پایان نامه بررسی تأثیر رشد اقتصادی و شدت انرژی بر انتشار گاز Co2 در کشورهای خاورمیانه ای عضو اوپک (با استفاده از روش پانل دیتا)

  • Code: # 29633

  • تعداد صفحات: 112
  • فرمت فایل: مشخص نشده
  • سال: مشخص نشده
  • مقطع: مشخص نشده
  • دسته بندی: محیط زیست و انرژی
قیمت: ۳۶,۰۰۰ تومان
۶۵,۰۰۰ تومان
دانلود فایل
  • خلاصه
  • فهرست و منابع
  • خلاصه پایان نامه بررسی تأثیر رشد اقتصادی و شدت انرژی بر انتشار گاز Co2 در کشورهای خاورمیانه ای عضو اوپک (با استفاده از روش پانل دیتا)

    پایان نامه جهت دریافت مدرک کارشناسی ارشد

    در رشته اقتصاد محیط زیست

    شهریور 1389

    چکیده:

     

    در این تحقیق رابطه تولید ناخالص داخلی، شدت انرژی، جمعیت، نرخ شهر نشینی و میزان انتشار گاز Co2 در کشورهای عضو اوپک در فاصله سالهای 2004-1995 مورد بررسی قرار گرفت.

    در این راستا با استفاده روش اقتصاد سنجی و داده های پانل به تخمین معادلاتی جهت بررسی رابطه تولید ناخالص داخلی، شدت انرژی، جمعیت، نرخ شهر نشینی وانتشار گاز  Co2 پرداختیم.

    نتایج این تحقیق و ضرایب متغیرهای مورد بررسی نشان داد که اثر افزایش تولید ناخالص داخلی و شدت انرژی بر میزان انتشار گاز Co2 مثبت و معنی دار است. نتایج نشان داد که افزایش جمعیت و نرخ شهر نشینی اثری مثبت بر میزان انتشار گاز Co2 دارد.

     همچنین اثرات افزایش میزان انتشار گاز Co2، شدت انرژی، جمعیت و نرخ شهرنشینی بر تولید ناخالص داخلی بررسی و نتایج حاکی از آن شد تنها شدت انرژی با تولید ناخالص داخلی رابطه منفی داشته و رابطه سایر متغیرهای استفاده شده در مدل با تولید ناخالص داخلی مثبت می باشند. تمامی متغیرهای مورد بررسی به استثنای انتشار گاز Co2  به لحاظ آماری معنی دار بودند.

     

    کلید واژه: شدت انرژی، تولید ناخالص داخلی، رشد اقتصادی، انتشار گاز Co2   ، نرخ شهرنشینی، توسعه پایدار، کشورهای عضو اوپک

    فصل اول

    کلیات

    فصل اول

    "کلیات"

    مقدمه:

    در حال حاضر، مساله انرژی و آثار اقتصادی آن برای کشورهای تولید کننده و مصرف کننده انرژی مانند کشورهای عضو اوپک[1] از جهات مختلف  ابعاد گسترده تری به خود گرفته است. از یک سو نگرانی هایی در مورد کاهش ذخایر منابع انرژی  فسیلی و افرایش شدید مصرف آنها در کشورهای جهان وجود دارد و از سوی دیگر آثار مخرب آلاینده های زیست محیطی ناشی از مصرف انرژی، به خصوص منابع هیدروکربوری، بر محیط زیست بیش از پیش نمایان شده است.

    کشور ایران به عنوان یکی از کشورهای عضو اوپک مورد مطالعه و یک کشور روبه رشد و برخوردار از منابع انرژی غنی و گسترده و وجود مخازن بزرگ نفتی، معادن عظیم زیرزمینی و پتانسیل بلقوه انرژی از مصادیق الگوی رشد با فشار بر منابع طبیعی محسوب میشود. بنابراین، برنامه ریزی برای مصرف انرژی، اهمیت فراوان داشته و باید با دقت بسیار انجام گیرد .

     از طرف دیگر یکی از عوارض مهم «برونزای» مصرف انرژی، تاثیر گذاری آن برانتشار آلاینده های زیست محیطی در یک کشور و منطقه میباشد. حجم انرژی مصرف شده و ترکیب انرژی های مصرفی، تاثیری قطعی بر روند ایجاد این آلاینده ها خواهد داشت. انتشار پیوسته گازهای ناشی از احتراق انواع مختلف انرژی و تجمع این گازها از عوامل اصلی تشدید اثرات گلخانه ای و افزایش میانگین دمای جهان می باشد. این گازها به ویژه Co2، o3، N2o، Nox از پیش ماده های تشکیل ازن (o3) هستند و Co بر غلظت متان در اتمسفر زمین تاثیر می گذارد، لذا این آلاینده ها نیز در زمره گازهای گلخانه ای به شمار می روند.

     در حال حاضر شرایط اقتصادی دنیا به گونه ای است که حتی در پیشرقته ترین کشورها، تولید و انتشار گازهای گلخانه ای همچون  Co2ادامه و افزایش می یابد. همان طور که می دانیم افزایش تولید ناخالص داخلی مهمترین عامل در تقاضای کل برای خدمات انرژی در ادبیات اقتصادی و به دنبال آن تولید آلودگی محسوب میشود. افزایش تولید ناخالص داخلی همچنین بر روی ترکیب مصرف سوخت و انرژی و بنابراین نوع ایجاد آلودگی موثر است. بر اساس پیش بینی آژانس بین المللی انرژی در سال 2008، افزایش تولید ناخالص داخلی در بسیاری از کشور های غیر عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه[2] در آینده اتفاق می افتد. بخصوص در آسیا و خاورمیانه و همچنین کشورهای عضو اوپک دلیل اصلی  افزایش تقاضای انرژی در سال های اخیر افزایش تولید ناخالص داخلی آنها بوده و خواهد بود. در این راستا با توجه به ارتباط نزدیک بین تولید ناخالص داخلی و مصرف انرژی از نسبت آنها که معرف واژه شدت انرژی[3] است استفاده می نماییم و به بررسی رابطه بین آن و تولید ناخالص داخلی و انتشار گازCo2  در کشورهای عضو اوپک می پردازیم.

     

    1-1)بیان مساله:

    اهمیت انرژی در سیاست گذاری ها و برنامه ریزی های اقتصادی کشور های جهان در طول زمان دچار تغییر و تحول شده است. تا قبل از دهه 1970، برداشت عمومی این بود که منابع انرژی فراوان است و در نتیجه نگرانی خاصی نسبت به تداوم عرضه و آثار آن در زندگی اقتصادی وجود نداشت. پس از افزایش شدید قیمت نفت در سال 1973و تحولات  بعد از آن که قیمت های نفت را هم چنان بالاتر برد، نگرانی شدیدی بخصوص در میان سیاستگذاران و برنامه ریزان کشورهای مصرف کننده عمده انرژی ایجاد شد و بحث اقتصاد انرژی به سرعت جای خود را در محافل علمی و اجرایی باز کرد.

    امروزه انرژی نقش اساسی در توسعه هر کشوری دارد. انرژی نه تنها مهمترین ورودی بخش تولید صنعتی یعنی بخش صنعت، پتروشیمی، نیروگاه ها و مانند اینها محسوب می شود، بلکه در بخش غیر تولیدی نظیر بخش مسکن نیز کالایی ضروری می باشد.

    بازار داخلی ایران علی رغم برخوردار بودن از ذخایر غنی نفت و گاز، با تقاضای فزاینده ای برای حامل های انرژی مواجه می باشد. حاملهای انرژی نقش حیاتی در سبد انرژی مصرفی کشور دارند و از عوامل اصلی رشد و توسعه اقتصادی محسوب می شوند. در نتیجه مدیریت مناسب انرژی در هر دو طرف عرضه و تقاضا در بلند مدت، ضروری و حیاتی به نظر می رسد. بر اساس نتایج به دست آمده از بررسی های جهانی در سال 2004، ایران با شدت انرژی حدود 956 تن در هر میلیون دلار تولید نا خالص داخلی از نظر شدت انرژی هشتمین کشور جهان بوده و در میان کشورهای با اقتصاد متوسط، مقام شانزدهم را دارد. لازم به ذکر است که در همین سال متوسط شدت انرژی در جهان حدود 250 تن در هر میلیون دلار تولید ناخالص داخلی و 850 تن در هرمیلیون دلار در کشورهایی با اقتصاد متوسط بوده است.

    در ایران فراوانی نسبی منابع انرژی باعث شده که مصرف و شدت انرژی  در مقایسه با کشورهایی با ساختار مشابه و منابع انرژی کمتر، بالاتر باشد. به عبارت دیگر، کالاهای انرژی بر تا حدودی بالا بودن مصرف سرانه و شدت انرژی در ایران را توجیه می کند. البته با توجه به فراوانی و غنای منابع انرژی ایران، این کشور می تواند در صنایع و فعالیت های اقتصادی انرژی بر دارای مزیت باشد و حتی ممکن است تا حدودی شدت بالای انرژی منطقی به نظر برسد. ولی آمار و اطلاعات نشان می دهد که شدت انرژی در کشور در مقایسه با اغلب کشورهای عضو اوپک بالاتر است. اگرچه در سال های اخیر سهم گاز طبیعی (با آلایندگی کمتر) از کل انرژی مصرفی کشور افزایش یافته است، باید توجه کرد که به طور کلی، سطح بالای شدت انرژی می تواند دارای اثرات منفی بر محیط زیست باشد. می توان با اتخاذ سیاست های مناسب عرضه و تقاضای انرژی، از دور خارج کردن ماشین ها، موتورها و تجهیزات قدیمی و جایگزینی آنها با ماشین های نو، به ویژه در بخش های انرژی بر، یعنی خانگی و تجاری، حمل و نقل، صنعت و تولید برق، ضمن افزایش بهره وری انرژی از شدت انرژی کاست. (ترازنامه انرژی، 1381)

     به طور کلی چندین دلیل افزایش مصرف و شدت انرژی در ایران در سالهای اخیر عبارتند از: رشد جمعیت، مدیریت ناکارآمد انرژی، کارایی پایین دستگاه ها و تمایل زیاد به مصرف بیش از پیش انرژی مخصوصاً در بخش های تولیدی می باشد.

    انرژی یکی از عوامل مهم تولید در بخش صنعت است و عامل تسهیل کننده فرآیند خدمات در بخش های غیر تولیدی به شمار می آید. همچنین انرژی یک عامل رفاهی موثر در بخش خانگی، و یک ابزار سیاسی و سیاستی مهم در کلیه سطوح اقتصاد کلان جامعه است به طوری که این عامل تولیدی- رفاهی در بسیاری از موارد به عنوان ابزاری جهت اعمال سیاست های قهریه در کشورها به کار گرفته می شود. با توجه به این امر بهره گیری مناسب از انرژی همواره باید به عنوان یک اصل مهم سیاست های اقتصاد کلان جامعه مد نظر قرار گیرد. از آنجا که بخش های قابل ملاحظه ای از سبد انرژی را انرژی های تجدیدناپذیر (مثل نفت و گاز) تشکیل می دهند برای آن دسته از کشورهایی که نفت و گاز مهم ترین ثروت ملی آنها محسوب می شود (مانند کشورهای عضو اوپک)، در آمد حاصل از صادرات نفت و گاز باید بتواند جریان سرمایه گذاری های بلند مدت در بخش های مختلف اقتصاد کلان را تسریع و تسهیل نماید. با استفاده از آمار و اطلاعات موجود متوسط رشد سالانه تولید ناخالص سرانه جهان طی دوره 2004-1999 حدود 8/4 درصد بوده است. این در حالی است که متوسط رشد سالانه این مولفه مهم اقتصادی در ایران 9/8 درصد می باشد و از 1588 دلار در سال 1999 به 2432 دلار در سال 2004 رسیده است.

    مصرف انرژی به عنوان یک عامل تولید مهم، می تواند نقش موثری در افزایش تولید ناخالص داخلی داشته باشد. از این رو بررسی رابطه مصرف انرژی و تولید ناخالص داخلی به ویژه در بخش های اقتصادی، از اهمیت زیادی برخوردار است. تبیین این ارتباط به معرفی متغیر دیگری به نام شدت انرژی منجر می شود و ارتباط بین آنها به روشن شدن سیاستهای بخش انرژی کشور، کمک شایانی می کند.

    رشد تولید ناخالص داخلی فرایندی است که محور اصلی آن را افزایش تولید ناخالص داخلی تشکیل می دهد. هنگامی که افزایش تولید ناخالص داخلی به طرز محسوسی بالا می رود، فشار فزاینده ای بر منابع وارد می شود. در این راستا تقاضا برای مصرف مواد خام و انرژی افزایش می یابد. چنانچه امکان بهره برداری بیش تر از هریک از منابع یاد شده به موازات افزایش تولید مهیا نباشد، تولید با تنگنا روبه رو می شود. در این راستا، ارتباط بین تولید ناخالص داخلی ومصرف حامل های مختلف انرژی مانند فراورده های نفتی، گاز طبیعی و برق به عنوان عوامل مهم تولید، توجه بسیاری از تحلیل گران اقتصادی را به خود جلب کرده است.

    از یک طرف با عنایت به اینکه موضوع محدود کردن مصرف انرژی به ویژه فرآورده های نفتی مانند بنزین و همچنین کاهش شدت انرژی به منظورکاهش آلودگی های زیست محیطی در راس سیاستهای اقتصادی دولت قرارگرقته است، واز سوی دیگر، با توجه به وجود ارتباط نزدیک بین تولید ناخالص داخلی و شدت انرژی، تعیین رابطه بین شدت انرژی و تولید ناخالص داخلی وآلودگی های زیست محیطی  می تواند رهنمود مناسبی برای سیاستگذاران بخش انرژی واقتصاد کشور باشد.

    برای تولید اقتصادی، تولید کنندگان نیازمند  نهاده های فیزیکی و منابع از  محیط زیست  برای تولید کالا و خدمت هستند که برخی زیانها را نیز از این منظر به محیط زیست وارد می کنند.  نقش محیط زیست و منابع انرژی در اقتصاد ها  کمتر مورد توجه بوده  و منابع  به صورت " هدیه مجانی طبیعت" و زیانهای  زیست محیطی به شکل " پیامد خارجی" مورد  توجه  قرار می گیرد. جهان امروز با مجموعه ای از بحرانهای زیست محیطی مواجه است که بعضا بسیاری از آنها غیر قابل ترمیم هستند (نظیر انقراض گونه‌ها) و در صورت قابل ترمیم بودن، بسیار پر هزینه می باشند (نظیر آلودگی هوا، آب های زیر زمینی). واقعیت این است که بخش زیادی از بحرانها و معضلات زیست محیطی حاصل مجموعه‌ای از سیاست گذاری‌ها، بهره‌برداری‌های بی رویه از منابع انرژی و زیست محیطی و تخلیه انواع آلاینده‌های ناشی از فعالیت های انسانی در محیط زیست و در نهایت عدم محاسبه ارزش واقعی منابع زیست محیطی و هزینه‌های تخریب محیط زیست در سیاست های کلان اقتصادی است.

  • فهرست و منابع پایان نامه بررسی تأثیر رشد اقتصادی و شدت انرژی بر انتشار گاز Co2 در کشورهای خاورمیانه ای عضو اوپک (با استفاده از روش پانل دیتا)

    فصل اول- کلیات

    مقدمه.............................................................................................................................................................1

    (1-1بیان مساله...................................................................................................................................................2

    (2-1اهمیت وضرورت تحقیق............................................................................................................................6

    (3-1سوالات اصلی تحقیق...............................................................................................................................11

    1-4) فرضیات تحقیق ......................................................................................................................................11

    1-5) تعریف مفاهیم و واژگان اختصاصی........................................................................................................11

    1-6)مشکلات وتنگناهای تحقیق......................................................................................................................11

    1-7)ساختار کلی پایان نامه .............................................................................................................................12

    فصل دوم-بررسی وضعیت کشورهای مورد مطالعه(اوپک)

    مقدمه..........................................................................................................................................................13

    2-1)انتشار گاز Co2........................................................................................................................................15

    2-2)تولید ناخالص داخلی................................................................................................................................18

    2-3)جمعیت....................................................................................................................................................20

    2-4)شهر نشینی...............................................................................................................................................22

    2-5)شدت انرژی.............................................................................................................................................24

    2-6) مصرف انرژی در ایران............................................................................................................................28

    2-6-1)روند مصرف نهایی انرژی در ایران..................................................................................................29

    2-6-2)مصرف حاملهای انرژی در ایران......................................................................................................30

    2-6-2-1)روند مصرف فرآورده های نفتی..............................................................................................32

    2-6-2-2)روند مصرف گاز طبیعی........................................................................................................33

    2-6-2-3)روند مصرف برق..................................................................................................................33

    2-6-2-4)روند مصرف سوختهای جامد...............................................................................................34

    فصل سوم-چارچوب نظری وپیشینه تحقیق

    مقدمه.........................................................................................................................................................36

    3-1) رشد اقتصادی وانتشار آلودگی...............................................................................................................38

    3-2) مصرف انرژی وانتشار آلودگی...............................................................................................................42

    3-3)شدت انرژی...........................................................................................................................................44

    3-3-1)اهمیت صرفه جوئی های نفتی حاصل از کاهش شدت انرژی......................................................48

    بعد ملی.................................................................................................................................................48

    بعد بین المللی.......................................................................................................................................50

    بعد ملی- بین المللی.............................................................................................................................50

    3-4)پیشینه تحقیق..........................................................................................................................................55

    3-4-1)مطالعات داخلی.............................................................................................................................55

    3-4-2)مطالعات خارجی..........................................................................................................................58

    فصل چهارم-روش شناسی

    مقدمه.....................................................................................................................................................64

    4-1)تبیین وتشریح مدل.................................................................................................................................64

    4-2)داده ها ومنابع آماری..............................................................................................................................65

    4-3)روش مدل سازی وتخمین.....................................................................................................................66

    4-4)دادهای تلفیقی........................................................................................................................................66

    4-5-1)مزیتهای کاربرد مدل های پانل دیتا...............................................................................................67

    4-5-2)محدودیتهای داده های تلفیقی......................................................................................................70

    4-6) روش تخمین داده های تابلویی..........................................................................................................70

    4-7)اثرات ثابت...........................................................................................................................................72

    4-8)اثرات تصادفی......................................................................................................................................73

    4-9)آزمون هاسمن......................................................................................................................................74

    فصل پنجم- نتایج و ارائه پیشنهادات

    مقدمه.....................................................................................................................................................76

    5-1) بررسی مانایی متغیرها........................................................................................................................76

    5-2)بررسی ساختار داده های پانل ............................................................................................................78

    5-3)برآورد و تخمین مدل..........................................................................................................................79

    5-3-1) بررسی اثر شدت انرژی و تولید ناخالص داخلی بر میزان انتشار گاز Co2................................................................ 79

    5-3-2) بررسی شدت انرژی بر تولید ناخالص داخلی .......................................................................................82

    5-4) خلاصه ونتیجه گیری .......................................................................................................................86

    5-5) راهکارها وپیشنهادات ......................................................................................................................88

    منابع ومآخذ ....................................................................................................................................90

    فارسی .....................................................................................................................................................90

    انگلیسی...................................................................................................................................................92

    پیوست

    خروجی های EVIEWS......................................................................................................................94

     

  • ثبت سفارش
    عنوان محصول
    قیمت