکرد هر سری زمانی به مقیاس­های زمانی متفاوتی تجزیه می­شود و این کار باعث می­شود تا با داده­های نامانا[1] بهتر بتوان کار کرد. همچنین این تحلیل به بررسی ارتباط به صورت موضعی نیز کمک می­نماید که ممکن است این نوع نگرش در یافتن روابط بین پدیده­ها دقت را افزایش دهد. استفاده از آنالیز موجک ما را قادر می­سازد به مطالعه­ی ارتباط پویا بین نرخ بهره وبازده سهام در حوزه  زمان و حوزه فرکانس بپردازیم که درک عمیق­تر رابطه واقعی بین این متغیرها را موجب می­شود.

1-3) ضرورت انجام تحقیق

  با توجه به اینکه این موضوع یکی از موضوعات در حال بررسی دنیا و روش به­کار رفته در آن، روشی برای رفع نواقص روش­های سنتی می­باشد، می­توان انتظار داشت که این تحقیق بتواند برخی از محدودیت­های روش­های سنتی را رفع نموده و در تحلیل علمی پدیده­های مالی و اقتصادی مؤثر باشد. پرداختن به این روش و بررسی موضوعات خاص و موضوع روز اقتصاد ایران می­تواند مهم­ترین نقطه قوت این تحقیق قابل طرح باشد.

1-4) فرضیه­های تحقیق

 تأثیر نرخ بهره واقعی بر روی بازده اسمی سهام صنایع منتخب، معنادار و متفاوت است.

1-5) روش تحقیق

 این تحقیق از حیث هدف، کاربردی و از حیث ماهیت تحلیلی-توصیفی است. مطالعات به صورت کتابخانه­ای بوده است. برای این منظور تمام مستندات در دسترس در مورد بازده سهام و نرخ بهره و همچنین مقالات و تحقیقات در مورد تحلیل موجک مورد بررسی قرار گرفته و سپس با الهام از مطالعات گذشته به بررسی مسئله اصلی تحقیق پرداخته شده است.

1-6) گردآوری اطلاعات

برای گرد­آوری اطلاعات از داده­های سازمان بورس و بانک مرکزی جمهوری اسلامی استفاده شده است. داده­های مربوط به شاخص صنعت که به عنوان معیار سنجش بازده سهام صنعت به کار رفته با استفاده از نرم­افزار ره­آورد نوین استخراج شده­است. بانک مرکزی برای سال­های 1385 تا بهمن ماه 1390 و از ابتدای سال 1393 نرخ بهره را به­طور دقیق اعلام کرده، که برای این دوره نرخ بهره را از سایت بانک مرکزی استخراج شده­است. همچنینبانک مرکزی نرخ بهره را برای بهمن ماه 90 تا اسفند سال 92 به­صورت بازه 7تا 20 درصد اعلام کرده و بانک­ها و مؤسسات در جهت جذب هرچه بیشتر وجوه نقد موجود در بازار نرخ­های متفاوتی اعلام کردند، در این پژوهش برای زمان فوق­الذکر از نرخ بهره موزون استفاده کرده که وزن نرخ بهره هر بانک یا مؤسسه را سهم درصد آن بانک یا مؤسسه از سپرده­های کوتاه­مدت در نظر گرفته و به این نحو نرخ بهره محاسبه گردید. ضمنا نرخ بهره به­کار برده شده در این مطالعه نرخ بهره بکار رفته مربوط به سپرده­های کوتاه­مدت روزشمار می­باشد.

1-7) قلمرو موضوعی تحقیق

 قلمرو موضوعی این تحقیق  اقتصاد و مدیریت مالی می باشد. تحلیل موجک و تئوری های مربوط به آن ریشه در علومی همانند ریاضیات کاربردی و تجزیه و تحلیل سیگنال دارد. با این تفاسیر این تحقیق را می توان به نوعی تحقیقی میان رشته ای و یا کاربرد ریاضیات در علوم اقتصادی و مالی در نظر گرفت.

1-8) دوره زمانی تحقیق

دوره زمانی انجام تحقیق از فروردین 1385 تا شهریور 1393در نظر گرفته شده بود.

1-9) مکان تحقیق

بورس اوراق بهادار تهران

1-10) روش­های مورد نظر برای تجزیه و تحلیل اطلاعات و آزمون فرضیه­ها

جهت تجزیه تحلیل اطلاعات ابتدا داده­ها را به روش موجک به 6 سطح جزئیات و یک سطح هموار تجزیه کرده و سپس در هر سطح اثر نرخ بهره  بر بازده سهام صنایع به کمک رگرسیون یک متغیره  بر روی داده­های حاصل از تبدیل  موجک پرداخته می­شود. در نهایت به تجزیه و تحلیل اطلاعات خروجی از نرم­افزار E-views پرداخته خواهد شد.

1-11) جنبه نوآوری تحقیق

تأثیر نرخ بهره بر بازده سهام صنایع منتخب در بورس اوراق بهادار تهران بر مبنای موجک برای اولین بار در ایران مورد بررسی قرار می­گیرد. تحقیقاتی که در این راستا انجام شده به تنهایی اثر نرخ بهره را مورد بررسی قرار نداده­اند و همچنین سهامی که مورد بررسی قرار گرفته­اند در سطح شرکت­ها می­باشد که در این پژوهش سهام صنایع منتخب در نظر گرفته شده­است.

1-12) تعریف واژه‌ها و اصطلاحات تخصصی طرح

نرخ بهره[2]: هرگاه مبلغی پول، برای مدت معینی وام داده شود مبلغی که وام‌گیرنده در آینده به وام‌دهنده می‌پردازد، بیش از مبلغ دریافتی اولیه خواهد بود. این پرداخت اضافی یا نرخ بهره را می‌توان به‌صورت نسبت مابه‌التفاوت مبلغ بازپرداخت در پایان یک دوره معین به کل پول دریافتی بیان کرد.

بازده سهام[3]: عبارت است از تغییرات قیمت سهام و عایدات ناشی از سود سهام.

صنعت[4]: عبارت است از مجموعه­ای از تمام واحدهایی که در تولید، توزیع یا مصرف یک محصول یا یک دسته از محصولات مشابه فعالیت می­کنند.